Een student belt op zondag zijn oma, praat met opa over zijn Chinese schrift en spreekt af om volgende week te komen eten.
今天 = vandaag: 今 betekent “nu, het heden” (je ziet het ook in 今年, dit jaar), 天 is “hemel, dag” — een grote mens (大) met een streep erboven: wat boven de mens is. Letterlijk “de dag van nu”.
星期天 = zondag: 星 = ster, 期 = periode, 天 = dag, dus “sterrenperiode” = week. Je hoort ook 星期日 (xīngqīrì) en, informeler, 礼拜天.
De 是 is het koppelwerkwoord: A 是 B. Let op: bij een bijvoeglijk naamwoord gebruik je géén 是 — “het is warm vandaag” is 今天很热, niet 今天是热. De plaats 在家 staat vóór het werkwoord: 我在家休息 = “ik ben thuis en rust”.
休息 = rusten: 休 is een mens (亻) naast een boom (木) — leunen tegen een boom; 息 is adem (自, neus + 心, hart). Zo opent een telefoongesprek of een dagboekregel. Valkuil: 天 zit ook in 明天 en 昨天 — leer die drie samen.
上午 = ochtend, letterlijk “boven de middag”: 上 is “boven, op” (een streep boven een basislijn), 午 is “middaguur” (zie 中午, rond twaalf uur). 上午 loopt tot ongeveer het middaguur; 早上 is het vroege ochtenduur, 下午 de namiddag.
看 = kijken én lezen: een hand (龵) boven een oog (目), tegen het licht in turen. Daarom is 看书 “een boek lezen”. 一会儿 = een tijdje, met 儿 als noordelijke spreektaaluitgang (erhua); 一 krijgt vóór de vierde toon de tweede: yíhuìr.
Het patroon V + 了 + tijdsduur zegt hoe lang iets duurde: 看了一会儿书 = “een tijdje gelezen”. De 了 is geen verleden tijd maar een voltooiingspartikel: de handeling is afgerond. In zin 10 komt 了 terug in een heel andere functie.
也 = ook, altijd vóór het werkwoord, nooit achteraan: 我也听歌. 歌 = lied, met maatwoord 首 (一首歌), ook voor gedichten. 听 = luisteren: 口, mond + 斤.
拿 = pakken, nemen: boven 合 (“samen, bij elkaar”) en onder 手 (“hand”) — met de hand iets bij elkaar brengen. 手机 = gsm, letterlijk “handmachine”: 手 = hand, 机 = machine (木, hout + 几). Het maatwoord is 部 (yí bù shǒujī), zoals bij een film of een dik boek.
想 = denken, van plan zijn: 相 (“elkaar bekijken”) boven 心 (“hart”) — iets met je hart bekijken. 想 + werkwoord = van plan zijn; in zin 9 betekent hetzelfde teken “missen”. 给 = geven, maar in 给奶奶打电话 is het “voor iemand”: 给 + persoon + werkwoord.
打电话 = bellen: 打 is “slaan” (hand + 丁), een licht werkwoord: 打球 (sporten), 打车 (taxi nemen). 电话 = 电 (elektrisch) + 话 (spraak) = telefoon. 奶奶 = oma aan vaderskant (moederskant is 外婆).
Twee werkwoorden achter elkaar, met een komma ertussen, is genoeg: 拿了手机,想… — geen “en” nodig. De 了 na 拿 is dezelfde als in zin 2.
已经 = al: 已 = “al, reeds”, 经 = “doorlopen, meemaken” (het teken heeft het zijderadicaal 纟, van de draden op het weefgetouw). Samen: “al doorlopen” = inmiddels. Het hoort bij een 了 verderop: 已经 … 了 vormen een koppel.
长时间 = lange tijd: 长 = lang (cháng), 时 = tijd (日, zon + 寸, maat), 间 = “tussen” (门, deur + 日, zon: het licht tussen de deuren). 见 = zien: een oog boven benen (儿).
Let op 没有 + werkwoord + 了: 没有见她 = “haar niet gezien hebben”. Direct na 没有 mag er géén 了 achter het werkwoord staan; de 了 achteraan hoort bij de hele zin en zegt: de situatie is nu anders, het is lang geleden. Daarom klinkt 我很长时间没见她了 goed en 我没见她了 niet.
她 = zij (vrouwelijk): 女, vrouw + 也. In spreektaal klinken 他, 她 en 它 alle drie als tā. Valkuil: 不 is “niet” bij gewoontes en meningen, 没(有) bij het verleden en bij “niet gehad hebben”.
住 = wonen: 亻 (mens) naast 主 (“hoofd, heer, de kaars op tafel”) — de mens die ergens zijn hoofd heeft. 得 is hier het partikel van de manier: werkwoord + 得 + beschrijving. 住得有点儿远 = “woont een beetje ver”; zo ook 她跑得很快. Verwar het niet met 的 (bezit, zin 10) of met 地 (bijwoord).
有点儿 = een beetje, vooral bij iets onaangenaams: te ver, te duur, te koud. Het staat vóór het bijvoeglijk naamwoord. 一点儿 is de hoeveelheidsvorm en staat erachter: 便宜一点儿 = “iets goedkoper”. 点 = puntje, druppel — “er is een puntje van” = een tikje.
远 = ver, met het radicaal 辶 (lopen, de weg) linksonder; je ziet het ook in 近 (dichtbij), 进 (binnengaan) en 边 (rand). 奶奶 komt uit zin 3 terug: oma aan vaderskant.
De zin eindigt met een komma: hij loopt door in zin 6. Het Nederlands zou met “maar” verdergaan; het Chinees laat die weg.
在 is hier geen voorzetsel vóór het werkwoord maar een aanvulling erachter: 住在 + plaats = “wonen in, op, bij”. Vergelijk zin 1, waar 在家 vóór het werkwoord staat (我在家休息). Beide volgordes bestaan; de plaats van 在 bepaalt het accent.
学校 = school: 学 = leren (een kind, 子, onder een dak waar kennis wordt doorgegeven), 校 = school (木, hout + 交, “elkaar ontmoeten”) — de plek waar jongeren samenkomen. 学 zit ook in 学生 (leerling) en 学习 (studeren).
旁边 = naast, aan de zijkant: 旁 = “zijde”, 边 = “rand” (辶, de weg + 力). Chinees noemt eerst de plaats en dan de kant: 学校 + 旁边 = de zijkant van de school. Voor “in de buurt” zegt men 附近 (fùjìn).
Valkuil: 在 is ook een zelfstandig werkwoord — 我在学校 = “ik ben op school”; met 住 erbij gaat het om wonen. De Nederlandse woordorde kun je hier niet woord voor woord volgen.
经常 = vaak, geregeld: 经 (zie zin 4) + 常 (“constant, gewoonlijk”). Frequentiewoorden staan vóór het werkwoord, nooit achteraan. 常常 alleen betekent ook “vaak”; 经常 klinkt iets zakelijker.
去 = gaan (naar een plaats), 上 = “op, naar boven”, 课 = les: 上课 is letterlijk “de les opgaan” = les hebben of volgen; 下课 is “de les uit” = pauze. 去学校上课 = naar school gaan om les te hebben — het doel staat achter het werkwoord, zonder “om te”.
要 = moeten, van plan zijn: 我要考试 = “ik heb examens”, niet “ik wil graag”. 考试 = examen: 考 = examineren (耂, “oud” boven), 试 = proberen (讠, spraak + 式, model). Maatwoord: 场 (一场考试), voor gebeurtenissen.
也 (zin 2) plakt de tweede mededeling aan de eerste; een “en” is niet nodig. Let op 课 (kè, les) tegenover 客 (kè, gast): zelfde toon, ander teken. 上 is druk: 上课, 上班 (werken), 上车 (instappen).
这 = dit (met 辶, het loopradicaal); 那 = dat. Aanwijzend voornaamwoord + maatwoord + zelfstandig naamwoord: 这两个星期 = “deze twee weken”. Het maatwoord 个 is verplicht zodra er een getal tussen staat.
两 tegenover 二: 两 gebruik je bij tellen met een maatwoord (两个星期), 二 in getallen en rangtelwoorden (十二, 第二, 二月). 个 is het standaardmaatwoord; 星期 heeft het nodig, 天 en 年 niet: 三天, 两年.
Let op 每天 … 都: bij 每 (“elk”) hoort 都 (“allemaal”) verderop in de zin. 我每天都很忙 = “ik heb het elke dag druk”. 很 is hier geen “heel erg”: bij een bijvoeglijk naamwoord is 很 vaak alleen de verbinding, zoals 是 bij een zelfstandig naamwoord.
忙 = druk: 忄 (hart) + 亡 (“verdwijnen”) — het hart is even weg: geen tijd voor iets anders. De tijdsbepaling 这两个星期 staat vooraan als onderwerp van gesprek; dan volgen persoon, frequentie en graad.
De hele zin is een hoofdgedachte met een bijzin erachter: 我想 + 奶奶可能也很想我. Chinees heeft geen “dat”: je zet de twee zinnen gewoon naast elkaar. 我想 = “ik denk, ik vind”, de rest is de inhoud van die gedachte.
可能 = misschien, waarschijnlijk: 可 = “kunnen, mogen”, 能 = “kunnen, in staat zijn”. Het staat vóór 也 en vóór het werkwoord; de volgorde 可能也 is vast en laat zich niet omdraaien.
想 betekent hier “missen, naar iemand verlangen”, niet “denken aan”: 我很想你 = “ik mis je”. Dezelfde vorm als in zin 3 (van plan zijn), maar de context beslist. Met 很 ervoor is het een graad: 很想 = “heel erg missen”.
奶奶 (zin 3) is de oma aan vaderskant. 想你了 is een warme familiezin — in een telefoongesprek of appje heel gewoon, ook tussen kleinkind en grootouder. Valkuil: 也 staat nooit aan het einde; “ik ook” wordt 我也是 of 我也想你.
V + 了 + V betekent “even doen”, kort en ontspannen: 看了看 = “even gekeken”, 想了想 = “even nagedacht”, 试了试 = “even geprobeerd”. De 了 maakt de handeling hier licht en afgerond, geen verleden tijd. Vergelijk zin 2, waar 了 met een tijdsduur stond.
看 (zin 2) = kijken: hand boven oog. 手机 (zin 3) = gsm. 上 = op: 手机上的时间 = de tijd die op de telefoon staat. Na een plaatswoord als 上, 里 of 旁边 mag 的 staan: 桌子上的书 = het boek op tafel.
时间 = tijd, kloktijd (zin 4: 很长时间). Let op het verschil met 时候 = moment: 什么时候 = wanneer, 你有时间吗 = heb je tijd. Tijd als hoeveelheid of als klok lees je met 时间.
Valkuil: het Nederlands zegt “de tijd op mijn telefoon”; het Chinees zet die bepaling vóór het zelfstandig naamwoord, met 的 als lijm. En 看手机 is spreektaal voor “op je telefoon kijken” — dezelfde 看 als bij televisie.
现在 (xiànzài) = nu. 现 heeft links 王 (van oorsprong 玉, jade) en rechts 见 "zien": ezelsbrug — wat je nú ziet, is het heden. 在 = zich bevinden; je ziet hetzelfde teken in 在家 "thuis zijn".
上午 = voormiddag: 上 "boven" + 午 "middaguur", hetzelfde 午 als in 中午 en 下午. 十点 = tien uur: 点 is letterlijk "punt" — de punt op de wijzerplaat. Je zegt 十点 zonder 个.
De tijd staat vooraan: "nu is het tien uur 's ochtends". 可能 = misschien, waarschijnlijk: 可 "mogen, kunnen" + 能 "kunnen". 是 is gewoon "is".
奶奶 = oma van vaderskant (奶 = melk, borst: 女 + 乃); de oma van moederskant is 外婆 of 姥姥. 在家 = thuis zijn; 在 is hier een werkwoord.
Valkuil: zet de tijd niet achteraan. Het patroon 在 + plaats zag je in zin 1 (我在家休息) en zin 6 (我住在学校旁边).
打电话 = bellen, letterlijk "telefoon slaan": 打 = slaan (扌 "hand" + 丁), 电话 = telefoon (电 = elektriciteit; 话 = woorden: 讠 + 舌 "tong"). Een telefoontje is 一个电话 of 一通电话; 通 is het maatwoord voor een gesprek.
给 = geven, hier "aan, voor": 我给奶奶打电话 = "ik bel naar oma". De ontvanger staat na 给. 等 = wachten; 一会儿 = een tijdje; 会 betekent hier "ogenblik", niet "kunnen".
了 is de belangrijkste partikel van deze les. Na een werkwoord (打了, 等了) markeert ze dat de handeling afgerond is: "ik heb gebeld", "ik heb even gewacht". Over de tijd zelf zegt ze niets; dat maak je uit de context op. Aan het einde van een zin kan 了 ook "verandering" aanduiden — daarover later meer.
Valkuil: 了 is geen verleden tijd. Bij een gewoonte gebruik je haar niet: 我每天打电话. De combinatie 给 + persoon + werkwoord komt terug in zin 16.
但是 = maar: 但 (亻 "mens" + 旦) + 是. Het gewone woord voor een tegenstelling; 可是 en 不过 zijn synoniemen, 不过 klinkt informeler.
没有 + zelfstandig naamwoord = "er is geen": 没有人 = niemand, letterlijk "geen mens". 人 is een pictogram van een mens in profiel. 说话 = praten: 说 = zeggen (讠 + 兑), 话 = woorden (tong, zie zin 12). "Niemand sprak" betekent hier: niemand nam op.
我想 = ik denk (dat); de inhoud volgt zonder "dat". 在 + werkwoord = "aan het ... zijn": 在忙 = "is bezig". Dat is het tweede gebruik van 在, naast 在 + plaats. 忙 = druk (忄 "hart" + 亡).
Valkuil: 在忙 ("is bezig") is niet 在家 ("is thuis"). Het vermoeden met 可能 zag je in zin 11. Dat de zin met 但是 begint, mag in het Chinees.
出去 = naar buiten gaan: 出 "uit" + 去 "gaan". 买 = kopen (traditioneel 買: net 网 + schelpengeld 貝). 东西 = dingen; de letterlijke "oost en west" (东 + 西) moet je vergeten: 买东西 = boodschappen doen.
De volgorde: onderwerp + 可能 + werkwoord + richting (出去) + doel (买东西). Dat doel is een tweede werkwoord zonder verbindingswoord: "naar buiten gaan om te kopen". Dit is een seriële werkwoordconstructie; ook zin 3 (我拿了手机,想给奶奶打电话).
了 staat hier achteraan, na 东西 — een andere 了 dan die direct na het werkwoord in zin 12. Hier geeft ze een verandering of conclusie aan: "oma is vast naar buiten gegaan om boodschappen te doen". Met 可能 klinkt het als een vermoeden over iets dat al gebeurd is.
Valkuil: laat 了 niet weg als je "zal wel weg zijn" bedoelt; zonder 了 klinkt het als een plan. Hetzelfde vermoeden met 可能 zag je in zin 11 en 13.
又 = weer, opnieuw: hetzelfde onderwerp doet er nog iets bij. Verschil met 也 (zin 2 en 7): 也 = "ook" (geldt ook voor iemand anders), 又 = "weer, daarnaast" (er komt een handeling bij).
喝 = drinken: 口 "mond" + 曷 (klankdrager). 水 = water; het teken begon als een tekening van stromend water. 一点儿 = een beetje: 一 + 点 "punt, druppel". Vóór een derde toon wordt 一 de vierde: yìdiǎnr.
看了一会儿书: 看 = kijken én lezen; de duur staat na het werkwoord, met 了 ervoor. Hetzelfde patroon staat in zin 2 (我看了一会儿书,也听了歌) — daar met 也, hier met 又. Een maatwoord voor 书 is niet nodig: 看书 is een vast paar.
Valkuil: 一点儿 hoort bij een zelfstandig naamwoord (een beetje water), 有点儿 bij een bijvoeglijk naamwoord (有点儿远, zin 5). En 又 hoort bij 了: 又喝了一点儿水 = "dronk daarnaast nog wat water".
过 = oversteken, voorbijgaan. In 过了十分钟 is het een gewoon werkwoord: "tien minuten gingen voorbij" = "na tien minuten". Dit is niet de ervaringspartikel 过 (我去过中国, "ik ben ooit in China geweest"); die komt later.
分钟 = minuut: 分 = delen, minuut (八 + 刀 "mes"); 钟 = klok (金 "metaal" + 中). 十分钟 = tien minuten; 个 is niet nodig.
再 = opnieuw, nog eens — bij iets dat nog moet gebeuren. 又 (zin 15) gebruik je voor iets dat al gebeurd is: 我又打了一次 (heb nog eens gebeld) tegenover 我再打一次 (bel nog eens). 给 + persoon + 打电话 kwam in zin 12 voor.
De tijd staat vooraan: 过了十分钟,我... Het Chinees zegt eerst "tien minuten zijn voorbij". Valkuil: 再 en 在 klinken hetzelfde (zài) maar zijn andere tekens: 我再给她打电话 = "ik bel haar nog eens", 我在给她打电话 = "ik ben haar aan het bellen".
这次 = deze keer: 这 "dit" + 次 "keer". 次 is het maatwoord voor gebeurtenissen: 这次, 那次, 每次, 第一次 — zonder 个.
听见 = horen: 听 = luisteren (口 "mond" + 斤 "bijl") en 见 = zien. Samen "luisteren en het waarnemen" = horen. Dit is een resultaatcomplement: het tweede werkwoord noemt het resultaat van het eerste. Zo ook 看见 (zien) en 吃完 (opgegeten hebben).
喂 = hallo? aan de telefoon (口 "mond" + 畏). In het Chinees zeg je aan de telefoon vrijwel altijd 喂 met een vragende toon, ook tegen familie; het is niet onbeleefd.
Valkuil: 听 is "luisteren" (activiteit), 听见 is "horen" (resultaat). "Ik hoorde oma zeggen" is dus 我听见奶奶说, niet 我听奶奶说. 这次 staat vooraan, net als 现在 in zin 11: tijd en aanwijzing gaan graag voorop. Het patroon "iemand zegt: ..." met dubbele punt zie je ook in zin 14.
是我 = "ik ben het", letterlijk "is ik". 是 gebruik je ook als je jezelf aan de telefoon meldt. Het is geen onvolledige zin: 是 is "zijn", 我 is het naamwoordelijk deel. 你 = jij (亻 "mens" + 尔).
吗 is het vraagpartikel voor een ja/nee-vraag: je zet het achter een gewone mededeling en de woordorde blijft gelijk. 你在家 (je bent thuis) → 你在家吗? (ben je thuis?). Het heeft een neutrale toon (ma).
在家 = thuis zijn; 在 is hier weer een werkwoord, zoals in zin 11. 你在家吗? is de normale, neutrale vraag of iemand thuis is.
Valkuil: gebruik 吗 niet in een vraag met een vraagwoord. "Wie ben je?" is 你是谁?, nooit 你是谁吗?. Let ook op de aanspreekvorm: 奶奶 staat vooraan, zoals in het Nederlands "Oma, ik ben het!"; een Nederlandse lezer zegt eerder "Ik ben het, oma".
笑 = lachen: boven 竹 "bamboe", onder 夭. Ezelsbrug: bamboe dat in de wind buigt, ziet eruit als iemand die lacht. Het teken zit ook in 笑话 "grap".
了 na 笑: 奶奶笑了 = "oma lachte, begon te lachen". Na een werkwoord markeert 了 de afgeronde handeling (zin 12); hier geeft ze ook een omslag aan: eerst was er niemand, nu lacht oma. In een vertelling is dit "toen lachte ze".
现在 = nu (zin 11). 在家 = thuis zijn (zin 11 en 18). De aanhaling is een volledige mededeling: 我现在在家, "ik ben nu thuis". 是 is niet nodig: 在家 is al werkwoord + plaats.
Valkuil: 我现在在家了 klinkt als "ik ben nú eindelijk thuis", met nadruk op de verandering; zonder 了 is het een gewone mededeling. Vergelijk 我说 (zonder 了) in zin 14 en 18: daar is "zeggen" achtergrond, hier is "lachen" de gebeurtenis.
超市 = supermarkt: 超 = overschrijden (走 "lopen" + 召), 市 = markt, stad. Een leenvertaling van "supermarkt": een markt die alles overtreft.
买 = kopen (zin 14). 菜 = groente, en ook "gerecht" op een menu; 艹 "plant" boven, 采 "plukken" onder. 买菜 = boodschappen doen voor de maaltijd.
De zin is een reeks werkwoorden: 去 (gaan) + 超市 (plaats) + 买 (kopen) + 菜 (wat): "ik ben naar de supermarkt gegaan om groente te kopen". De tijd 上午 staat vooraan, zoals 现在 in zin 11. 了 na 买 markeert de afgeronde handeling (zin 12); niet achter 去, want het kopen is de kern.
Valkuil: 了 hoort direct na 买, niet achter 超市. Zet je haar achteraan (我去超市买菜了), dan klinkt het als "ik ben naar de supermarkt geweest", met nadruk op de verandering. Het patroon 去 + plaats + werkwoord zag je in zin 14 (出去买东西).
回来 = terugkomen: 回 is “terug, in de kring” — een vierkant in een vierkant, water dat in een kolk terugdraait; 来 = komen, de tegenpool van 去 (gaan, zin 7). De richting zit in het tweede teken: 回来 komt naar de spreker toe, 回去 gaat van de spreker weg.
De 了 achteraan is de veranderingspartikel van zin 4: de situatie is nu anders dan daarnet — “ik ben er weer”. Zonder 了 was 我回来 een kaal feit; met 了 hoor je “ik ben terug”.
现在 = nu: 现 = verschijnen (王, jade + 见, zien), 在 = aanwezig zijn (zin 1: 在家). 可以 = kunnen, mogen: 可 = kunnen, 以 = “met, door middel van”. Onderscheid: 可以 = het mag, het kan nu; 会 = aangeleerd kunnen (我会说汉语); 能 = lichamelijk in staat zijn. Twee derde tonen na elkaar: kě + yǐ spreek je als kéyǐ.
说话 = praten: 说 = zeggen (讠, spraak + 兑), 话 = woord, taal (讠 + 舌, tong) — zie 电话 in zin 3. Let op de betekenis: “ik kan nu praten” betekent hier “ik heb nu tijd om te bellen”.
问 = vragen: 门 (deur) met 口 (mond) erin — je mond bij de deur, binnenkomen om iets te vragen. Ezelsbrug: de buurman klopt aan en steekt zijn hoofd om de deur. Je ziet 问 ook in 问题 (vraag, probleem) en 学问 (kennis, geleerdheid).
怎么样 = hoe, hoe gaat het: 怎 = hoe, 么 is een onbeklemtoond achtervoegsel, 样 = vorm, soort (木, hout + 羊, schaap) — letterlijk “van welke vorm”. 怎么样 vraagt naar een toestand of een oordeel; 怎么 vraagt naar de manier (你怎么去? = hoe ga je?).
De zin is een citaat: 我问 + :“…” — Chinees gebruikt een dubbele punt en aanhalingstekens, zonder “of” of “dat”. 奶奶 staat tussen komma's: een aanspreking, net als “oma, hoe gaat het?” in het Nederlands. 今天 = vandaag (zin 1) en staat vóór het vraagwoord.
Toon: 怎 is derde toon, 么 is neutraal (zěnme), 样 is vierde (yàng). 怎么样 klinkt huiselijk en betrokken; tegen een oudere zeg je het gerust, en met 您 erbij klinkt het nog respectvoller.
她 = zij (zin 4): 女, vrouw + 也. In spreektaal klinken 他, 她 en 它 alle drie als tā; alleen het schrift maakt het verschil, dus je hoort niet aan de klank over wie het gaat.
很好: 很 is hier geen “heel erg” maar de verbinding tussen onderwerp en bijvoeglijk naamwoord — zonder 很 klinkt 我好 als een vergelijking (“ík ben goed, hij niet”). 好 = goed: 女 (vrouw) naast 子 (kind), moeder en kind, het beeld van “goed”. 我很好 = “met mij gaat het goed”, het antwoord op 你怎么样 (zin 22).
呢 = tegenvraagpartikel: 你呢 = “en jij?”. Het is geen vraagpartikel zoals 吗 (zin 18): 吗 maakt van een mededeling een ja/nee-vraag, 呢 herhaalt dezelfde vraag voor iemand anders. Je kunt het ook gebruiken bij “waar is…?”: 我的书呢? = “waar is mijn boek?”.
Valkuil: 我很好 is correct maar klinkt in het echt wat schools; Chinezen zeggen eerder 挺好的 of 还不错. En combineer 呢 nooit met 吗 — 你呢吗 bestaat niet.
还 = nog (steeds): het teken heeft het loopradicaal 辶 (zin 5: 远, 近) en drukt uit dat iets doorgaat. 还在 = “nog steeds op, nog aan”. Let op de tweede lezing huán = teruggeven (还书 = een boek terugbrengen).
在 heeft hier twee gezichten: 在学校 is “op school” (plaats, zin 6), maar 在 + werkwoord is ook de duratieve vorm: 我在学习 = “ik ben aan het studeren”. In deze zin staan ze naast elkaar: 还在学校学习 = “nog op school aan het studeren”.
学习 = leren, studeren: 学 (zin 6: een kind onder een dak waar kennis wordt doorgegeven) + 习 = oefenen — in het traditionele 習 zie je vleugels (羽): een jong vogeltje dat leert vliegen, eindeloos herhalen. 学 is de kennis, 习 de herhaling; samen het hele leerproces.
De 吗 maakt er een ja/nee-vraag van (zin 18): de woordorde blijft gelijk, alleen het partikel komt erachter. Valkuil: bij een vraagwoord (什么, 谁, 哪儿) gebruik je géén 吗.
对 = juist, klopt: 又 (hand) + 寸 (maat, handpalm) — oorspronkelijk “antwoorden, bevestigen”. Als antwoord op een bewering of op een 吗-vraag zeg je 对 = “klopt”. Hetzelfde teken betekent ook “tegen, naar”: 对我说 = “tegen mij zeggen”, 对不起 = “het spijt me”.
没有 = niet hebben: 有 wordt altijd met 没 ontkend, nooit met 不 — 不有 bestaat niet. 没有课 = “geen les hebben”. In zin 4 stond 没有 + werkwoord voor iets dat niet gebeurd is; hier is het gewoon “er is geen”.
课 = les (zin 7: 上课, les hebben). Het maatwoord is 节 (一节课), voor lesuren. 今天 = vandaag staat vóór het werkwoord; ook 我今天没有课 is goed, want de tijdsbepaling is hier vrijer dan 也 of 都.
Valkuil voor Nederlanders: het Chinees heeft geen woord “ja”. Je herhaalt het werkwoord (有/没有), of je zegt 对, 是的 of 嗯. Op “heb je les?” antwoord je dus 有 of 没有, niet “ja”.
下午 = namiddag: 下 is “onder, beneden” (een streep onder de basislijn) en daarmee ook “na”; 午 = middaguur (zin 2: 上午). 下午 = de uren na twaalf uur. Vergelijk 下周 (volgende week), 下车 (uitstappen).
想 = van plan zijn (zin 3, 9): 相 (“elkaar bekijken”) boven 心 (“hart”). Met 想 + werkwoord vertel je een plan; daarom staat er géén 了 in deze zin — 了 hoort bij wat afgerond is of veranderd, niet bij een voornemen.
在家 = thuis (zin 1): de plaats staat vóór het werkwoord. 看一会儿书 = “een tijdje lezen”: werkwoord + 一会儿 + voorwerp, precies het patroon van zin 2 en 15. 一会儿 spreek je uit als yíhuìr, met 儿 als noordelijke uitgang en 一 in de tweede toon vóór een vierde toon.
书 = boek: in het traditionele 書 zie je een hand met penseel boven een schrijfvlak. Let op 看书 = lezen, niet “naar het boek kijken”. 下午 klinkt in België als “namiddag”, in Nederland vaak als “vanmiddag”.
每 = elk, iedere: 每天 = elke dag (zin 8). Bij 每 hoort verderop 都 — “allemaal” — en dat staat vóór het werkwoord: 每天都吃. Zonder 都 is de zin niet fout maar wel ongewoon; 每…都 is een vaste combinatie.
吃 = eten: 口 (mond) + 乞. 早饭 = ontbijt: 早 = vroeg (日, de zon boven de horizon), 饭 = maaltijd, gekookte rijst (饣, het voedselradicaal + 反). Zo heb je 早饭, 午饭 en 晚饭 — ontbijt, lunch, avondeten. Maatwoord voor een maaltijd: 顿 (一顿早饭).
De 吗 (zin 18) maakt er de gewoontevraag van: “eet je elke dag ontbijt?”. Het Chinees heeft geen aparte tegenwoordige tijd: 每天 + werkwoord + 吗 is genoeg voor een gewoonte. Het antwoord is weer het werkwoord herhalen: 吃 of 不吃.
Cultuur: een grootouder vraagt dit uit zorg, zoals “eet je wel goed?”. Een Chinees ontbijt is vaak 粥 (rijstepap), 包子 of 鸡蛋 met 豆浆 — heel anders dan een boterham.
Het eerste 吃 is een antwoord op zich: Chinees heeft geen “ja”, dus herhaal je het werkwoord — 吃 = “ja, ik eet”. Daarna volgt de toelichting in een nieuwe zin. Dat echo-antwoorden is hetzelfde principe als 有/没有 in zin 25.
鸡蛋 = ei: 鸡 = kip (又 + 鸟, vogel), 蛋 = ei (疋 + 虫; ezelsbrug: een beestje in wording in zijn schaal). Het maatwoord is 个 (一个鸡蛋); een doos eieren is 一盒鸡蛋.
De 了 na 吃 (zin 2, 3) markeert de afgeronde handeling: 今天吃了鸡蛋 = “vandaag heb ik eieren gegeten”, één keer, concreet. Vergelijk de gewoontevraag van zin 27: daar staat geen 了, want het gaat om elke dag. 今天 staat vóór het werkwoord.
Valkuil: 了 is geen verleden tijd — 明天吃了早饭再去 betekent “morgen na het ontbijt gaan we”. En let op de tonen: 鸡 jī (hoog), 蛋 dàn (dalend), dus 鸡蛋 klinkt hoog-laag.
也 = ook (zin 2), altijd vóór het werkwoord: 我也吃了. 一些 = wat, een aantal: 些 betekent “enkele, verschillende”, 一 + 些 = “een stel”. Het staat vóór het zelfstandig naamwoord en heeft geen maatwoord nodig.
Verschil met 一点儿 (zin 5, 15): 一点儿 is “een klein beetje”, vaak bij iets onaangenaams of bij “iets meer of minder” (便宜一点儿); 一些 is neutraler en kan ook bij telbare dingen: 一些面包, 一些人. Bij brood zeg je ook 一片面包 (een sneetje) of 一个面包 (een broodje).
面包 = brood: 面 = meel, tarwe (het teken betekent ook “gezicht”; als “meel” is het de vereenvoudiging van 麵), 包 = zak, bundel (勹, iets dat omvat + 巳). Ezelsbrug: meel in een zak = brood. Vergelijk 包子, het gestoomde broodje met vulling.
De 了 na 吃 is dezelfde afgeronde handeling als in zin 28. Merk op dat 一些 het voorwerp onbepaald houdt; met een getal plus maatwoord wordt het concreet: 我吃了两片面包 = “ik heb twee sneetjes brood gegeten”.
晚上 = avond, nacht: 晚 = laat (日, zon + 免), 上 = boven, op (zin 2). Letterlijk “het late boven”; 晚上 begint bij zonsondergang. 上 spreek je hier neutraal uit: wǎnshang.
睡 = slapen: 目 (oog) + 垂 (neerhangen) — de oogleden die naar beneden zakken. Voor een dutje zeg je 睡一觉 (shuì yí jiào), maar meestal is 睡觉 genoeg.
睡得怎么样 = “hoe heb je geslapen?”: werkwoord + 得 + beschrijving, het patroon van zin 5 (住得有点儿远). 得 legt vast hoe de handeling verliep: 睡得很好 (goed geslapen), 睡得很晚 (laat naar bed gegaan). Het vraagwoord 怎么样 (zin 22) vult de plaats van de beschrijving in.
Let op de valkuil: 睡得晚 betekent “laat naar bed”, niet “slecht slapen” — in zin 31 komt die vorm terug. 睡得好吗 is een even goede vraag; met 得 vraag je naar de manier, met 吗 alleen naar ja of nee. Toon: zěn (3) + me (neutraal) + yàng (4).
有时 = soms, letterlijk “er zijn tijden”: 有 = hebben (een hand die iets vasthoudt), 时 = tijd, met 日 (zon) naast 寸 (hand, maat) — de zon die de tijd meet. 有时 staat als tijdsbepaling vooraan; vergelijk 经常 (zin 7), dat vaker is: 有时 is nu en dan, 经常 is geregeld.
睡得晚 = laat naar bed gaan: werkwoord + 得 + beschrijving, het patroon van zin 5 en zin 30. 睡 = slapen (目, oog + 垂, neerhangen), 晚 = laat (zin 30). Let op: 睡得晚 gaat over het tijdstip, niet over de kwaliteit — “slecht slapen” is 睡得不好.
不太好 = niet zo goed: 不 ontkent, 太 = te (大, groot + een extra streek), 好 = goed. 不太 zwakt af: 不太好 is “niet al te best”. Toon: 不 vóór de vierde toon van 太 wordt zelf tweede: bú tài hǎo.
Zo’n antwoord past bij de Chinese bescheidenheid: je maakt je klacht klein. Merk op dat 我说 hier zonder 了 staat (zin 19): het zeggen is achtergrond, de uitspraak is de gebeurtenis.
要 = willen, moeten: het teken bestaat uit 覀 (een deksel) boven 女 (vrouw); in het moderne Chinees is het een modaal werkwoord vóór een ander werkwoord. 你要多休息 = “je moet meer rusten”, een advies; 我要喝水 is “ik wil water”. De context beslist of het “willen” of “moeten” is.
多 = veel: twee keer 夕 (avond) op elkaar — ezelsbrug: veel avonden. 多 + werkwoord betekent “meer doen”: 多吃, 多休息, 多喝水. Het staat vóór het werkwoord, nooit erachter: niet 休息多.
休息 = rusten (zin 1): 休 = mens (亻) bij een boom (木), 息 = adem (自, neus + 心, hart). 息 spreek je in 休息 neutraal uit: xiūxi. 别 = “niet doen”, met 另 naast 刂 (mes); 别 + werkwoord is de gewone negatieve gebiedende wijs in spreektaal.
太累 = te moe: 累 heeft 田 (veld) en 系 (draad) — ezelsbrug: veldwerk dat zich opstapelt. 别太累 is een zorgzame waarschuwing, typisch van een grootouder. Vergelijk zin 35, waar dezelfde wens met 不要 terugkomt.
每天 = elke dag (zin 8): 每 = elk, 天 = dag (zin 1). Bij 每 hoort meestal 都 verderop (zin 27); hier ontbreekt 都, waardoor de zin een algemene vaststelling wordt: “je studeert elke dag”. In zin 38 komt 每天 … 都 wél terug.
也 = ook (zin 2), altijd vóór het werkwoord: 也要 = “moet ook”. 要 = moeten, willen (zin 32). De opbouw is 要 … 也要 …: eerst het ene, dan het andere erbij.
出去 = naar buiten gaan (zin 14): 出 = uit, 去 = gaan. Daarachter 走一走: werkwoord + 一 + werkwoord betekent “even doen”, net als 看了看 in zin 10. 一 is hier onbeklemtoond en verandert niet van toon: zǒu yi zǒu. 走 = lopen; onderaan zit 止, het teken voor voet en stap.
Dit is een zorgzame hint, geen bevel: 出去走一走 klinkt als “ga eens even een stukje lopen”. Zonder 一 zeg je 出去走走, even goed; 走一走 voelt iets lichter en vriendelijker.
笑 = lachen (zin 19): boven 竹 (bamboe), onder 夭; de bamboe die in de wind buigt, lijkt te lachen. De 了 erachter is dezelfde als in zin 19: niet “verleden tijd”, maar een omslag — eerst was ik serieus, nu moet ik lachen.
好 = goed, hier als los antwoord: “oké”. Chinees heeft geen woord “ja” (zin 25); met 好, 对 of 行 bevestig je. 好 in je eentje klinkt instemmend en ontspannen.
会 = zullen, beloven: 我会多休息 = “ik zal meer rusten”. In zin 21 ging 会 over een aangeleerde vaardigheid (我会说汉语); hier drukt het een toekomst en een belofte uit, zoals 我会想你 “ik zal aan je denken”. Vergelijk 要 in zin 32: 要 = moeten, 会 = ik ga het doen.
多休息 = meer rusten (zin 32): 多 staat vóór het werkwoord. Zeg niet 我会多休息了: de 了 zou er een verandering van maken, terwijl dit juist een voornemen is.
不要 = niet doen, niet moeten: 不 ontkent, 要 = willen/moeten (zin 32). 不要 + werkwoord is een negatieve gebiedende wijs. Verschil met 别 (zin 32): 别 is kort en spreektaal (“doe maar niet”), 不要 is neutraler en klinkt iets stelliger; in een waarschuwing of op een bord zie je 不要 vaker.
Let op de plaats van 也: 你也不要太累 — 也 staat ná het onderwerp en vóór 不要. Nooit achteraan, en niet tussen 不 en 要. Nederlands “jij moet ook niet te moe worden” heeft dezelfde volgorde, wat hier handig is.
太累 = te moe (zin 32). 累 is een bijvoeglijk naamwoord dat zelfstandig gezegde kan zijn: 你很累 = “je bent moe”, zonder 是. Zet dus nooit 是 vóór 累.
Toon: 不 vóór de vierde toon van 要 wordt tweede — bú yào. Inhoudelijk is dit een spiegel van zin 32: oma zei “rust uit”, nu zegt de kleinzoon het terug. Dat heen en weer is de kern van dit gesprek.
问 = vragen (zin 22): 门 (deur) met 口 (mond) erin — je mond bij de deur. 的 is de bezitspartikel (zin 10): links de bezitter, rechts wat bezeten is, 你的身体 = “jouw lichaam”. Bij lichaam en naaste familie mag 的 ook weg: 你身体怎么样 is even goed, alleen iets informeler.
身体 = lichaam: 身 is een pictogram van een lichaam (een mens met een buik), 体 = 亻 (mens) + 本 (stam, wortel: 木 met een streek onderaan). Samen “het lichaam als stam”. In 你身体怎么样 vraagt het niet naar je lijf maar naar je gezondheid: “hoe voel je je?”.
怎么样 = hoe (zin 22). Het verschil met 你好吗 (zin 18): 好吗 is een ja/nee-vraag, 怎么样 nodigt uit tot een beschrijving. Tegen een oudere mag je ook 您 zeggen: 您身体怎么样.
Toon: 身体 = shēntǐ (1 + 3, geen sandhi), 的 is neutraal. Valkuil: antwoord niet met 我是很好 — 是 hoort niet bij een bijvoeglijk naamwoord.
我的身体 = mijn lichaam/gezondheid: 的 is de bezitspartikel van zin 36 (en zin 10), zoals daar uitgelegd. 身体 = lichaam, met 身 (pictogram van een lijf) en 体 (亻 + 本, stam) — zie zin 36.
很 = heel, maar let op: in 我很好 is 很 veel zwakker dan Nederlands “heel”. Het is de gewone schakel tussen onderwerp en bijvoeglijk naamwoord, bijna een neutrale verbindingsklank. 我的身体很好 = “met mijn gezondheid gaat het goed”, niet “het is héél goed”. Wil je echt benadrukken, zeg dan 非常好 of 特别好.
Er is geen 是 nodig: 很 + bijvoeglijk naamwoord is al een volledig gezegde. 我很好, 身体很好, 天气很好 — steeds zonder 是. Met 是 ervoor klinkt het als een tegenstelling.
Toonregel: twee derde tonen na elkaar — hěn + hǎo spreek je uit als hén hǎo. Zo’n 3-3-sandhi hoor je ook in 你好 (ní hǎo).
Cultuur: een Chinees antwoordt op zo’n vraag vaak 很好 of 挺好的 (zin 23), ook als het minder gaat; klagen doet men niet snel.
早上 = ochtend: 早 = vroeg (日, de zon boven de horizon — zin 27), 上 = boven, op (zin 2). 早上 is het vroege ochtenduur, vanaf het opstaan; 上午 (zin 2) loopt door tot het middaguur. 上 spreek je neutraal uit: zǎoshang.
每天 … 都 = elke dag, altijd: 每天 (zin 8) + 都 = allemaal, altijd (zin 27). 都 staat vóór het werkwoord en na het tijdswoord: 我每天早上都出去走路. De tijdsbepaling 每天早上 komt vóór het werkwoord, nooit achteraan.
出去 = naar buiten (zin 14). 走路 = lopen, te voet gaan: 路 = weg, pad (足, voet + 各, dat de klank aangeeft). 走 alleen is “gaan, lopen”; 走路 benadrukt het lopen zelf, als bezigheid. 走路去 = te voet gaan.
Dit is een vaste routine van veel ouderen: elke ochtend een rondje. Voor “wandelen voor je plezier” zegt men ook 散步 (sànbù); 走路 is neutraler, gewoon “op de been zijn”.
有时 = soms (zin 31): 有 (hebben) + 时 (tijd). Het staat vooraan als tijdsbepaling. 和 = en, met: 禾 (graan) naast 口 (mond) — samen aan tafel, in harmonie. 和 verbindt naamwoorden, geen zinnen: “ik en opa” wel, twee hele zinnen niet (daarvoor gebruik je 也 of 而且).
爷爷 = opa aan vaderskant: 爷 (父, vader boven 卩) twee keer achter elkaar. Chinees maakt het verschil: 爷爷 en 奶奶 zijn de ouders van je vader; de ouders van je moeder zijn 外公 en 外婆. Dat is geen detail: vraag je naar 奶奶, dan bedoel je echt de vaderskant.
一起 = samen: 一 (één) + 起 (opstaan, beginnen: 走, lopen + 己, zelf) — “in één beweging”. Toon: 一 vóór de derde toon van 起 wordt vierde: yìqǐ. 一起 staat vóór het werkwoord: 一起走, nooit 走一起.
De volgorde is onderwerp + 和 + persoon + 一起 + werkwoord: 我和爷爷一起走. Met 跟 in plaats van 和 zeg je hetzelfde; 一起 maakt “samen” expliciet.
我们 = wij: 我 (zin 1) + 们, het meervoudssuffix voor personen — 我们, 你们, 他们. Bij dingen gebruik je 们 niet: twee boeken zijn 两本书, niet 书们.
还 = nog (zin 24) en 会 = zullen (zin 34): 还会 = “zullen nog, komen er nog bij”. De volgorde is vast: 还 vóór 会, en 会 vóór het werkwoord.
看见 = zien, te zien krijgen: 看 = kijken (hand boven oog, zin 2), 见 = zien (zin 4). 看 is de inspanning, 见 het resultaat; samen “kijken en het voor je krijgen”. Zo zijn er meer: 听见 (horen, zin 17), 找到 (vinden).
一些 = wat, enkele (zin 29), vóór het zelfstandig naamwoord. 小鸟 = vogeltje: 小 (klein) + 鸟, een pictogram van een vogel (de punt is het oog; 乌 zonder punt is “kraai”, vandaar “zwart”). Maatwoord: 一只小鸟.
Toon: 一些 = yìxiē (一 vóór de eerste toon wordt vierde) en 小鸟 = xiáoniǎo, want twee derde tonen: de eerste wordt tweede.
走 = lopen; het is zelf een radicaal, het loop-radicaal, en je ziet het terug in 起 (opstaan) en 赶 (haasten). 累 = moe: boven 田 (veld), onder 糸 (zijden draad). Ezelsbrug: op het veld zo afgewerkt dat je de draden niet meer recht houdt.
走累了 = moe gelopen: 累 is geen apart werkwoord maar een resultaatcomplement bij 走: het zegt hoe je door het lopen geworden bent, zoals 吃饱 (vol gegeten). De 了 is dezelfde als in zin 2 en 12.
就 = dan, meteen. Het koppelt oorzaak aan gevolg: 走累了,就坐下来 = we zijn moe, dus gaan we zitten. De komma doet het werk van omdat; 因为 is niet nodig. 就 staat vóór het werkwoord.
坐下 = gaan zitten: 坐 toont twee mensen (人) op de aarde (土), 下 = neer. 下来 maakt de beweging af: van staan naar zitten. 休息 kennen we uit zin 1.
爷爷 (yéye) = opa aan vaderskant. 爷 = 父 (vader) boven 卩 (een knielend mens); verdubbeld wordt het de vader van je vader. Zo werkt het ook in 爸爸, 妈妈, 哥哥 en 奶奶. Het tweede 爷 is neutraal: yéye.
问 = vragen: een 口 (mond) in een 门 (deur) — je steekt je vraag naar binnen (zin 22). Na 问 volgt de vraag letterlijk tussen aanhalingstekens, met een dubbele punt; Chinees plakt haar er gewoon achter, zonder verbindingswoord.
In de vraag: 他 = hij, 今天 = vandaag (zin 1), 在家 = thuis zijn (zin 1, 11), en 吗 maakt er een ja/nee-vraag van (zin 18). De woordorde blijft als in een mededeling: 他在家 → 他在家吗?
Valkuil: antwoorden doe je met het werkwoord, dus 在 of 不在, niet met 是. En 吗 hoort nooit bij een vraag met 谁, 什么 of 怎么 (zin 24). 爷爷 zeg je ook tegen een oudere man, als beleefde aanspreking.
房间 = kamer: 房 = huis, vertrek (户, de deur, + 方, klankdrager), 间 = ruimte tussen deuren (门 + 日). Samen: de ruimte in een huis. Maatwoord: 个 of 间 (一个房间, 一间房).
里 = binnen: een veld (田) boven de aarde (土). Als plaatswoord staat het achter het zelfstandig naamwoord: 房间里 = in de kamer, 家里 = thuis. Vergelijk 上 in 手机上 (zin 10).
在房间里 staat als plaatsbepaling vóór het werkwoord (zin 1, 6): eerst waar, dan wat. 看电视 = tv kijken: 看 (zin 2), 电视 = elektrisch zicht, 视 = kijken (礻 + 见). Zo ook 电脑 en 电影.
Er staat geen 了: 看电视 is een bezigheid die doorgaat, geen afgeronde gebeurtenis (zin 12). Valkuil: in de kamer is 在房间里, niet 在房间; 里 mag soms weg, maar na 房间 is het gewoon. Let op: 房间 is meestal de slaapkamer, niet de woonkamer.
跟 = met, achter iemand aan: links 足 (voet), rechts 艮. Het beeld: iemand op de voet volgen, vandaar samen met. 跟 + persoon + werkwoord = iets samen doen: 跟爷爷说话 = met opa praten. In spreektaal is 跟 gewoon; 和 klinkt schrijftaalkundiger.
Vergelijk 给 + persoon + werkwoord uit zin 3 en 12 (给奶奶打电话): bij 给 gaat het één richting uit, bij 跟 doe je iets samen, heen en weer. 说话 = praten (zin 13), met 话 = woorden (讠 + 舌).
也 = ook (zin 2) staat vóór 想 = willen (zin 3). De volgorde is vast: 我 + 也 + 想 + 跟 + persoon + werkwoord. Zet 也 nooit achteraan en 想 nooit na de 跟-groep.
Valkuil: met 跟 verwacht je een antwoord, het is wederkerig. Wil je alleen iets tegen hem zeggen, dan zeg je 我跟他说 of 跟他说一下. 爷爷 komt uit zin 42.
让 = laten, toestaan: 讠 (spraak) + 上 (boven). Ezelsbrug: je spreekt iemand toe en geeft toestemming. De constructie is 让 + persoon + werkwoord: 我让他过来 = ik laat hem komen, ik zeg hem dat hij moet komen.
Vergelijk: 让 = laten (neutraal), 请 = uitnodigen, beleefd vragen, 叫 = roepen. 我让他过来 klinkt gewoon, 我请他过来 als een uitnodiging, 我叫他过来 als even roepen.
过来 = deze kant op komen: 过 = oversteken, voorbij (zin 16) + 来 = komen, naar de spreker toe (zin 21). Tegenpool: 过去 = daarheen. 过来 benadrukt de beweging naar jou.
好 = goed, oké (zin 23): als antwoord op een verzoek betekent het prima. Geen 了, want het komen moet nog gebeuren. Valkuil: 让 is niet geven (dat is 给, zin 3). In 书让他拿走了 werkt 让 passief (door hem), een andere constructie.
过了一会儿 = na een tijdje, letterlijk: een poosje is voorbijgegaan. 过 = oversteken, voorbij: 辶 (de weg) + 寸 (hand, maat). Hier is het een gewoon werkwoord: 过了 + tijdsduur = na … . Een andere 过 dan de ervaringspartikel (我去过中国) en dan in 过来 (zin 45).
一会儿 = een tijdje (zin 2, 12): 会 = ogenblik, 儿 de noordelijke uitgang. Je schrijft yíhuìr: 一 krijgt de tweede toon vóór de vierde van 会.
听见 = horen (zin 17): 听 = luisteren + 见 = waarnemen. Daarna volgt een zinnetje als voorwerp: 我听见 + 爷爷说话 = ik hoorde opa praten. Geen dat nodig; de delen staan naast elkaar, net als bij 我想 (zin 9).
Gebruik: 过了一会儿 is een vertelovergang, zoals even later; de 了 hoort bij de verstreken tijd, niet bij 听见. Valkuil: 过一会儿 wijst naar de toekomst, over een tijdje.
怎么 = hoe, en in deze vraag hoe komt het dat, waarom. 怎 = 乍 (plotseling) boven 心 (hart): wat het hart ineens denkt — hoe? 么 is een onbeklemtoond achtervoegsel. Vergelijk 怎么样 (zin 22, 30) = hoe is het, hoe gaat het; 怎么 alleen vraagt naar de manier of de reden.
Met 怎么 vraagt opa dus niet heb je tijd? maar hoe komt het dat je tijd hebt? — een verbaasde, belangstellende vraag. 为什么 is het neutrale waarom; 怎么 klinkt levendiger en verbaasder.
时间 = tijd (zin 4, 10): 时 = zon + maat, 间 = tussen de deuren. 有 = hebben; de ontkenning is 没有, nooit 不有 (zin 25). Spreektaal zegt ook 有空 = vrije tijd hebben.
De woordorde: het vraagwoord staat precies waar het antwoord zou staan. 你今天怎么有时间? antwoord: 因为今天星期天. Er is geen inversie en er komt geen 吗 bij (zin 24). Toon: zěn (derde) + me (neutraal).
星期天 = zondag (zin 1): 星 = ster, 期 = periode, 天 = dag. De sterrenperiode is de week; 星期天 is de dag die erbij hoort. Je hoort ook 星期日 (plechtiger, met 日 = zon, dag) en 礼拜天 (informeel).
上课 = les hebben of les volgen (zin 7): 上 = op, naar boven, 课 = les (讠 + 果). 不上课 = geen les hebben, niet naar de les gaan. Vergelijk 没有课 (zin 25): dat zegt er is geen les, terwijl 不上课 zegt ik heb geen les. Het maatwoord voor een lesuur is 节 (一节课).
Let op de toonregel: 不 is normaal bù (vierde toon), maar vóór een vierde toon wordt het de tweede: bú shàngkè. Dezelfde sandhi hoor je in 不是 (bú shì) en 不会 (bú huì).
Er staat geen 了: het gaat om een algemene waarheid van vandaag. Valkuil: op zondag heeft geen voorzetsel nodig; 今天星期天 is genoeg. 今天是星期天 ook, maar dat 是 hoort bij de dag, niet bij de les.
中文 = Chinees, de taal: 中 = midden (een doos met een lijn erdoor), 文 = tekening, patroon, schrift, dus taal. 中文 is de taal van China; 汉语 is de taal van de Han, 普通话 is het Standaardmandarijn. Voor de tekens zeg je 汉字 (zin 53).
学得怎么样 = hoe gaat het met het leren?: werkwoord + 得 + beschrijving, het patroon van zin 5 en 30 (住得远, 睡得怎么样). 得 is hier het partikel van de manier en klinkt neutraal: xué de, niet xué dé. Verwar het niet met 的 (bezit, zin 10) of met 地 (bijwoord).
怎么样 (zin 22) vult de plaats van de beschrijving in; het antwoord is 学得不错 of 学得很好. 你的中文: 的 legt bezit of betrekking, jouw Chinees. 学 = leren (zin 6, 24), hier studeren.
Valkuil: zeg niet 怎么学得怎么样; het vraagwoord komt één keer, op de plaats van het complement. En 他问 opent weer een citaat, net als 我问 in zin 42.
不错 = niet slecht = best goed, een bescheiden Chinees antwoord. 错 = fout: 钅 (metaal) + 昔. De ontkenning 不 maakt er een understatement van. 很好 is sterker; 不错 is precies wat een leerling tegen een opa zegt.
会 = kunnen, aangeleerd (zin 21): 我会写 = ik kan schrijven, omdat ik het heb geleerd. Vergelijk 能 = lichamelijk in staat, 可以 = het mag, het kan nu. Ontkenning: 不会.
写 = schrijven: 冖 (dak) boven 与. 字 = teken: 宀 (dak) boven 子 (kind) — een kind onder het dak dat tekens leert. 汉字 = Chinees teken (zin 53), 名字 = naam. 很多 = heel veel: 多 = twee keer 夕 (avond).
Valkuil: 会 is hier kunnen, niet zullen (al kan het toekomst zijn: 明天会下雨). Bij 很多 is geen maatwoord nodig: 很多字; noem je een aantal, dan zeg je 一个字. 写字 is een vast paar, zoals 看书 (zin 26).
下次 = de volgende keer: 下 is “onder, beneden” (een streep onder de basislijn) en vandaar “volgend, hierna” — zie 下午 (zin 26) en 下周. 次 is het maatwoord voor gebeurtenissen, zoals in 这次 (zin 17); er hoort géén 个 bij. 下次 staat vooraan als tijdsbepaling.
来 = komen, naar de spreker toe; de tegenpool van 去 (zin 7). Je kent het uit 回来 (zin 21) en 过来 (zin 45), waar het achter een werkwoord de richting aangeeft. Hier staat het alleen: “als je komt”. Opa zegt 来 omdat de kleinzoon naar hém toe komt.
Merk op wat er níet staat: geen 的时候, geen “als”. Het Chinees zet de voorwaarde gewoon voorop — 下次来 — en de hoofdzin volgt in de volgende kaart (zin 52). Eerst wanneer, dan wat er gebeurt.
Toon: xià cì, twee dalende tonen. Valkuil: niet 下个次; 次 krijgt nooit 个. 下次 komt terug in zin 55.
给我看 = laat me zien, toon me: 给 = geven, maar in 给 + persoon + werkwoord betekent het “voor iemand, aan iemand” (zin 3 en 12: 给奶奶打电话). Letterlijk “geef mij te kijken”. 看 = kijken, lezen (zin 2).
你写的字 = de tekens die jij schrijft. Hier doet 的 iets nieuws: het plakt een hele zin aan een zelfstandig naamwoord. Het Nederlands zegt “de tekens die jij schrijft” met het naamwoord vooraan; het Chinees zet de bepaling ervóér: [wie + werkwoord + 的 + zelfstandig naamwoord]. Zo ook 我买的书 en 你做的饺子 (zin 61).
字 = geschreven teken: 宀 (dak) boven 子 (kind) — een kind onder het dak dat tekens leert (zin 50). 写 = schrijven (zin 50); 写字 is een vast paar, zoals 看书 (zin 26).
Let op: 的 (bezit of bepaling, zin 10) en 得 (manier, zin 49) klinken beide als “de”, maar zijn andere tekens. Valkuil: zeg niet 字你写的; de bepaling staat altijd vóór 的.
好 = goed, oké (zin 23): als los antwoord op een verzoek of voorstel. Chinees heeft geen woord “ja” (zin 25); met 好, 对 of 行 bevestig je (zin 34).
一些 = wat, enkele (zin 29 en 40): het staat vóór het zelfstandig naamwoord en heeft geen maatwoord nodig. 一些新汉字 = “wat nieuwe tekens”. Bij een precies aantal komt er wél een maatwoord: 三个字.
新 = nieuw, tegenover 旧 (oud). Links staat 亲, rechts 斤 = bijl. Ezelsbrug: vers gekapt hout is “nieuw” hout — met de bijl net van de boom. Als bijvoeglijk naamwoord staat 新 vóór het naamwoord, nooit erachter.
汉字 = Chinees schriftteken: 汉 verwijst naar de Han (het volk; 氵 = water), 字 = teken (zin 50). Elk 字 is één lettergreep met eigen betekenis, geen letter zoals in ons alfabet. Onderscheid: 中文 = de Chinese taal (zin 49), 汉语 = gesproken Chinees, 汉字 = de tekens. Toon: hàn zì.
也 = ook (zin 2 en 44), altijd vóór het werkwoord: 我也想 = “ik wil ook”. 想 = willen, van plan zijn (zin 3): 想 + werkwoord drukt een wens uit, hier “willen zien”.
看看 = even kijken, een kijkje nemen. Werkwoord + werkwoord, zónder 了, maakt de handeling licht en ontspannen; het tweede 看 klinkt neutraal: kànkan. Vergelijk 看了看 (zin 10), waar de 了 de blik afrondt; 看看 zonder 了 is een wens of voorzichtige vraag.
你的中文书 = jouw Chinese boeken: 的 = bezit (zin 10), 中文 = de Chinese taal (zin 49), 书 = boek (zin 26). 中文 staat hier zónder 的 vóór 书, omdat het een vaste categorie aanduidt, zoals 中文老师 (leraar Chinees).
Chinees maakt geen meervoud aan 书: “jouw Chinese boeken” is gewoon 你的中文书. Het maatwoord is 本: 一本书, 两本书. Valkuil: 看看 is niet “herhaald kijken” maar “even kijken”.
我笑了 = ik moest lachen (zin 19): de 了 markeert de omslag, niet de verleden tijd — eerst was er het verzoek, nu een lach. 笑 = lachen, met 竹 (bamboe) boven 夭.
那 = “dan, in dat geval”: hetzelfde teken als “dat” (zin 8), maar hier een verbindingswoord aan het begin van het antwoord. Toon: nà (vierde). Verwar het niet met 哪 nǎ (derde) = “welke”: 哪个 = welke.
您 = beleefd “u”: 你 met 心 (hart) eronder — iemand aanspreken met je hart. Je gebruikt het voor ouderen en onbekenden; hier zegt de kleinzoon het tegen opa. Er is geen apart meervoud: voor “u allen” zeg je 你们. Binnen de familie is 你 gewoon; 您 klinkt extra respectvol.
给您看 = het u laten zien: 给 + persoon + werkwoord, precies het patroon van zin 52. De volgorde is 那 + 我 + 下次 + 给您 + 看; 下次 (zin 51) staat vóór de handeling.
过了一会儿 = na een tijdje: dezelfde overgang als in zin 46. 过 = voorbijgaan (辶, de weg + 寸, maat), 了 hoort bij de verstreken tijd, 一会儿 = een poosje (zin 2). Dit 过 is een gewoon werkwoord, niet de ervaringspartikel (我去过中国) en niet het 过 van 过来 (zin 45).
奶奶 = oma aan vaderskant (zin 3, 11): 女 + 乃, verdubbeld. Opa zei net iets (zin 51-52), nu komt oma erbij — die toevoeging zit in 又.
又 = weer, nog eens, er komt iets bij (zin 15). Verschil met 也 (zin 2): 也 zegt “geldt ook voor die ander”, 又 zegt “en daar komt nog een handeling bij”. Vaak volgt er verderop een 了, maar hier zit de 了 al in 过了.
来 + 说话 = komen praten: twee werkwoorden achter elkaar, het tweede noemt het doel, net als 去 + 买东西 (zin 14). Geen “om te” nodig. 说话 = praten (zin 13). De volgorde: tijd, onderwerp, 又, 来, 说话.
中午 = rond het middaguur: 中 = midden (een doos met een lijn erdoor), 午 = middaguur (zin 2). Het is rond twaalf uur, ongeveer van elf tot één; de maaltijd heet 午饭 (zin 27). Zo ook 上午 (zin 2) en 下午 (zin 26).
什么 = wat: 什 bestaat uit 亻 (mens) en 十 (tien), 么 is een onbeklemtoond achtervoegsel. Het vraagwoord staat precies op de plaats waar het antwoord zou staan — 你中午吃什么? → 我中午吃鱼. Geen inversie, geen 吗 (zin 24). Toon: shénme.
吃 = eten (zin 27). Er staat geen 了: de vraag gaat over de maaltijd die nog komt, of over een gewoonte. Heb je het over eten dat al binnen is, dan zeg je 你中午吃了什么? — de 了 komt direct na het werkwoord.
Gebruik: met deze vraag toon je bij iemand thuis belangstelling, als “wat eet je vandaag?”. Over eten praten is een gewone manier om betrokkenheid te tonen.
她 = zij (zin 4): 女 (vrouw) + 也. In spreektaal klinken 他, 她 en 它 allemaal als tā; alleen het schrift maakt het verschil (zin 23).
买了 = heeft gekocht: 买 = kopen (zin 14), 了 = de afgeronde handeling van zin 12 — niet “verleden tijd”, maar “het is gebeurd en nu klaar”. Daarom past 了 hier: de vis en de groente zijn al in huis, voor de lunch. De 也 (zin 2) plakt de tweede aankoop eraan vast; het Chinees herhaalt daarvoor het hele werkwoord: 买了鱼,也买了菜.
鱼 = vis: het teken begon als een tekening van een vis — kop, lijf met schubben en staart. Maatwoord: 条 (一条鱼), voor lange, smalle dingen; je ziet het ook bij 一条路 en 一条裤子. 菜 = groente, en ook “gerecht” (zin 20). 买菜 betekent boodschappen doen voor de maaltijd.
Toon: mǎi le yú. Valkuil: 也 staat ná het onderwerp en vóór 买; zeg niet 买了也菜. En 鱼 is yú (tweede toon), niet yǔ.
和 = en, met: 禾 (graan) naast 口 (mond) — samen aan tafel, in harmonie (zin 39). Het verbindt naamwoorden, geen zinnen. Let op de volgorde: 我和爷爷, letterlijk “ik en opa”; het Nederlands zegt “opa en ik”.
中午 = rond twaalf uur (zin 57), 一起 = samen (zin 39): 一 vóór de derde toon van 起 wordt vierde, dus yìqǐ. De volgorde is onderwerp + tijd + 一起 + werkwoord: 我和爷爷中午一起做饭. 一起 staat vóór het werkwoord, nooit achteraan.
做饭 = koken, eten maken: 做 = doen, maken (亻, mens + 故), 饭 = gekookte rijst, maaltijd (饣, het voedselradicaal + 反). Letterlijk “de maaltijd maken”. Het maatwoord voor een maaltijd is 顿 (一顿饭, zin 27). 做菜 betekent “gerechten maken”, 煮饭 is specifiek rijst koken.
Geen 了: dit is een plan of een gewoonte. Heb je het over gisteren, dan wordt het 我们中午一起做了饭. Valkuil: 做饭 heeft geen voorwerp nodig; zeg niet 做饭菜.
喜欢 = graag hebben, leuk vinden: 喜 toont een trommel op een standaard boven een mond (feest = vreugde), 欢 = 又 (hand) + 欠 (juichend mens) — samen “blij + vreugde”. 欢 klinkt neutraal: xǐhuan. 喜欢 kan bij een ding (喜欢鱼) en bij een werkwoord (喜欢吃鱼); ontkenning: 不喜欢.
吃鱼 en 吃菜: 鱼 = vis (zin 58), 菜 = groente (zin 20). Beide staan zonder maatwoord: het gaat om de soort. Een concrete vis is 一条鱼. Aan tafel betekent 吃菜 ook “eet wat, tast toe”; een gastheer zegt 多吃菜.
De zin is een tweeluik: 爷爷喜欢吃鱼,我喜欢吃菜. Geen 但是, geen “en”: de komma en de herhaling van 喜欢 + 吃 doen het contrast. Dat tweeluik is typisch Chinees en past bij wat oma in zin 58 kocht. Let op: 我 is hier oma zelf; ze kookt samen met opa (zin 59) en somt nu elkaars voorkeur op.
Valkuil: 喜欢 is geen romantische liefde (dat is 爱), en 很 is hier een echte graad, anders dan bij 很好 (zin 37).
饺 = het eerste teken van 饺子: links 饣, het voedselradicaal (verkort uit 食, “eten”), rechts 交 (jiāo), de klankdrager. 子 is hier geen “kind” maar een onbeklemtoonde uitgang, zoals in 包子 (gestoomd broodje) en 桌子 (tafel); samen klinkt het jiǎozi. Maatwoord: 个 — 一个饺子; een portie is 一盘饺子.
做 = maken: 亻 (mens) naast 故 (gù, klankdrager). 你做的饺子 = de dumplings die jij gemaakt hebt: de 的 plakt hier geen bezit maar een hele omschrijving aan het zelfstandig naamwoord. Vergelijk zin 36 (你的身体) en zin 52 (你写的字, “de tekens die jij schrijft”). Waar het Nederlands “jouw dumplings” zegt, zegt het Chinees “de dumplings die jij maakt”.
很想吃 = erg graag willen eten: 想 + werkwoord = van plan zijn, willen (zin 3), met 很 als graad ervoor. Die graad staat vóór 想: niet 我想吃很.
饺子 zijn de dumplings die je met Nieuwjaar met de familie vouwt; daarom is deze zin zo warm. Valkuil: geen 是 toevoegen en geen extra 的 achter 做.
小 = klein: een puntje, een haakje en twee vallende streken. 时 = tijd (日, zon + 寸, maat — zin 4). 候 = moment: 亻 (mens) naast 侯. Samen 时候 = het moment, “toen”. Let op het verschil met 时间 (zin 10): 时间 is tijd als hoeveelheid of klok, 时候 is een ogenblik of tijdvak. 小时候 = kindsheid, “toen ik klein was”.
喜 = blij: boven een trommel (壴, een trommel op een standaard), onder 口 (mond) — muziek en stemmen bij een feest. 欢 = vreugde: 又 (hand) + 欠 (een mens met open mond). 喜欢 = “blij + vreugde” = graag hebben, leuk vinden. Het tweede teken klinkt neutraal: xǐhuan, niet xǐhuān.
De opbouw is 最 + 喜欢: 最 = meest (曰 boven 取), en het staat vóór het werkwoord, nooit erachter. 最喜欢饺子 = de dumplings het lekkerst vinden. 喜欢 kwam ook in zin 60 voor (爷爷喜欢吃鱼).
Er staat geen 了: 小时候 is een heel tijdvak met een gewoonte, en bij een gewoonte hoort geen 了 (zin 27).
那 = dat (zin 8), 时候 = het moment (zin 10, 62): 时 = zon + maat, 候 = mens (亻) naast 侯. 那时候 = in die tijd, toentertijd — een tijdsbepaling vooraan, zoals 现在 in zin 11. Achter zo’n bepaling staat een komma, net als in het Nederlands.
每 = elk (zin 8), 次 = keer: 冫 (twee streepjes, van oorsprong ijs) + 欠. 次 is het maatwoord voor gebeurtenissen (zin 17: 这次), dus 每次 = elke keer, zonder 个. Bij 每 hoort verderop 都 (zin 27), en 都 staat vóór het werkwoord.
Let op de volgorde: 你 + 每次 + 都 + 吃 + 很多. Het Nederlands zegt “je at elke keer veel”; het Chinees schuift 都 als een soort “allemaal” tussen de bepaling en het werkwoord. Vergelijk 每天 … 都 in zin 8 en 38.
Weer geen 了: dit is een gewoonte uit het verleden, geen afgeronde gebeurtenis (zin 12, 27). 很多 = veel, hier als voorwerp: veel eten, zonder maatwoord. Valkuil: niet 吃很多了, en 都 nooit achteraan.
现在 = nu (zin 11): 现 = verschijnen (王, jade + 见, zien), 在 = aanwezig zijn. 还是 = nog steeds: 还 (zin 24) + 是, letterlijk “nog zo zijnd”. In een vraag betekent 还是 “of” (你喝茶还是咖啡?); hier heb je de tijdsbetekenis, precies als in 还在 (zin 24).
De volgorde is 我 + 还是 + 很 + 喜欢: tijdsbepaling (现在) vooraan, dan het onderwerp, dan 还是, dan de graad en het werkwoord. Zet 还是 nooit achteraan en niet ná 很.
很喜欢: 很 is hier de gewone verbindingsklank bij een bijvoeglijk werkwoord (zin 37), maar bij 喜欢 mag ze ook weg: 我还是喜欢. Zin 62 legde 喜欢 uit als “blij + vreugde”; hier verwijst het terug naar de dumplings van zin 61 en 62.
Met het uitroepteken klinkt de zin als een geruststelling: “nog altijd even graag!”. Vergelijk zin 9 (我很想你) en zin 68 (我们都很想你), waar 很 + 想 “missen” wordt.
下 = onder, en vandaar ook “volgend” (zin 26: 下午, de uren na twaalf). 个 is het standaardmaatwoord (zin 8), 星期 = week (zin 1: 星, ster + 期, periode), 天 = dag. 下个星期天 = “de zondag van de volgende week” = aanstaande zondag. Ook 下星期天 is goed; met 个 klinkt het iets nadrukkelijker.
Valkuil: niet 下个天 en geen tweede 个 achter 天. 星期天 heeft op zichzelf geen maatwoord nodig: 星期天 = zondag, 下个星期 = volgende week.
有 = hebben (zin 25): 有时间 = tijd hebben. 吗 maakt er een ja/nee-vraag van (zin 18): de woordorde blijft gelijk en 是 is nergens nodig. Antwoorden doe je met het werkwoord: 有 of 没有 (zin 25 en 66).
Dit is een beleefde afspraakvraag; met 您 erbij (下个星期天您有时间吗?) klinkt ze nog respectvoller. 有空 is de lossere spreektaalvorm voor “tijd hebben”. 时间 kennen we uit zin 10.
有啊 = “ja hoor, ik heb het wel”: Chinees heeft geen woord “ja” (zin 25), dus herhaalt oma het werkwoord 有 van de vraag in zin 65. 啊 = uitroeppartikel: 口 (mond) + 阿. Het verzacht en maakt de toon warm, ongeveer als “hoor” of “zeg” in het Nederlands; je schrijft het als a, onbeklemtoond. Vergelijk 呢 in zin 23: 呢 vraagt terug, 啊 bevestigt.
想 = willen (zin 3) + 来 = komen, in de richting van de spreker (zin 21: 回来). 想来 = willen komen. Het verschil met 去 (gaan, van de spreker weg) zie je meteen in zin 67: 去看你.
De vraag 你想来吗 is een gewone ja/nee-vraag met 吗 (zin 18): geen inversie, geen 是. Toon: 想 is derde toon, 来 tweede — xiǎng lái, zonder lastige sandhi.
Valkuil: 啊 maakt de vraag niet vragend — dat doet 吗 (zin 18); 啊 kleurt alleen de toon. En antwoord niet met 是的 op 有 — 有 is het natuurlijke antwoord.
去 = gaan, van de spreker weg (zin 7; 来 in zin 21 is de tegenpool). 看 = kijken (zin 2: hand boven oog), maar 看 + persoon betekent “op bezoek gaan bij, opzoeken”: 看朋友, 看奶奶. Je “kijkt” iemand in het Chinees letterlijk even op.
想 + werkwoord = van plan zijn (zin 3, 26). Merk op dat hier géén 了 staat: het bezoek moet nog gebeuren, en 了 hoort bij wat afgerond of veranderd is (zin 12, 21). Vergelijk zin 26 (我想在家看书), hetzelfde voornemen-patroon.
和 = en, met: het verbindt naamwoorden, geen zinnen (zin 39). 你和我 = jij en ik, hier 你和爷爷. De aangesprokene staat vooraan, dat klinkt het vriendelijkst.
Valkuil: “ik kom je opzoeken” is niet 我看你去; 去 staat vóór het tweede werkwoord. En 看 + persoon is bezoeken, niet “naar iemand kijken” — dat laatste zou 看那个人 zijn. Dezelfde 看 zit in 看电视 (zin 43).
真 = echt, werkelijk: boven 十, in het midden 目 (oog), onderaan 八. Ezelsbrug: wat je met eigen ogen telt, is echt. 真好 = “wat fijn!”, een spontane uitroep — precies wat een oma zegt als ze hoort dat je komt.
我们 = wij: 我 + 们, het meervoudssuffix voor personen (zin 40). 都 = allemaal (zin 27, 38), en het staat vóór 很: 我们都很想你. De volgorde is onderwerp + 都 + graad + werkwoord; 都 hoort nooit achteraan.
很想你: 想 + persoon = iemand missen (zin 9), niet “aan iemand denken”. Met 很 wordt het “heel erg missen”. Er is geen 了: het missen duurt voort, het is een toestand (zin 12).
Valkuil: 想你 betekent in deze familiecontext missen; “ik denk nu aan je” zou 我在想你 zijn. En 真想 = echt graag, 真好 = echt fijn: hetzelfde 真, andere kleur. Zonder 很 klinkt 我们都想你 wat kaal; met 很 is het warmer en voller.
知 = weten: 矢 (pijl) naast 口 (mond) — je woorden raken de roos, je weet het. 道 = weg: 辶 (het loopradicaal, zin 5) + 首 (hoofd). 知道 = “de weg weten” = weten, op de hoogte zijn.
Onderscheid: 知道 = een feit weten (weten dat, weten hoe), 认识 = iemand of iets herkennen (认识你 = jou kennen), 会 = aangeleerd kunnen (zin 50: 我会写). “Weet je hoe je moet komen?” is dus 知道, geen 会.
Deze vraag is bijzonder: er staat een vraagwoord (怎么, zin 47) én een 吗. Dat mag, omdat 怎么来 de inhoud van 知道 is (“weet je [hoe je komt]”) en de buitenste vraag een ja/nee-vraag is. Bij een gewone vraag met 怎么 gebruik je geen 吗 (zin 24, 47).
Valkuil: 来 wijst naar oma toe (zin 21), dus “hoe kom je hier” is 怎么来, niet 怎么去. De woordorde binnen de bijzin blijft die van een mededeling: geen inversie.
坐 = zitten: twee mensen (人) op de aarde (土), zie zin 41. 坐 + vervoermiddel = met iets reizen: 坐地铁, 坐车, 坐飞机. 地铁 = metro: 地 = grond (土, aarde + 也), 铁 = ijzer (钅, metaal + 失). Letterlijk “ondergrondse ijzeren weg”, een leenvertaling van “metro”.
小时 = uur: 小 (klein) + 时 (tijd, zin 4); het maatwoord is 个 — 一个小时, één uur. Vergelijk 点 (zin 11), het uur op de klok: 三点 is drie uur ’s middags, 三个小时 is een periode van drie uur.
De 的 in 一个小时的地铁 is geen bezit maar lijm tussen een hoeveelheid tijd en het zelfstandig naamwoord: “een metrotocht van een uur”. Zo ook 十分钟的路 (tien minuten lopen). Het is dezelfde 的 als in 你做的饺子 (zin 61), alleen met een andere vulling.
Gebruik: dit is het antwoord op 怎么来 (zin 69), een kale routebeschrijving; het onderwerp 我 mag weg. Valkuil: niet 一个小时地铁 zonder 的.
从 = vanaf, uit: twee keer 人 (mens), de één achter de ander. Als voorzetsel staat het vóór de plaats: 从车站 = vanaf het station. 车站 = station, halte: 车 = wagen, 站 = staan (立 + 占, klankdrager) — de plek waar de wagen stilhoudt. Maatwoord: 个.
出来 = naar buiten komen: 出 = uit, 来 = komen in de richting van de spreker (zin 21). Als richtingaanvulling achter een werkwoord zegt 出来 hoe de beweging naar jou toe komt; 出去 gaat juist van je weg. 再 = dan, daarna: 再 + werkwoord is een volgende stap (zin 16). 又 hoort bij wat al gebeurd is, 再 bij wat nog komt.
走十分钟 = tien minuten lopen: 走 = lopen (zin 41), en de tijdsduur staat achter het werkwoord zonder 的. Vergelijk zin 70: daar hoort de duur bij een zelfstandig naamwoord (一个小时的地铁), hier bij een werkwoord.
Geen onderwerp: het is een routebeschrijving, en “je” mag weg. Valkuil: zeg niet 从车站出去 als je naar de luisteraar toe komt.
她 = zij (zin 4); 说 = zeggen (zin 22). Na 说 volgt de inhoud tussen aanhalingstekens, zonder “dat” (zin 42, 69). 好 is hier geen “goed” maar een bevestiging: “oké, prima” (zin 23, 45).
我们 = wij: 我 + 们, het meervoudssuffix voor personen (zin 40). 我们 sluit de aangesprokene meestal buiten — oma bedoelt “oma en opa”. Het noorden zegt 咱们 als de ander meetelt; in de standaardtaal is 我们 gewoon voor beide.
在家等你: 在 + plaats staat vóór het werkwoord (zin 1, 43): 在家 = thuis. 等 = wachten: boven 竹 (bamboe), onder 寺 (tempel); ezelsbrug: bij de tempel onder de bamboe staan wachten. 等 + persoon = op iemand wachten, zonder voorzetsel: 等你, niet 等为你.
Valkuil: 我在家等你 niet omdraaien tot 我等你在家 — dan lijkt het of je wacht tot de ander thuis is. En 好 alleen is genoeg als “ja, goed”; 是 is niet nodig.
奶奶 = oma aan vaderskant (zin 3, 42). 星期天 = zondag (zin 1, 48); 中午 = rond het middaguur: 中 = midden, 午 = middaguur (zin 2, 上午). 中午 loopt ongeveer van elf tot één uur — de lunchtijd, vandaar 吃午饭.
来 = komen, in de richting van de spreker (zin 21, 66). Oma zegt 来 omdat ze vanuit háár huis uitnodigt; het kleinkind zou 去 zeggen. 吃饭 = eten, de maaltijd gebruiken: 吃 = eten (口, mond + 乞), 饭 = gekookte rijst, maaltijd (饣 + 反). Maatwoord: 顿 — 一顿饭.
吧 = voorstelpartikel: het maakt van een bevel een vriendelijk voorstel, ongeveer “kom maar”. Het staat altijd achteraan en klinkt neutraal (ba), niet met de vierde toon. Vergelijk 啊 (zin 66), dat bevestigt, en 呢 (zin 23), dat terugvraagt.
De tijdsbepaling 星期天中午 staat vooraan; “jij” is weggelaten. Geen 了: het bezoek moet nog komen. Valkuil: bij een voorstel met 吧 hoort geen 吗.
给 = geven, maar in 给 + persoon + werkwoord betekent het “voor iemand”: 给你做饺子 = voor jou dumplings maken (zin 3, 12). Vergelijk 给你饺子: letterlijk “jou dumplings geven”. Het werkwoord 做 maakt het verschil.
做 = maken, doen (zin 61): 亻 (mens) naast 故 (gù, klankdrager). 饺子 = dumplings (zin 61): 饣 (voedsel) + 交, met 子 als onbeklemtoonde uitgang. Maatwoord 个: 一个饺子; een portie is 一盘饺子. 鱼 = vis, een gestileerde vis met kop, schubben en staart. Maatwoord: 条 (一条鱼), voor lange, smalle dingen.
还 = ook, bovendien: 还 + werkwoord voegt een tweede gerecht toe, “en ook nog”, en staat vóór het werkwoord. Vergelijk 也 (zin 2): 也 voegt een gelijkwaardig feit toe, 还 legt nadruk op “erbij, extra”.
Oma somt op wat ze klaarmaakt — 饺子 én vis, een feestmaal. Valkuil: niet 做你饺子; de persoon staat na 给. En 鱼 krijgt 条, niet 个.
别 = niet doen, een verbod: 别 + werkwoord of bijvoeglijk naamwoord. Het is de spreektaalvorm van 不要, en het klinkt bezorgd, niet streng. 太 = te, al te zeer; 太累 = te moe. 累 = moe (zin 41). Let op: 别太累 is geen letterlijke “wees niet te moe”, maar “doe het rustig aan, put je niet uit”.
Dit is een echo: in zin 32 zei oma zelf 你要多休息,别太累. Nu zegt het kleinkind het tegen haar terug — dezelfde woorden, omgekeerde rollen. Dat maakt de zin warm.
可以 = kunnen, mogen (zin 21): 可 + 以; het drukt hier uit dat iets mogelijk of toegestaan is, dus “ik kan helpen, ik ben beschikbaar”. Vergelijk 会 = aangeleerd kunnen (zin 50) en 能 = lichamelijk in staat zijn. Toonregel: twee derde tonen achter elkaar — 可 (kě) wordt vóór 以 (yǐ) de tweede toon: kéyǐ.
帮忙 = helpen: 帮 = helpen (巾, doek + 邦), 忙 = druk (zin 8). Letterlijk “helpen met de drukte”. Valkuil: 帮忙 neemt geen lijdend voorwerp; zeg 我帮你 of 我帮你的忙, niet 我帮忙你.
我们 = wij (zin 40, 68). 一起 = samen: 一 = één, 起 = opkomen, opstaan (zin 41); samen betekent het “op één plek, tegelijk”. Het is een bijwoord en staat vóór het werkwoord: 我们一起做饭, nooit 我们做饭一起.
做饭 = koken, letterlijk “eten maken”: 做 (zin 61) + 饭 (zin 73). Vergelijk 吃饭 = eten. Hetzelfde 饭, maar met 做 ervoor gaat het om het klaarmaken. 也 = ook (zin 2) plakt de tweede zin aan de eerste: koken samen, en ook eten samen.
De herhaling van 一起 is geen fout maar een stijlfiguur: ze maakt de twee helften even zwaar en geeft de zin ritme. In het Nederlands zeg je “we koken en eten samen”; het Chinees herhaalt liever.
Gebruik: dit is de kern van een Chinese maaltijd — de gerechten staan in het midden en iedereen eet van hetzelfde. 团圆 (samen zijn) is het sleutelwoord bij zo’n familiediner. Valkuil: 和 kan hier niet; 和 verbindt naamwoorden (zin 67), geen zinnen. Geen 了: het is een plan of een gewoonte.
问 = vragen (zin 22, 42): 口 (mond) in 门 (deur). Na 问 volgt de vraag tussen aanhalingstekens, net als na 说.
那 is hier geen “dat” (zin 8, 63) maar een gesprekswoord: “dan, in dat geval”. Oma haakt ermee aan op wat er net gezegd is — wij koken en eten samen, “dan, wat wil je drinken?”. Het klinkt als nà, vierde toon.
想 = willen, graag willen (zin 3, 9): 想 + werkwoord = van plan zijn of zin hebben om. 想喝什么 = wat wil je drinken. Het vraagwoord 什么 staat precies op de plaats van het antwoord, achter het werkwoord, en er komt geen 吗 bij (zin 24, 57). Antwoord: 我想喝红茶.
喝 = drinken: 口 (mond) + 曷 (klankdrager). Vergelijk 吃 = eten; 喝 gaat over vloeistof. In 喝茶, 喝水 en 喝酒 zit altijd 喝.
Valkuil: niet 什么想你喝 of 你想喝什么吗. En 想 is hier vriendelijker dan 要: 你要喝什么 klinkt directer, bijna als een keuze die je moet maken.
和 = en, met: het verbindt naamwoorden, geen zinnen (zin 39, 67). 和你一起 = samen met jou; de volgorde is 和 + persoon + 一起 + werkwoord. 一起 = samen (zin 76, 39). Samen met 和 is het eigenlijk dubbelop, maar dat is juist de gewone, vriendelijke manier van zeggen: “ik en jij, samen”.
喝 = drinken (zin 77). 红茶 = zwarte thee, letterlijk “rode thee”: 红 = rood (纟, zijde + 工), 茶 = thee (艹, plant + 木, boom, met 人 ertussen). Chinees noemt de thee naar de kleur van het blad en het nat: rood. Wat wij “zwarte thee” noemen, is dus 红茶; 黑茶 is een andere, gefermenteerde thee. Groene thee is 绿茶, oolong is 乌龙茶.
想和你一起喝 = graag samen met jou drinken: 想 + (和 + persoon + 一起) + werkwoord. Er is geen 了, want het is een wens voor straks.
Valkuil: “black tea” letterlijk vertalen naar 黑茶 is een klassieke fout. En 和 kan geen twee werkwoorden verbinden: zeg niet 我想喝和你一起, maar 我想和你一起喝.
笑 = lachen: boven 竹 (bamboe), onder 夭 (een mens met een gebogen hoofd). Ezelsbrug: iemand die zich van plezier buigt. 她笑了 = ze lachte, ze begon te lachen: de 了 na het werkwoord rondt de handeling af — dezelfde 了 als in zin 2 en 12, hier eerder “toen gebeurde het” dan “voltooid”.
现在 = nu (zin 11, 64). 也 = ook (zin 2): “nu ook jij”. 喜欢 = graag hebben; zin 62 legde het uit als “blij + vreugde”, en 喜欢 + werkwoord betekent iets graag doen: 喜欢喝茶.
De 了 helemaal achteraan is een andere dan die na 笑: die zegt dat de situatie veranderd is — vroeger dronk je geen thee, nu wel. Vergelijk zin 4 (没有见她了) en zin 21 (我回来了): “het is nu anders dan eerst”. Twee 了’s, elk met een eigen taak: de eerste bij het werkwoord, de tweede bij de hele zin.
Valkuil: 喜欢喝茶了 betekent niet “hield vroeger van thee”, maar “is nu van thee gaan houden”. Zeg niet 喜欢了喝茶: de 了 hoort achter 喝茶.
是 = zijn; 是啊 = “ja, inderdaad”, een bevestiging met nadruk. Chinees heeft geen woord “ja” (zin 25, 66): je bevestigt met het werkwoord, en 是 doet dat hier voor de hele mededeling van zin 79. 啊 = uitroeppartikel (zin 66): 口 (mond) + 阿, het verzacht de toon, ongeveer als “hoor”.
很 = heel, erg. Bij een bijvoeglijk naamwoord is 很 vaak alleen de verbindingsklank (zin 37), maar bij 喜欢 mag je het als graad lezen: 很喜欢 = heel graag. 喜欢 = graag hebben (zin 62); 喜欢喝茶 = graag thee drinken (zin 77-79).
Contrast met zin 79: daar stond 了 achteraan omdat er iets veranderd was; hier staat geen 了, want dit is een algemene voorkeur, een toestand die zo is. 79 = “nu ook”, 80 = “altijd al graag”.
Dit is de warme afsluiting van het gesprek. Valkuil: antwoord niet met 是的啊 of 对是啊; 是啊 alleen is genoeg. En 很喜欢喝茶 is vriendelijker dan 很喜欢茶: 茶 alleen klinkt als het product, niet als het drinken.
奶奶 = oma aan vaderskant (zin 3, 73): 奶 heeft het vrouwenradicaal 女 naast 乃; de verdubbeling maakt het vertrouwelijk. 爷爷 = opa: 父 (vader) met daaronder 卩. Tegen grootouders zeg je meestal 您, niet 你.
说 = zeggen; na 说 volgt de uiting letterlijk, zonder “dat” (zin 22, 42, 72). Het Chinees vervoegt niet in tijd: 奶奶说 is zowel “oma zegt” als “oma zei”.
也 = ook (zin 2, 39, 79), altijd vóór het werkwoord en nooit achteraan: 爷爷也喜欢, niet 爷爷喜欢也. Het voegt één gelijkwaardig feit toe: opa hoort er ook bij.
喜欢 = graag hebben (zin 62, 79-80): 喜 = blij, 欢 = vreugde. Met een zelfstandig naamwoord erachter: “graag lusten” — 喜欢红茶. 红茶 = zwarte thee, letterlijk “rode thee” (zin 78).
Valkuil: “black tea” letterlijk 黑茶 noemen is fout (zin 78). Toon: nǎinai, tweede toon plus neutraal.
星期天 = zondag (zin 1, 48, 65): 星 = ster, 期 = periode, 天 = dag. De week heet 星期, “sterrenperiode”: de zeven dagen zijn genoemd naar zon, maan en de planeten.
给 = geven, maar in 给 + persoon + werkwoord betekent het “voor iemand” (zin 3, 12, 74). De volgorde ligt vast: eerst voor wie, dan wat je doet. 给你买苹果 = “voor jou appels kopen”. Achter het werkwoord (买给你) klinkt het als kopen en meteen aanreiken.
苹果 = appel: 苹 = 艹 (plant) boven 平 (vlak, dat ook de klank píng geeft), 果 = een boom (木) met de vruchten erboven. Maatwoord 个: 两个苹果 (zin 8). Ook 水果 (fruit) en 果汁 (sap) hebben 果.
Geen 了: dit is een plan voor zondag. De tijdsbepaling 星期天 staat vooraan, vóór het onderwerp — heel gewoon in het Chinees. Vergelijk zin 74: 给你做饺子, hier 给你买苹果, hetzelfde patroon.
不要 + werkwoord = “niet doen”, een verbod of een dringend advies (zin 32, 35); 别 (zin 75) is de lossere spreektaalvorm. Toonregel: 不 is bù, maar vóór een vierde toon wordt het bú — dus bú yào.
太多 = te veel: 太 = te, al te (zin 75: 太累), 多 = veel. 很多 (zin 63) is gewoon “veel”, 太多 is “méér dan goed is”, met een tikje afkeuring. Het staat vóór het zelfstandig naamwoord: 太多东西.
东西 = dingen, spullen (zin 14, 20): 东 = oost, 西 = west. Letterlijk “oost en west”, maar als vaste combinatie gewoon “spullen” — niet letterlijk nemen. Als “ding” spreek je het uit met neutrale tweede lettergreep: dōngxi. In 买东西 = boodschappen doen zit hetzelfde woord.
Woordorde: 不要 + 买 + 太多 + 东西. Valkuil: 不要太多买 kan niet; 太多 hoort bij 东西. Geen 了: het is een advies voor de toekomst, net als in zin 32.
家 = huis, gezin: 宀 (dak) met 豕 (varken) eronder, het dier dat vroeger onder hetzelfde dak woonde; 里 = binnen (田, veld + 土, aarde). 我家里 = bij mij thuis. Vergelijk 在家 (zin 1, 72): dat is “thuis zijn” als plaats.
还有 = er is nog: 还 = nog, bovendien (zin 74: 还做鱼), 有 = hebben, er is (zin 25). Hier klinkt het bijna als een tegenwerping: “maar ik heb thuis nog veel fruit hoor!”
很多 = heel veel (zin 63): 很 is hier echt een graadwoord. Tussen 很多 en het zelfstandig naamwoord komt géén 的: 很多水果, niet 很多的水果. 水果 = fruit: 水 = water, 果 = vrucht aan de boom (zin 82) — sappig fruit. Soorten: 苹果, 香蕉, 橘子.
Opbouw: 我家里 + 还有 + 很多 + 水果. Geen 了: een toestand, geen verandering. Oma sust het kleinkind — je hoeft niets mee te brengen.
来 = komen, naar de spreker toe (zin 21, 66, 73); 看 = kijken: 手 boven 目 (oog), een hand boven de ogen om in de verte te turen. 来看我 = “komen kijken naar mij” = op bezoek komen; twee werkwoorden achter elkaar, zoals 去买东西 (zin 14).
就 = dan: 你来看我,我们就很高兴. Er staat een voorwaarde zonder “als”-woord, en 就 luidt de conclusie in, net als in zin 41 (走累了,就坐下来休息).
我们 = wij (zin 40, 68); 很高兴 = erg blij, met 很 als gewone schakel vóór het bijvoeglijk naamwoord (zin 37). 高兴 = blij: 高 = hoog, 兴 = opgewekt — “in hoge stemming”. Het is een bijvoeglijk naamwoord: 我们很高兴, zonder 是.
Valkuil: geen 了, want dit is een algemene waarheid, geen afgeronde gebeurtenis. En 就 staat nooit helemaal achteraan.
好 is hier geen “goed” maar “oké, prima”: een bevestiging van wat oma net zei (zin 23, 45, 72). Eén lettergreep volstaat. 好的 klinkt beleefd instemmend, 好吧 eerder aarzelend, als “nou, vooruit”.
那 = dan, in dat geval (zin 63, 77). Het haakt aan op de vorige beurt: oma zegt “koop niet te veel”, ikke zeg “oké, dán koop ik twee appels”. In het Nederlands gebruik je precies zo’n “dan”.
两个 = twee, met maatwoord: 两 gebruik je bij tellen met een maatwoord, 二 in getallen en rangtelwoorden — 十二, 第二, 二月 (zin 8). Dus 两个苹果, en in de spreektaal nooit 二个苹果. Het maatwoord 个 is het standaardmaatwoord; 苹果 hoort daarbij (zin 82).
De volgorde: 好 (bevestiging) + 那 (gevolg) + 我 (onderwerp) + 买 (werkwoord) + 两个苹果 (wat). Geen 了: de aankoop moet nog gebeuren. Valkuil: laat 个 niet weg (两苹果 is fout), en zet 两 niet om in 二.
打 = slaan: 扌 (hand) + 丁. In 打电话 (zin 3, 12) is 打 een licht werkwoord: “bellen”, zoals in 打球 en 打车. 电话 = telefoon: 电 = elektrisch, 话 = spraak.
完 = klaar, af: 宀 (dak) + 元. Achter een werkwoord is het een resultaatcomplement: 打完 = afgemaakt (zin 17: 听见, 吃完). 打完电话 vooraan in de zin betekent “na het bellen”; door 完 is er geen 了 nodig.
觉得 = vinden, voelen: 觉 met onderin 见 (zien) — iets met je geest zien, dus beseffen; als los werkwoord (jiào) is het “slapen” in 睡觉. 得 is hier deel van het woord, niet het partikel van de manier uit zin 5. 觉得 + bijvoeglijk naamwoord = “zich … voelen”.
非常 = zeer: 非 = niet, 常 = gewoonlijk — “niet gewoonlijk” (zin 37: 非常好). 高兴 = blij (zin 85). Valkuil: 非常 vervangt 很, dus niet 非常很高兴.
想 + werkwoord = willen, van plan zijn (zin 3, 9, 77): 我想见到奶奶 = “ik wil oma zien”. 想 alleen is “denken”; met een werkwoord erachter wordt het een wens.
快 = snel: 忄 (hart) + 夬 (klankdrager guài). 快一点儿 = “een tikje sneller, wat eerder”: bijvoeglijk naamwoord + 一点儿 (zin 5, 15, 29). Let op 有点儿 (zin 5): dat staat vóór het bijvoeglijk naamwoord (有点儿远), 一点儿 staat erachter (快一点儿, 便宜一点儿).
见到 = zien, ontmoeten: 见 = zien (zin 17: 听见), 到 = bereiken, als resultaatcomplement: 见到 = “te zien krijgen”. Zo ook 买到 (kopen en hebben) en 找到 (vinden).
Woordorde: 我 + 想 + 快一点儿 + 见到 + 奶奶. De bepaling staat vóór het werkwoord, nooit erna. Geen 了: het is een wens. “Snel” is hier eerder “gauw, binnenkort”.
每个星期 = elke week: 每 = elk (zin 8, 63), 个 = maatwoord (zin 8), 星期 = week (zin 1, 65). 星期 heeft 个 nodig zodra je telt; 天 en 年 niet: 每天, 每年. Bij 每 hoort verderop 都 (zin 8, 27, 38): 每个星期 … 都 … = “elke week, zonder uitzondering”.
都 staat vóór het werkwoord, na de tijdsbepaling: 每个星期都给她打电话. Het Nederlands zet “elke week” en “altijd” uit elkaar; het Chinees koppelt 每 en 都 als een paar. Valkuil: 都 achteraan kan niet.
给她打电话: 给 + persoon + werkwoord = “voor, naar iemand” (zin 3, 12, 74, 82). 打电话 = bellen: 打 (zin 87) + 电话 (zin 3). 她 = zij (zin 4); 他 en 她 klinken allebei tā.
Geen 了: dit is een plan of gewoonte (zin 63). De hele zin is 想 + bijzin: “ik wil dat ik elke week bel”. Gebruik: precies wat Chinese grootouders het liefst horen — een vast belmoment.
有 = hebben, er is (zin 25); 时间 = tijd (zin 4, 10, 47, 65): 时 = zon + maat, 间 = tussen de deuren — de ruimte tussen de momenten. 有时间 = tijd hebben; ontkennen doe je met 没有时间, nooit 不有.
会 = zullen, van plan zijn: 会 + werkwoord drukt hier een bereidheid of verwachting uit — “zou je … bellen?”. In zin 50 (我会写字) is 会 “aangeleerd kunnen”, 可以 (zin 21, 75) “mogen, mogelijk zijn”, 能 “lichamelijk in staat”.
给奶奶打电话 = oma bellen: 给 + persoon + werkwoord (zin 3, 12, 89). 吗 = vraagpartikel (zin 18, 65): de woordorde blijft gelijk, zonder inversie of 是. Antwoorden doe je met het werkwoord: 会, of 我有时间就打.
Let op: 你有时间 + 会 … 吗. Er staat geen “als”, maar het eerste deel werkt als voorwaarde: “als je tijd hebt, bel je oma dan?” Dat maakt de vraag zacht: eerder een verzoek dan een overhoring. Valkuil: 吗 hoort helemaal achteraan.