Een jongen kookt voor zijn vriendin: boodschappen, mama om raad vragen, en samen eten.
De verteller opent met een rustige zondag: geen school, en dat zegt hij meteen in de eerste zin. 今天 (jīntiān) = vandaag, letterlijk "deze hemel".
Per karakter: 今 heeft een dak-achtige bovenkant; onthoud het als "nu". 天 = 大 (een mens met gespreide armen) met een streep erboven: "wat boven de mens is" = hemel. 星 = 日 (zon) + 生 (geboren) = ster, 期 = 其 + 月 (maan) = periode; 星期 is dus "sterrenperiode" = week, en 星期天 = zondag. 学校 = school, met 学 (een kind 子 onder een dak) en 校 (木 + 交, kruisen).
Grammatica: de tijd staat vooraan (今天 ...), daarna het onderwerp. 是 koppelt twee dingen: 今天是星期天 = vandaag is zondag. Belangrijker is 没有 + werkwoord: de ontkenning van iets in het verleden.
Valkuil: gebruik bij zo'n ontkenning 没, niet 不. 我不去学校 = "ik ga niet" (nu of straks); 我没有去学校 gaat over wat voorbij is. En zeg niet 我没有去了: na 没有 vervalt 了. De volgorde blijft: 我 + 没有 + 去 + 学校.
Na de ochtend volgt de middag: thuis uitrusten, en het weer werkt mee. 在 (zài) = zich bevinden, in of op; 在家 = thuis, letterlijk "in het huis". 家 is een dak 宀 met een varken 豕 eronder: het varken onder het dak was het beeld van een huis.
休息 (xiūxī) = rusten, en dat zit knap in elkaar: 休 is een mens 亻 naast een boom 木 (tegen een boom leunen = uitrusten), 息 is 自 (neus, adem) boven 心 (hart) = op adem komen. 天气 = 天 (hemel) + 气 (lucht, adem) = het weer. 很 = heel, 好 = goed (女 + 子, vrouw en kind).
Grammatica: 在 + plaats + werkwoord: 我在家休息 = ik rust thuis. 也 = ook, en het staat altijd vóór het woord waar het bij hoort, dus vóór 很: 天气也很好. Bij een bijvoeglijk naamwoord als gezegde hoort bijna altijd 很: 很好, 很冷.
Valkuil: zet 也 niet achteraan. "Het weer is ook goed" is 天气也很好, niet 天气很好也. En 在 is hier een werkwoord, geen voorzetsel: 我在家, niet 我是家.
De middag gaat verder met een telefoontje. 下午 (xiàwǔ) = namiddag; 午 = middag, en hetzelfde 午 zit in 上午 (voormiddag) en 午饭 (lunch). 我的朋友 = mijn vriend(in); 的 (de) is het bezitspartikel dat bezit of een nauwe band aangeeft.
Per karakter: 朋 zijn twee 月 naast elkaar, 友 is hand boven hand (de hand geven) — samen "vriend". 给 = geven, met het zijde-radicaal 糸 links en 合 rechts; het betekent ook "voor, aan (iemand)". 打 = slaan (hand 扌 + 丁), en 电话 = 电 (elektriciteit, oorspronkelijk een bliksemflits) + 话 (woord, 讠 + 舌 tong) = telefoon. 打电话 is letterlijk "de telefoon slaan" = bellen.
Grammatica: 给 + persoon + 打电话. 给我打电话 = "naar mij bellen", letterlijk "voor mij bellen". Het voorwerp van 给 staat dus vóór het werkwoord, niet erna.
Valkuil: zeg niet 打电话我. Wil je "een telefoontje" tellen, gebruik dan 一个电话. En 打 betekent niet alleen "slaan": 打车 = een taxi nemen, 打开 = opendoen.
De vriendin belt terug met een vraag. 她 (tā) = zij, met het vrouwelijke radicaal 女 + 也. 说 = zeggen (讠, het woord-radicaal, + 兑). 晚上 = avond; 晚 heeft 日 (zon) links, want de avond is het late deel van de dag.
可以 (kěyǐ) = kunnen of mogen, en hier vooral toestemming vragen: "mag ik...?". 去 = gaan, 你家 = jouw huis. Let op: bij 你家, 我家, 他家 valt 的 weg — bij familie en nauwe banden zeg je 你家, niet 你的家.
Grammatica: de vraag ontstaat met 吗 achteraan, terwijl de woordvolgorde van een gewone zin blijft: 我可以去你家 + 吗. 去 + plaats heeft geen voorzetsel nodig: 去你家 = naar jouw huis gaan.
Valkuil: na 吗 verandert de volgorde niet, en 吗 staat altijd helemaal achteraan. Zeg dus niet 吗我可以去你家. Wil je het vriendelijker maken, dan kan 可以 ook los staan als antwoord: 可以吗?
Het antwoord is kort en duidelijk: "Ja hoor, tot vanavond!" 可以 werkt hier als los "prima, het mag, het kan" — je herhaalt niet de hele vraag, wat in het Chinees heel gewoon is.
见 (jiàn) = zien, met een oog-achtig bovenstuk en benen 儿 eronder. 晚上见 = tot vanavond, letterlijk "vanavond zien we elkaar". Het is een vaste afscheidsformule met tijd + 见: 明天见 (tot morgen), 一会儿见 (tot zo). Het bekendste voorbeeld is 再见 (zàijiàn) = tot ziens, letterlijk "weer zien".
Grammatica: in het antwoord laat je onderwerp en werkwoord weg: 可以, (我们) 晚上见. De tijd staat vóór 见, nooit erachter, want 见 is het laatste woord van de formule.
Valkuil: "tot vanavond" is 晚上见, niet 见晚上. En 见 is "zien" in de zin van ontmoeten; "ik zie een vogel" zeg je met 看见 of 看到, omdat je het resultaat van het kijken wilt uitdrukken.
Nu komt de vraag waar de hele les om draait: wat eten we vanavond? 问 (wèn) = vragen, een mond 口 in een deuropening 门 — je staat bij de deur en vraagt iets. 我们 = wij: 我 + 们, waarbij 们 het meervoudssuffix voor personen is (ook in 你们, 他们).
什么 (shénme) = wat, en 呢 (ne) is een zacht vraagpartikel: het maakt de vraag minder direct, ongeveer "wat dan?". 吃 = eten (口 + 乞). Merk op dat 晚上 hier vóór het werkwoord staat, als tijdsaanduiding.
Grammatica: in een Chinese vraag met een vraagwoord blijft het vraagwoord precies op de plaats van het antwoord: 我们吃面条 → 我们吃什么? Het vraagwoord gaat dus niet naar het begin, zoals in het Nederlands "wat eten we?". De woordvolgorde blijft die van een mededeling.
Valkuil: gebruik 吗 niet samen met 什么. 吗 hoort bij ja/nee-vragen (zin 4); 什么 vraagt naar inhoud. 我们晚上吃什么吗 is dus fout, en 什么我们吃 ook.
Het antwoord is een plan: zelf koken. 想 (xiǎng) = denken én willen, met 相 boven 心 (hart): wat je in je hart overweegt. 自己 (zìjǐ) = zelf; 自 stelt oorspronkelijk een neus voor, 己 is het woord "zichzelf".
做饭 (zuòfàn) = koken, letterlijk "eten maken": 做 = maken (亻 + 故), 饭 = gekookte rijst en vandaar "maaltijd, eten" (饣, het eten-radicaal, + 反). Zo werkt het ook in 吃饭 (eten) en 做饭 (koken).
Grammatica: 想 + werkwoord = willen doen: 我想做饭. De tijd 今天 staat vooraan, net als in zin 1, en binnen de aanhaling herhaalt de spreker 我, omdat hij een volledige zin uitspreekt.
Valkuil: 做饭 is "de maaltijd maken", 做菜 is "gerechten maken". Wie 's avonds kookt zegt meestal 做饭. En 想 + 做饭 betekent "willen koken", niet "denken dat ik kook".
Ze lacht — en haar vraag is een beetje plagen. 笑 (xiào) = lachen, met het bamboe-radicaal 竹 boven en 夭 eronder. 了 is hier het veranderingspartikel: het markeert een nieuwe situatie, "ze begon te lachen, ze lachte", geen langdurig lachen.
会 (huì) = kunnen in de zin van "geleerd hebben, beheersen": 我会做饭 = ik kan koken. Zet dat naast 可以 uit zin 4: 可以 = mogen of kunnen omdat de omstandigheden het toelaten, 会 = de vaardigheid hebben.
Grammatica: 也 staat vóór 会: 你也会做饭吗? 吗 maakt er een ja/nee-vraag van, zonder de volgorde te veranderen. 了 staat direct na het werkwoord 笑 en vóór de aanhaling met de vraag.
Valkuil: "kun je koken?" als vaardigheid is 你会做饭吗; 你可以做饭吗 klinkt als "mag je koken?". En 了 hoort niet achter 吗: 你会做饭了吗 klinkt als "kun je het nu al?", een verandering, niet als een gewone vraag naar je kunnen.
Zijn antwoord is luchtig: "Ik kan het leren!" 学 (xué) = leren, een kind 子 onder een dak, met drie puntjes ⺍ erboven. 学一学 is een vast patroon: werkwoord + 一 + werkwoord, "even doen, een beetje doen". De 一 is hier geen "één" maar maakt de handeling klein en ontspannen; hij krijgt de neutrale toon: xué yi xué.
Zo heb je ook 看一看 (even kijken), 试一试 (eens proberen) en 等一等 (even wachten). 啊 (a) is een uitroeppartikel dat de zin levendig maakt: het verzacht of juist enthousiasmeert, afhankelijk van de toon.
Grammatica: 可以 + werkwoord = "ik kan, ik mag". De herhaling V + 一 + V vervangt een apart woord voor "even"; je hoeft dus geen 一下 toe te voegen, al kan dat wel: 学一下.
Valkuil: lees 一 hier niet als telwoord en houd de toon neutraal. In zin 12 komt hetzelfde patroon terug (想学一学), daar zonder 啊.
Ze hapt toe: dan wil ik jouw kookkunst proeven. 那 (nà) = "dan, in dat geval"; het is het aanwijzende "dat", maar in gesprekken werkt het als een conclusiewoord: "nou, dan...". 想 + 吃 = willen eten.
De kern zit in 你做的饭: 做 (maken) + 的 + 饭 (eten) = "het eten dat jij maakt". 的 plakt hier een hele werkwoordgroep aan een zelfstandig naamwoord; dat is een betrekkelijke bijzin. In zin 3 was 的 nog bezit (我的朋友), hier is het dezelfde schakel, maar met een handeling erin.
Grammatica: de volgorde is werkwoordgroep + 的 + zelfstandig naamwoord, en het onderwerp van die groep blijft ervoor staan: 你做的饭, niet 做的你饭. Vergelijk 我买的书 (het boek dat ik kocht) en 妈妈做的菜.
Valkuil: verwar 的 (bezit, bijzin) niet met 得 (manier: 做得好) of 地 (bijwoord: 慢慢地走). En 饭 alleen betekent "gekookte rijst, maaltijd", dus 你做的饭 klinkt huiselijk en warm.
Nu volgt de bekentenis: meestal eet hij buiten de deur. 经常 (jīngcháng) = vaak, met 经 (糸 + 巠) en 常 (尚 + 巾). 很少 (hěnshǎo) = heel weinig, de directe tegenpool: 经常 ... 很少 ... is een mooi contrastpaar in één zin.
饭店 (fàndiàn) = restaurant: 饭 (eten) + 店 (zaak, 广 + 占), letterlijk "eetwinkel". In het grootste deel van China is dat een restaurant; in sommige streken, vooral in het zuiden, kan 饭店 ook "hotel" betekenen — let dus op de context.
Grammatica: 在 + plaats + werkwoord: 在饭店吃饭 = in een restaurant eten. De frequentiebijwoorden 经常 en 很少 staan vóór het werkwoord, na het onderwerp. 吃饭 = een maaltijd eten, 做饭 = koken; ze staan hier tegenover elkaar.
Valkuil: 很少 is zelf al "heel weinig" en hoeft geen 不: zeg niet 不很少. Tel je restaurants, gebruik dan 一家饭店 (一家 = één zaak), en voor maaltijden 一顿饭.
Dan de oplossing: hij heeft zijn moeder vaak zien koken en wil het leren. 妈妈 (māmā) = mama; 妈 is 女 (vrouw) + 马 (paard), en de verdubbeling maakt het woord vertrouwd en kinderlijk — volwassenen zeggen het ook, het klinkt gewoon lief.
看 (kàn) = kijken, een hand boven een oog 目. 看妈妈做饭 is een ketting van werkwoorden: "kijken naar mama die kookt". Het tweede werkwoord 做饭 hoort bij 妈妈, maar er staat geen 的 en geen "die". Het tweede deel 想学一学 deelt het onderwerp 我: ik wil het leren, en 学一学 is hetzelfde patroon als in zin 9.
Grammatica: 看 + persoon + werkwoord = iemand iets zien doen, bijvoorbeeld 我听他唱歌 (ik hoor hem zingen). De tijd 经常 staat weer vóór het werkwoord, net als in zin 11.
Valkuil: 看 is gericht kijken (naar iets kijken, lezen), 见 is toevallig zien, en 看见 is het resultaat van het kijken. Zeg dus niet 我看妈妈做饭 voor "ik zag mama koken"; dan is 看见 of 看到 beter.
Tot slot draait hij de vraag om: wat eet jij graag? 喜欢 (xǐhuān) = leuk vinden, graag doen. 喜 is een blij gezicht boven een drum 壴 met een mond 口 erbij, 欢 heeft 又 en 欠: samen "blij + vreugde".
问 en 朋友 kennen we al uit zin 3 en zin 6: vragen en vriend(in). 什么 = wat, en het staat hier na het werkwoord 吃, precies waar het antwoord zou staan.
Grammatica: 喜欢 + werkwoord = graag doen: 我喜欢吃面条. Wil je "heel graag", dan zet je 很 vóór 喜欢: 我很喜欢吃面条, niet 我喜欢很吃. De vraag 你喜欢吃什么? vraagt naar het gerecht, niet naar de handeling.
Valkuil: 喜欢 is "leuk vinden", 想 is "willen". 你想吃什么? = wat wil je eten (nu, bij het bestellen); 你喜欢吃什么? = wat eet je graag in het algemeen. En net als in zin 6: geen 吗 naast 什么.
Zin 14 is het antwoord op de vraag uit zin 13. 她 (tā) = zij: 女 'vrouw' + 也, dat de klank draagt — net als in 他. 说 (shuō) = zeggen: 讠 (spraakradicaal, vereenvoudigd 言) + 兑. 说 kondigt een citaat aan, met : en “ ” erachter.
喜欢 (xǐhuan) = leuk vinden: 喜 = blij (壴, een trommel op een standaard, boven 口 'mond') + 欢 = vreugde (又 + 欠), letterlijk 'blij + vreugde'. 鱼 (yú) = vis: van oorsprong een tekening van een vis.
也 (yě) = ook, vóór het werkwoord en nooit achteraan. Het Nederlands zegt 'vis en groente', het Chinees herhaalt liever het werkwoord: 喜欢鱼,也喜欢菜. Eén keer 喜欢 met 和 kan ook, maar met 也 herhaal je het werkwoord.
菜 (cài) = groente én gerecht: 艹 (plantenradicaal) + 采 'plukken'. In de keuken 'wat er op tafel komt', in de winkel 'groente'. Valkuil: 菜 is niet alleen kool. Toon: 我 (3e) + 喜 (3e) wordt wó xǐ.
Zin 15 is het antwoord: het menu staat meteen vast. 那 (nà) = dan, in dat geval — niet 'dat'. Dezelfde 那 als in 那边 (zin 24), maar hier als voegwoord vooraan: 'nou, dan'. Met vraagtoon wordt het 哪 (nǎ) = welke.
做 (zuò) = maken, doen: 亻 + 故. 做饭 (zin 12) = koken, 'eten maken'. 米饭 (mǐfàn) = gekookte rijst: 米 is een tekening van rijstkorrels, 饭 = 饣 (eten-radicaal) + 反, dat de klank draagt. Rauwe rijst is 米, gekookte rijst 米饭.
和 (hé) = en, maar alleen tussen woorden en naamwoorden, nooit tussen twee zinnen. In een opsomming zet je 、 tussen de eerste dingen en 和 vóór het laatste: 米饭、鱼和菜. Zin 20 herhaalt dat met 钱和包.
Valkuil: 和 is geen 'en' tussen twee werkwoorden ('ik kook en ik eet' is 我做饭,我吃饭). De punt na 米饭 is een Chinees opsommingsteken 、, geen komma. 那 + onderwerp + werkwoord is de vaste volgorde: 那我做.
Zin 16: eerst kijken, dan pas beslissen. 看 (kàn) = kijken: 手 (hand) boven 目 (oog) — een hand boven de ogen om in de verte te turen.
看了看 = 'even kijken, rondkijken'. Werkwoord + 了 + werkwoord betekent: doe iets kort, een momentje. De 了 is hier geen voltooide tijd maar een 'even'-marker. Vergelijk zin 25 (zelfde patroon) en zin 20 (了 als afgeronde handeling).
家里 (jiālǐ) = thuis: 家 = 宀 (dak) + 豕 (varken), een huis met vee eronder; 里 = 田 + 土, 'binnen'. 有 (yǒu) = hebben, er is: 又 (hand) boven 月 (vlees), 'iets in de hand houden'.
Grammatica: plaats + 有 + ding, dus 家里有什么东西 = 'wat is er in huis'. 什么 is een vraagwoord in een bijzin: geen 吗, geen inversie. 东西 (dōngxi) = spullen: 东 'oost' + 西 'west'; met neutrale tweede toon 'dingen', met twee volle tonen (dōngxī) 'oost en west'. Valkuil: het 'even' zit in 看了看, niet in 了 alleen.
Zin 17 somt op wat er wél is; zin 18 wat er niet is. 桌子 (zhuōzi) = tafel: 桌 = 木 (hout) + 卓 'hoog, uitstekend', en 子 maakt er een ding van (neutrale toon). 上 (shàng) = op, boven: een streep boven een basislijn. 桌子上 = 'op tafel', zonder 的.
有 (yǒu) = er is, er zijn. De Chinese 'er'-constructie is: plaats + 有 + ding. Dus 桌子上有鸡蛋, niet 桌子上是鸡蛋. 鸡蛋 (jīdàn) = (kippen)ei: 鸡 = 又 + 鸟 'vogel', 蛋 = 疋 + 虫.
一些 (yìxiē) = enkele, wat: 一 + 些 'een aantal'. Let op de toon: 一 wordt yì vóór een eerste toon (xiē). 也 (yě) = ook, en het werkwoord wordt herhaald: 有鸡蛋,也有一些菜 = 'er zijn eieren en ook wat groente'.
Valkuil: het Nederlands zegt één keer 'er waren', het Chinees herhaalt 有 na 也. Een tijdsaanduiding ontbreekt: dat het verleden is, blijkt uit het verhaal. 菜 is hier 'groente', niet 'gerecht' — dat blijkt uit de winkelcontext van zin 19.
Zin 18 is de teleurstelling: juist de vis ontbreekt. 但是 (dànshì) = maar: 但 = 亻 + 旦 'dageraad' (zonsopgang boven de horizon), 是 = zijn. Synoniemen zijn 可是 en 不过, iets informeler.
没有 (méiyǒu) = niet hebben, er is niet: 没 + 有. Belangrijk: 有 wordt altijd met 没 ontkend, nooit met 不 — 不有 bestaat niet. 没 ontkent ook een gebeurtenis in het verleden (我没去), maar hier is het gewoon 'er is geen'.
De constructie is de spiegel van zin 17: 有鸡蛋,也有一些菜 wordt 没有鱼,也没有水果. 也 + 没有 herhaalt de ontkenning, net zoals 也 + 有 de bevestiging herhaalde. Dus: positief 也…有, negatief 也…没有.
水果 (shuǐguǒ) = fruit: 水 'water' + 果 'vrucht' (een boom met vrucht: 田 boven 木), 'waterige vrucht', sappig fruit. Valkuil: 水果 is het verzamelwoord; één stuk fruit is bijvoorbeeld 一个苹果. 鱼 heeft hier geen maatwoord, want het gaat om vis in het algemeen; in zin 25 komt 一条鱼.
Zin 19 is de oplossing: naar de winkel. 想 (xiǎng) = denken, willen: 相 (木 'boom' + 目 'oog', kijken) boven 心 'hart' — kijken en er je hart bij houden. 想 + werkwoord = van plan zijn, willen. 去 (qù) = gaan: 土 + 厶.
超市 (chāoshì) = supermarkt, een leenvertaling van super + market: 超 = 走 (lopen) + 召, 'overschrijden, super-'; 市 = markt (亠 + 巾, een kraam met doek). 买 (mǎi) = kopen; let op 卖 (mài) = verkopen, met 十 erboven. Andere toon, tegenovergestelde betekenis.
Grammatica: 去 + plaats + 买 + ding. Twee werkwoorden achter elkaar, zonder 'om te': 去超市买一些东西 = 'naar de supermarkt gaan om wat dingen te kopen'. Het tweede werkwoord zegt waarom je gaat.
一些东西 = wat spullen (zin 16 voor 东西). Valkuil: 想 is hier 'willen', niet 'denken dat'; 'ik vind' is 觉得 (zin 28). En 买东西 is de vaste uitdrukking voor boodschappen doen, zoals 买菜 in zin 23.
Zin 20: geld en tas mee, de deur uit. 拿 (ná) = pakken: 合 'samenbrengen' + 手 'hand' — je handen bij elkaar. 钱 (qián) = geld: 钅 (het metaalradicaal, vereenvoudigd 金) + 戋; geld was vroeger metaal.
包 (bāo) = tas: 勹 (omhulling) + 巳. Pas op: 包子 (bāozi) is een gestoomd broodje; 包 alleen is de tas of het pakket. 和 (hé) = en, opnieuw tussen twee naamwoorden (zoals in zin 15): 钱和包.
Twee keer 了 in één zin, met verschil: 拿了钱 = afgeronde handeling ('ik had gepakt'), 出门了 = verandering van toestand ('en toen was ik buiten'). Dat tweede 了 staat aan het eind van de zin en geeft aan dat er iets nieuws gebeurt.
出门 (chūmén) = de deur uitgaan: 出 = 'uit' (van oorsprong een plant die boven de grond uitkomt), 门 = deur. Valkuil: zonder de 了 aan het eind klinkt de zin als een opsomming zonder afronding. Zin 22 opent dan met 到了, weer zo'n afgeronde 了.
Zin 21 beantwoordt de praktische vraag: hoe ver is het? 离 (lí) = afstand tot: 离 + A + 近/远. De volgorde is: het ding dat je meet, 离, de plaats, en dan 很近 of 很远. Dus 超市离我家很近 = 'de supermarkt is dicht bij mijn huis'.
我家 (wǒ jiā) = mijn huis, bij mij thuis. Let op: geen 的. Bij 家 en bij familie laat je 的 weg: 我妈妈 (zin 12), 我家. 近 (jìn) = dichtbij: 辶 (het loopradicaal) + 斤. Het tegenovergestelde is 远 (yuǎn) = ver.
走路 (zǒulù) = te voet, lopen: 走 = lopen, 路 = weg (足 'voet' + 各). 就 (jiù) = dan, meteen: 走路就到 = 'lopend ben je er zo', 'het is maar een wandelingetje'.
Valkuil: niet 超市是离我家很近 (geen 是), en 很 is hier geen 'heel erg' maar de gewone verbinder tussen 离… en 近. Zonder 很 klinkt het als een vergelijking. Zin 22 pakt de draad op met 到 = aankomen.
Zin 22: aangekomen, en het is druk. 到 (dào) = aankomen: 至 (een pijl die de grond raakt) + 刂 (mes). 到了 + plaats = 'ik kwam aan bij', met 了 als afgeronde handeling — hetzelfde 了 als in 拿了 (zin 20).
看见 (kànjiàn) = zien: 看 = kijken, 见 = zien (目 'oog' op benen). 见 is het resultaat: 看 alleen is 'kijken', 看见 is 'iets waarnemen'. Vergelijk 买到 'weten te kopen' en 听完 'uitluisteren'.
很多 (hěnduō) = heel veel: 很 + 多. Bij 多 betekent 很 echt 'heel', bij een gewoon bijvoeglijk naamwoord (zoals 近 in zin 21) is het vaak niet meer dan een verbindingswoordje. 人 (rén) = mens, van oorsprong een mens in profiel.
Grammatica: 很多 staat vóór het zelfstandig naamwoord: 很多人 = veel mensen. Valkuil: geen 们 achter 人 — 们 is alleen voor personen in een persoonlijk voornaamwoord of een bepaalde groep (我们, 朋友们). Zin 23 gaat verder met 有人: 'er waren mensen die…'.
Zin 23 schetst de drukte in de supermarkt met een parallellie: twee keer bijna dezelfde zin. 有人 (yǒurén) = iemand, 'er zijn mensen die': 有 + 人, een onbepaald onderwerp.
正在 (zhèngzài) = precies aan het … zijn: 正 = recht, precies (止 boven een lijn), 在 = zijn, aanwezig (土 'aarde' + 才). 正在 + werkwoord is de duidelijkste vorm van de duurvorm. In de tweede helft staat alleen 在: 有人在买肉 — korter, zelfde betekenis.
买菜 (mǎicài) = boodschappen doen, letterlijk 'groente kopen'; de vaste uitdrukking voor de dagelijkse boodschappen. 肉 (ròu) = vlees: van oorsprong een stuk vlees met ribben erin.
Valkuil: 正在 verdraagt geen 了 — het is een voortdurende handeling, geen afgeronde. Let ook op 在: hier is het geen voorzetsel 'in/op' maar een hulpwerkwoord van de duurvorm. En 买肉 heeft geen maatwoord nodig; het gaat om de handeling, niet om een aantal.
Zin 24: daar is de vis, en de ik-figuur steekt over. 那边 (nàbiān) = die kant, daar: 那 = die (zoals in zin 15, maar daar 'dan'), 边 = kant, rand (辶 + 力). 这边 is 'deze kant'.
有鱼 = er is vis: dezelfde 'er'-constructie als in zin 17 (桌子上有鸡蛋). 就 (jiù) = dan, meteen; het koppelt oorzaak en gevolg: vis gezien → erheen. 就 staat meestal in de tweede zin, na het onderwerp.
过去 (guòqù) = daarheen gaan, oversteken: 过 = over (辶 + 寸), 去 = gaan (zin 19). Let op: 过去 betekent ook 'het verleden' — de context beslist. Hier is het beweging: 就过去了 = 'en ik ging er meteen heen'.
De 了 aan het eind is weer de veranderings-了: de handeling is afgerond en het verhaal gaat verder. Valkuil: niet 我就过去 zonder 了 als je een afgeronde stap bedoelt; en 过 alleen is geen 'gaan'. Zin 25 laat zien wat er bij de vis gebeurt.
Zin 25: bij de vis aangekomen, eerst kijken, dan kiezen. 看了看 = 'even kijken, het bekijken': werkwoord + 了 + werkwoord, hetzelfde patroon als in zin 16. De 了 betekent hier 'even', niet 'voltooid'.
想 (xiǎng) = willen (zin 19): 想买一条鱼 = 'ik wilde een vis kopen'. 条 (tiáo) = het maatwoord voor lange, dunne, buigzame dingen: vissen, broeken, rivieren, honden. Je zegt dus 一条鱼, niet 一个鱼.
Grammatica: getal + maatwoord + zelfstandig naamwoord. 一 krijgt hier de tweede toon: yìtiáo, omdat 条 tiáo is. In zin 26 wordt het 这条鱼: 这 + maatwoord + zelfstandig naamwoord.
Valkuil: 鱼 kent geen meervoud; 一条鱼 maakt expliciet 'één vis'. En 看了看 heeft geen lijdend voorwerp nodig: 'ik keek ernaar' zit al in het werkwoord. Wie 'ik keek naar de vis' wil zeggen, gebruikt 看了看那条鱼.
Zin 26: de prijsvraag. 问 (wèn) = vragen: 门 'deur' + 口 'mond' — met je mond aan de deur staan (zoals in zin 13). 请问 (qǐngwèn) = 'mag ik vragen', de beleefde opener: 请 = verzoeken (讠 + 青), 问 = vragen. Je gebruikt het in een winkel of restaurant om een vraag aan te kondigen.
这条 (zhètiáo) = deze: 这 (zhè) = dit, deze; 那 (nà) = dat, die. Het maatwoord 条 hoort er verplicht bij. 多少 (duōshǎo) = hoeveel: 多 'veel' + 少 'weinig'. 多少钱 = 'hoeveel geld' = 'wat kost het'.
Verschil tussen 几 en 多少: 几 vraagt naar een klein aantal en heeft altijd een maatwoord nodig (几块钱); 多少 vraagt naar elk bedrag en 钱 kan er direct achter. Het antwoord staat in zin 27: 三十元.
Valkuil: 请问 is geen 'alstublieft' bij het geven, alleen bij het vragen; en zonder 条 klinkt 这鱼 onafgemaakt. Let op de toon: 这 is zhè (vierde toon), niet zhé.
Zin 27: het antwoord van de verkoper. 卖 (mài) = verkopen; je ziet 十 boven 买 'kopen' — ezelsbrug: bij verkopen komt er een prijsje bovenop. 买 (mǎi) = kopen (zin 19).
鱼 = vis (zin 14), dus 卖鱼 = vis verkopen en 卖鱼的人 = 'de mens die vis verkoopt', de visboer. 的 plakt een beschrijving aan het zelfstandig naamwoord: werkwoord + 的 + 人 = 'degene die …', net als in 买的东西 (zin 36). 人 (rén) = mens: van oorsprong een mens in profiel met twee benen.
三十元: 三 = drie, 十 = tien, 元 = de yuan. 三十 = 3 × 10; 二十 (zin 29) en 四十 werken net zo. In spraak zeg je 三十块, op een prijskaartje staat 元.
Grammatica: het antwoord heeft geen werkwoord nodig; op 多少钱 (zin 26) volstaat de prijs.
Valkuil: 十 (shí, tweede toon) lijkt op 是 (shì, vierde toon). En zeg nooit 两十: vóór 十 gebruik je altijd 二.
Zin 28: de koper twijfelt. 觉得 (juéde) = vinden, voelen: 觉 heeft onderaan 见 'zien' (denken = iets voor je zien), 得 bevat 彳, het 'loop'-radicaal dat je ook in 很 en 街 ziet. 觉得 + bijvoeglijk naamwoord = 'ik vind dat …'.
有点儿 (yǒudiǎnr) = een beetje: 有 'hebben' + 点 'puntje', letterlijk 'er is een klein puntje van'. Het staat vóór een bijvoeglijk naamwoord en vaak bij iets onaangenaams: 有点儿贵, 有点儿累 (zin 38). 贵 (guì) = duur; onderin zit 贝, de schelp die vroeger als geld diende — geld in het midden, dus 'duur'.
就 (jiù) = dan, meteen (zin 21, 24); 又 (yòu) = weer, opnieuw. Samen 就又 = 'dus … weer'. 又 hoort bij een herhaling in het verleden; voor de toekomst gebruik je 再. 看了看 = even kijken (zin 16, 25).
Valkuil: 有点儿 is geen 'een beetje' bij een zelfstandig naamwoord — dan zeg je 一点儿. En zonder 又 betekent 就 alleen 'meteen'.
Zin 29: de koper kijkt verder. 旁边 (pángbiān) = naast: 旁 bevat 方 'richting, kant', 边 = 辶 (het radicaal 'lopen, weg') + 力 — de kant waar je heen loopt. 旁边 staat vóór het zelfstandig naamwoord: 旁边那条鱼 = 'die vis ernaast'.
那条 (nàtiáo) = die + maatwoord 条 voor lange, dunne, buigzame dingen (zin 25, 26). 那条 is verder weg, 这条 dichterbij.
二十元: 二 = twee, maar vóór 十 zeg je altijd 二 en nooit 两: 二十, niet 两十. Vergelijk zin 32 (两个苹果), waar 两 wél moet.
不错 (bùcuò) = 'niet slecht' = best goed, een understatement dat als lof klinkt: 也不错 = 'zag er ook best goed uit'. 错 = fout, verkeerd (钅 + 昔).
Grammatica: 那条鱼二十元 heeft geen 是 nodig; bij een prijs zet je het bedrag als commentaar achter het onderwerp.
Valkuil: 不 vóór een vierde toon wordt bú: búcuò, niet bùcuò. En 不错 is hier een compliment, geen correctie.
Zin 30: de knoop doorgehakt. 买了: 了 direct na het werkwoord markeert de afgeronde handeling — 'ik heb gekocht'. Vergelijk zin 20 (我拿了钱) en zin 22 (我到了超市).
那条二十元的鱼 is één lange bepaling: 那 + 条 (maatwoord, zin 25) + 二十元 + 的 + 鱼. 的 plakt de beschrijving 'van twintig yuan' aan de vis; het is hier geen bezit ('van mij') maar een verbinding. In zin 27 deed 的 hetzelfde met een werkwoord (卖鱼的人), hier met een prijs.
Volgorde: aanwijzend woord + maatwoord + beschrijving + 的 + zelfstandig naamwoord. Je zegt dus nooit 那条的鱼: 的 hoort alleen bij het beschrijvende stuk.
Gebruik: zo kies je precies één exemplaar aan — niet 'een vis', maar 'die ene van twintig'.
Valkuil: één 了 per zin is genoeg; 我买了那条鱼了 klinkt dubbelop. En bij alleen 那条鱼 valt 的 weg, want dan is er niets om aan te plakken.
Zin 31: het tweede deel van de aankoop. 又 (yòu) = weer, nog eens — dezelfde 又 als in zin 28, nu als 'en verder nog'. 又 + werkwoord + 了 = 'heb weer/ook gedaan'.
一些 (yīxiē) = wat, enkele (zin 17, 19): 一 + 些 'een aantal'. Het is de vage hoeveelheid bij stofnamen: 一些菜 = 'wat groente', zonder dat je zegt hoeveel.
绿色 (lǜsè) = groen: 绿 = 纟 (zijderadicaal) + 录 — ezelsbrug: zijde die je groen verft; 色 = kleur, ook in 颜色. Kleuren zijn tweelettergrepig: 绿色, 红色, 白色.
菜 (cài) = groente én gerecht (zin 14): in de winkel 'groente', op tafel 'het gerecht'.
Grammatica: 又 + 买 + 了 + 一些 + 绿色 + 的 + 菜. Het onderwerp 我 staat er één keer; de rest is een reeks bepalingen vóór 菜. De 的 na 绿色 is nodig: 绿色的菜, niet 绿色菜.
Valkuil: 绿 is lǜ met de ü-klank, geen 'loe'. En 又 hoort bij het verleden; voor 'nog eens gaan kopen' gebruik je 再.
Zin 32: de lijst gaat door, zonder nieuw onderwerp. 还 (hái) = nog, bovendien: 还买了… = 'en ik heb ook nog gekocht'. Het werkwoord 买 met 了 wordt herhaald, het onderwerp 我 loopt uit zin 31 door.
两个 (liǎnggè): 两 = twee vóór een maatwoord, 个 is het algemene maatwoord. Nooit 二个. Vergelijk 二十 (zonder maatwoord, zin 29–30) — daar juist 二.
苹果 (píngguǒ) = appel: 苹 = 艹 (plantenradicaal) + 平, 果 = vrucht (een 木 'boom' met vruchten erin). 牛奶 (niúnǎi) = melk: 牛 = koe (je ziet de hoorns), 奶 = melk, 女 + 乃 — 'de vrouw die voedt'. Letterlijk 'koemelk'.
Grammatica: 和 verbindt twee lijdende voorwerpen. Het werkwoord staat één keer, vooraan; 个 hoort bij 苹果, niet bij 牛奶 — bij melk gebruik je een verpakkingsmaatwoord: 一瓶牛奶.
Valkuil: 还 heeft twee lezingen: hái 'nog' en huán 'teruggeven'. En 两苹果 is fout. In zin 39 komt 还 terug als 'nog niet'.
Zin 33: even op de klok kijken. 一下 (yīxià) = even, kort: 一 + 下 'naar beneden'. Achter een werkwoord betekent het 'doe het eventjes': 看一下 = even kijken. Zoals 看了看 (zin 16, 25), maar zonder herhaling van het werkwoord.
手机 (shǒujī) = mobiele telefoon: 手 = hand, 机 = machine (木 + 几). Letterlijk 'machine in de hand' — net zo doorzichtig als 电脑 'elektrisch brein' = computer. 上 = op: 手机上的时间 = 'de tijd op de telefoon'. 上 staat als plaatswoord achter het zelfstandig naamwoord, zoals in 桌子上 (zin 17).
时间 (shíjiān) = tijd: 时 = tijd (日 'zon' + 寸), 间 = 门 'deur' + 日 'zon' — het licht tussen de deurposten, dus 'tussenruimte'.
Grammatica: 看了一下 + [手机上的时间]: het lijdend voorwerp is een hele groep met 的 — eerst 手机上, dan 的, dan 时间.
Valkuil: 一下 (een moment) is iets anders dan 一会儿 (een tijdje, zin 38). En 手机 is geen vaste telefoon; die heet 电话.
Zin 34: de tijd dringt. 已经 (yǐjīng) = al, reeds. Het hoort bij een 了 aan het eind van de zin: 已经…了 is de vaste combinatie voor 'het is nu zo ver'. Die 了 is de veranderings-了: de situatie is nieuw — het is vier uur geworden.
四点 (sìdiǎn) = vier uur: 四 = vier, 点 = punt, het puntje op de klok, dus 'uur'. Het uur zeg je met 点, niet met 时; 时 zit vooral in woorden als 时间 (zin 33) en 小时 'uur als duur'. 下午 (xiàwǔ) = namiddag (zin 3).
我要 (wǒyào) = ik wil, ik moet: 要 = willen, van plan zijn, nodig hebben. 我要回家 = 'ik moet naar huis'. 回家: 回 = 口 in 口, 'terug naar binnen'; 家 = 宀 (dak) + 豕 (varken) — varkens onder het dak, dat was de voorraad van een huis.
Valkuil: 要 is sterker dan 想 (zin 7): 想 = zin hebben, 要 = willen of nodig hebben. En zonder de 了 aan het eind klinkt 已经四点 half af.
Zin 35: de afspraak staat nog. 朋友 (péngyǒu) = vriend(in) (zin 3): 朋 = twee manen naast elkaar (maan = 月), 友 = hand boven hand — twee handen die elkaar groeten. Ezelsbrug: twee manen, twee handen, dus twee mensen die bij elkaar horen.
Grammatica — de belangrijkste regel van deze zin: een tijdsbepaling staat vóór het werkwoord. 朋友晚上六点来: onderwerp + wanneer + werkwoord. Nooit 朋友来晚上六点. 晚上 = avond (zin 4), 六点 = zes uur (zin 34).
还有 (háiyǒu) = er is nog: 还 'nog' + 有 'hebben, er zijn' (zin 17). Let op het verschil met 还 + werkwoord uit zin 32: 还买 = 'ook nog kopen', 还有 = 'er is nog'.
来 (lái) = komen, de tegenpool van 去 'gaan' (zin 19). Geen 了: de komst ligt nog in de toekomst.
Valkuil: 点 is kloktijd, geen duur — twee uur duren is 两个小时. En 来 gaat naar de spreker toe; ga je zelf weg, dan gebruik je 去.
Zin 36: thuisgekomen, de buit bekeken. 回到 (huídào) = terugkomen in/bij: 回 'terug' (zin 34) + 到 'aankomen' (zin 21, 22). 到家 = thuis aankomen; 回到家 = 'eenmaal thuisgekomen'. Het eerste zinnetje heeft geen onderwerp: dezelfde 我 loopt door in de tweede helft, zoals in zin 31–32.
看了看 = even kijken (zin 16, 25, 28).
买的 (mǎide) = 'wat gekocht is': 的 maakt van het werkwoord 买 een zelfstandig naamwoord, 'het gekochte'. 买的东西 = 'de dingen die ik gekocht heb'. Vergelijk 卖鱼的人 (zin 27): daar is de 的-persoon het onderwerp, hier is de 的-zaak het lijdend voorwerp.
东西 (dōngxi) = dingen: 东 = oost, 西 = west — 'van oost tot west', alles bij elkaar. Let op de neutrale toon: dōngxi = dingen, dōngxī = oost en west.
Valkuil: 看了看 krijgt zijn voorwerp ná het werkwoord; en 买的 is geen bezit ('van mij') maar een beschrijving.
Zin 37: de oogst op tafel. De drie woorden staan achter elkaar met 、 — het Chinese opsommingsteken, geen komma en geen 和. 和 gebruik je bij twee dingen (zin 32); bij een rijtje van drie of meer zet je 、 en pas vóór het laatste eventueel 和.
鱼 (yú), 菜 (cài) en 水果 (shuǐguǒ) zijn de drie categorieën uit de winkel (zin 14, 15, 18). 水果 = fruit: 水 'water' + 果 'vrucht' — de vruchten die vocht bevatten, tegenover de droge noten.
都 (dōu) = allemaal. Het staat altijd ná het onderwerp en vóór het werkwoord: 鱼、菜、水果,都在桌子上. Zonder 都 zou je niet zeggen dat het om alle drie gaat.
在 (zài) + plaats = 'zich bevinden op/in': 在桌子上. In zin 17 stond het omgekeerd (桌子上有鸡蛋); hier is 在 het werkwoord en staat de plaats erachter.
Valkuil: er is geen 是 nodig — 都是在… is fout. En de toon van 都 is dōu (eerste), niet dū zoals in 首都 'hoofdstad'.
Zin 38: even bijkomen. 有点儿 (yǒudiǎnr) = een beetje (zin 28), hier bij een gevoel: 有点儿累 = 'nogal moe'. 累 (lèi) = moe: 田 'veld' boven 糸 'draad' — ezelsbrug: je hebt je in het veld in de touwen gewerkt.
就 (jiù) = dus, dan: oorzaak (moe) → gevolg (zitten). Het staat in de tweede helft, na het onderwerp. 坐 (zuò) = zitten: 人 + 人 boven 土 — twee mensen op de grond. 坐 is het werkwoord; 座 is het zelfstandig naamwoord 'zitplaats'.
了一会儿: 了 na het werkwoord, daarna de duur. 坐了一会儿 = 'even gezeten'. 一会儿 (yíhuìr) = een tijdje: 一 + 会儿. De duur staat altijd achter het werkwoord: 坐了十分钟, 坐了一会儿.
Vergelijk zin 33: 一下 = één moment, 一会儿 = een korte periode. Beide verzachten de zin; 一会儿 duurt langer.
Valkuil: 'ik heb een tijdje gezeten' is niet 我一会儿坐了; de duur hoort achter 坐. En 一会儿 krijgt in spraak vaak een -r: yíhuìr.
Zin 39: de avond is nog niet begonnen, en dat is het probleem. 但是 (dànshì) = maar (zin 18): 但 = 亻 + 旦, 是 = zijn. Het zet de vorige zin (ik zat even) tegenover deze: intussen was het eten nog niet eens begonnen.
晚饭 (wǎnfàn) = avondeten: 晚 = laat, avond (日 'zon' + 免), 饭 = gekookte rijst, maaltijd (饣, het voedselradicaal, + 反). Vergelijk 午饭 'lunch' en 早饭 'ontbijt'.
还没有 (hái méiyǒu) = nog niet: 还 'nog' + 没有, de ontkenning voor een afgeronde handeling (zin 1, 18). 还没有开始做 = 'was nog niet begonnen met koken'. 开始 (kāishǐ) = beginnen: 开 = openen (twee handen die een grendel lichten), 始 = 女 + 台, 'het begin'.
Grammatica: 开始 + werkwoord, zonder 的 of 了: 开始做. En de ontkenning van een verleden handeling is 没有, niet 不.
Valkuil: 还没 begint altijd met 还, en de 了 hoort er niet bij: 还没有开始做了 is fout. Wat hij dan doet, staat in zin 40.
Het wachten duurt te lang: ik kan niet langer wachten. 想 (xiǎng) = denken én willen: 相 (kijken) boven 心 (hart), wat je in je hart overweegt (zin 7, 19). Hier een stille monoloog tussen aanhalingstekens, zonder 说.
能 (néng) = kunnen, in staat zijn; de opbouw is 厶 linksboven, 月 linksonder en twee keer 匕 rechts. 不能 = niet kunnen omdat de omstandigheden het niet toelaten — vergelijk 会 (vaardigheid, zin 8 en 44) en 可以 (toestemming, zin 4).
再 (zài) = nog, langer: in een ontkenning betekent het niet meer verder. 等 (děng) = wachten: boven 竹 (bamboe), onder 寺 (tempel). De 了 achteraan is het veranderingspartikel: de situatie is nu anders. Patroon: 不能 + 再 + werkwoord + 了.
Valkuil: zonder 了 klinkt de zin als een algemene regel, met 了 is het een besluit. Verwar 再 niet met 又 (zin 28, 48): 再 kijkt vooruit, 又 terug. En 不 blijft bù vóór 能.
Nu blijkt het probleem: hij heeft de vis wel, maar weet niet hoe hij hem klaarmaakt. 知道 (zhīdào) = weten: 知 = 矢 (pijl) + 口 (mond), 道 = 辶 (lopen) + 首 (hoofd), samen de weg weten. 不 ontkent het: 不知道 = niet weten.
这条鱼 = deze vis: 这 + maatwoord 条 + 鱼 (zin 25, 26). 条 hoort bij lange, dunne, buigzame dingen: vissen, broeken, rivieren. Zonder 这条 is 鱼 vis in het algemeen (zin 43); met 这条 gaat het om het exemplaar dat hij net kocht.
怎么 (zěnme) = hoe: 怎 = 乍 + 心 (hart), 么 een vraagpartikel-achtig achtervoegsel. Het vraagwoord blijft in de bijzin staan waar het antwoord zou staan: 我不知道 [这条鱼怎么做]. Geen 吗, geen inversie.
Valkuil: 怎么 vraagt naar de manier, 什么 naar het ding (zin 6, 13), 为什么 naar de reden. De vis is hier voorwerp én onderwerp van 做: 鱼怎么做 = hoe wordt de vis gemaakt.
Even nadenken, dan de oplossing: mama bellen. 想了一会儿 = dacht een tijdje na: werkwoord + 了 + tijdsduur. Die 了 hoort bij de afgeronde handeling, de duur staat erachter, niet ervoor.
一会儿 (yīhuìr) = een tijdje: 一 + 会 (een moment) + 儿, de noordelijke -r die het woord klein en spreektaalachtig maakt. Vergelijk 一下 (zin 51): dat is één moment, 一会儿 is een korte spanne tijds (zin 38).
给妈妈打电话 = mama bellen: 给 + persoon + werkwoord, precies zoals in zin 3. De persoon staat vóór 打电话, want 给 wijst de ontvanger aan; 打电话 zelf is de telefoon slaan (打 = slaan, 电 = elektriciteit, 话 = woord). Bij 妈妈 valt 的 weg (zin 21).
Grammatica: twee werkwoorden in tijdsorde, met alleen een komma ertussen: eerst nadenken, dan bellen. Valkuil: niet 打电话妈妈 (zin 3) en niet 想了一会儿了; de duur staat achter 了, niet achter de hele groep.
De vraag wordt nu hardop gesteld, met de aanhef 妈妈 vooraan. 问 (wèn) = vragen: een mond 口 in een deuropening 门 (zin 6, 26). 妈妈 staat als aanspreking vóór de komma; het Chinees gebruikt daarvoor geen partikel — vergelijk 请问 uit zin 26.
鱼 (yú) = vis, van oorsprong een tekening van een vis: kop bovenaan, een geschubd lijf (田) en vier punten onderaan als staart. Zonder maatwoord betekent het vis in het algemeen — in zin 41 stond nog 这条鱼.
怎么做 = hoe maken: 怎么 (hoe, zin 41) + 做 (maken, zin 15). Het vraagwoord staat op de plek van het antwoord, en de volgorde blijft die van een mededeling: 鱼怎么做, niet 怎么做鱼. In zin 6 maakte 呢 de vraag zachter; dat kan hier ook.
Valkuil: 怎么样 is niet hoe van methode maar hoe is het, wat vind je ervan — 鱼怎么样 vraagt naar de kwaliteit, niet naar het recept. En net als in zin 6: geen 吗 naast 怎么.
Mama antwoordt met een controlevraag: kent hij de basis wel? 会 (huì) = kunnen in de zin van geleerd hebben, beheersen (zin 8): 我会做米饭 = ik kan rijst koken. Zet dat naast 能 (zin 40: de omstandigheden laten het toe) en 可以 (zin 4: het mag).
米饭 (mǐfàn) = gekookte rijst: 米 is een tekening van rijstkorrels, 饭 = 饣 (het eten-radicaal) + 反 (klankdrager). Rauwe rijst is 米, gekookte rijst 米饭 (zin 15). 做 = maken, koken; 做饭 is de maaltijd maken, 做米饭 juist deze ene component.
Grammatica: 吗 achteraan maakt de ja/nee-vraag, de volgorde blijft: 你会做米饭 + 吗. Het antwoord herhaalt het hulpwerkwoord: 会 of 不会 — precies wat in zin 45 gebeurt.
Valkuil: vraag je naar een vaardigheid, gebruik dan 会, niet 能. En 妈 (女 + 马) is de spreektaal voor moeder; verdubbeld klinkt het vertrouwd. 米饭 is niet rijst in het algemeen: een zak rijstkorrels is 米.
Het antwoord is eerlijk en een tikje verontschuldigend. 会 alleen is genoeg: in het Chinees herhaal je niet de hele vraag, je herhaalt het hulpwerkwoord (vergelijk 可以 in zin 5). Dus niet 我是会 of 对的, maar gewoon 会.
但是 (dànshì) = maar, dezelfde tegenstelling als in zin 18: 但 = 亻 + 旦 (zonsopgang boven de horizon), 是 = zijn. Na 但是 herhaalt de spreker het onderwerp: 但是我很少做鱼, want er begint een nieuwe zin.
很少 (hěnshǎo) = heel weinig, zelden: 很 (zin 2) + 少 (小 met een extra streek) = weinig. Het staat als bijwoord vóór het werkwoord: 很少做鱼 = ik kook zelden vis. 做鱼 = vis klaarmaken: 做 + lijdend voorwerp, zoals 做饭 (zin 7) en 做菜.
Valkuil: 很少 is zelf al ontkennend, dus geen 不 erbij (zin 11). Zeg niet 我做鱼很少: het bijwoord hoort vóór 做. En 会 antwoordt op de vaardigheid; op de vraag kook je vanavond vis? zou je 做 of 不做 antwoorden.
Mama stelt gerust en neemt het over. 没关系 (méiguānxì) = geen probleem, letterlijk geen verband: 没 (niet hebben, zin 18) + 关系 (关 = 丷 boven 天, 系 = 丿 + 糸, zijdedraad, verbinding). Het is de standaardreactie na een excuus of een zorg; 没事 en 不要紧 doen hetzelfde.
告诉 (gàosù) = vertellen: 告 = 牛 (rund) met 口 (mond) eronder, 诉 = 讠 (woord) + 斥. In de spreektaal klinkt de tweede lettergreep vaak licht: gàosu. 我告诉你 = ik zeg het je: 告诉 + persoon + inhoud, waarbij de inhoud de volgende zinnen zijn (47 en 48).
Grammatica: de persoon staat direct achter 告诉, zonder 给. Vergelijk 给妈妈打电话 in zin 42: daar wijst 给 de ontvanger aan bij een ander werkwoord, hier zit de ontvanger al in 告诉.
Valkuil: 说 is gewoon zeggen (说 + wat je zegt), 告诉 heeft altijd een persoon nodig: 我告诉你, niet 我说你. En 没关系 betekent niet het is niet waar — dat is 不是.
Nu volgt het eerste echte advies. Merk op dat de verteller van 妈妈 naar 她 schakelt: dezelfde persoon, ander woord (zin 4, 14). 都 (dōu) = allemaal, en het staat achter het onderwerp en vóór het werkwoord: 鱼和菜都要洗. Het verwijst naar beide dingen samen; zonder 都 lijkt het alleen over het laatste ding te gaan.
要 (yào) = moeten, nodig zijn (zin 34: 我要回家): 要 + werkwoord = je moet. 洗 (xǐ) = wassen: 氵 (water) + 先, en 先 betekent eerst — water eerst. Je ziet het terug in 洗手 (handen wassen, zin 52) en 洗澡 (douchen).
一下 (yíxià) = even, een momentje: werkwoord + 一下 maakt de handeling kort en vriendelijk (zin 33: 看了一下). 洗一下 klinkt daardoor als even afspoelen, geen zware opdracht.
Valkuil: 都 nooit vóór het onderwerp (niet 都鱼和菜要洗), en 和 verbindt alleen naamwoorden, geen zinnen (zin 15). Na 一下 komt geen 了: 洗一下 is een advies, 洗了一下 (zin 51) is gedaan werk.
Ze voegt er nog een tip aan toe, en dat nog zit in 又 (yòu) = weer, opnieuw, nog eens. Belangrijk verschil met 再 (zin 40): 又 kijkt terug of telt op bij wat al gezegd is, 再 kijkt vooruit. Hier telt het op: eerst dat advies (47), en nu nog iets.
慢 (màn) = langzaam: 忄 (hart-radicaal) + 曼; het tegenovergestelde is 快. 一点儿 (yìdiǎnr) = een beetje: 一 + 点 (zwarte puntjes, 灬 onder 占) + 儿. Achter een bijvoeglijk naamwoord betekent het een beetje meer: 慢一点儿 = wat langzamer. Vóór het bijvoeglijk naamwoord (有点儿, zin 38) betekent het juist nogal, een tikje.
Grammatica: de manier staat vóór het werkwoord: 慢一点儿做 = doe het wat langzamer. 可以 maakt het een aanmoediging, geen bevel (zin 4).
Valkuil: 有点儿慢 is een oordeel (het is nogal langzaam), 慢一点儿 is een suggestie (wat langzamer). Zeg niet 做慢一点儿: de bepaling hoort vóór 做. Toon: 一 vóór een derde toon wordt yì.
Het antwoord is kort en opgelucht: begrepen, dank je. 好 (hǎo) = goed, en als los woord oké, prima — 女 (vrouw) + 子 (kind), het beeld van iets goeds. 知道了 = ik weet het nu, begrepen: 知道 (zin 41) + 了, en die 了 is beslissend. 我知道 = ik weet het al, 我知道了 = nu weet ik het, ik heb het begrepen.
谢谢 (xièxie) = dank je: 谢 = 讠 (woord) + 射 (schieten), verdubbeld is het de gewone spreektaalvorm; 谢谢你 voegt de persoon toe en klinkt iets nadrukkelijker. Het klinkt lichter dan het Nederlandse dank u.
Grammatica: drie korte stukjes achter elkaar met komma's, zonder voegwoorden: 好,我知道了,谢谢. Dat is precies hoe gesproken Chinees klinkt — de komma doet het werk van en.
Valkuil: 我知道了 tegen een ouder kan ongeduldig klinken, als ja ja, ik weet het al; 好的 is veiliger en vriendelijker. En zeg niet 我知识了: 知识 is kennis, een zelfstandig naamwoord.
Mama sluit af met een geruststelling en een terugbelafspraak. 问题 (wèntí) = vraag én probleem: 问 (vragen, zin 6) + 题 (是 + 页, wat op de pagina staat). 有问题 betekent hier als er iets is, als je ergens vastloopt, en werkt als voorwaarde, zonder woord voor als.
再 (zài) = opnieuw, nog eens — en het verwijst terug naar het telefoontje van zin 42: bel me dan nóg een keer. Nogmaals het verschil met 又 (zin 48): 再 staat in de toekomst, 又 in het verleden. 给我打电话 = mij bellen: 给 + persoon + werkwoord (zin 3, 42).
Grammatica: voorwaarde + gevolg, met alleen een komma: 有问题,再给我打电话. Het Chinees heeft geen apart woord voor als; de eerste zin is genoeg.
Valkuil: niet 打电话给我 — de persoon hoort vóór 打电话, via 给. En 问题 is hier geen examenopgave; daarvoor is 题 genoeg.
De aandachtige lezer ziet het advies van zin 47 in uitvoering: eerst pakken, dan wassen. 拿 (ná) = pakken: 合 (samenbrengen) + 手 (hand), je handen bij elkaar (zin 20). 了 na 拿 is de afgeronde handeling: ik had de vis gepakt.
洗了一下 = ik heb hem even gewassen: 洗 (wassen, zin 47) + 了 + 一下. Vergelijk zin 47, waar nog 要洗一下 stond: het advies. De 了 maakt van de raad een uitgevoerde daad, en 一下 houdt het klein en snel.
Grammatica: twee werkwoordsgroepen in tijdsorde, één onderwerp, alleen een komma ertussen: 拿了鱼,洗了一下. Het Chinees hoeft geen en toen te zeggen; de volgorde van de werkwoorden is de volgorde van de gebeurtenissen (zin 42).
Valkuil: 一下 is één moment, 一会儿 (zin 42) een tijdje — 洗一会儿 betekent een poosje wassen. En er staat geen 这条 voor 鱼, want Chinees heeft geen lidwoord; of het de vis of een vis is, blijkt uit de context, niet uit een woord.
De laatste handeling van de voorbereiding: ook de groente en de handen. 又 (yòu) = weer, en hier vooral en toen nog: het markeert de volgende stap in een reeks (zin 28, 31, 48). 也 (yě) = ook, en net als in zin 17 en 18 wordt het werkwoord herhaald: 洗了菜,也洗了手.
菜 (cài) = groente (zin 47), 手 (shǒu) = hand: een tekening van een hand met vingers, terug te zien in 拿 (zin 20) en 看 (hand boven oog, zin 16). Handen wassen hoort bij het koken; hier gebeurt het met dezelfde 洗.
Grammatica: het patroon is 又 + werkwoord + 了 …,也 + werkwoord + 了. Elke 了 hoort bij zijn eigen werkwoord: twee afgeronde handelingen naast elkaar, geen tijdsaanduiding nodig.
Valkuil: houd 又, 也 en 再 uit elkaar — 又 = weer (verleden), 也 = ook, 再 = weer (toekomst, zin 40 en 50). En laat de tweede 了 niet weg: zonder 了 klinkt het als een gewoonte, niet als wat er net gebeurd is.
Zin 53: de eieren. 看 (kàn) = kijken: 手 (hand) boven 目 (oog), zoals in zin 16. 见 (jiàn) = zien: een oog boven benen 儿. Samen 看见 = het resultaat van het kijken (zin 5).
桌子 (zhuōzi) = tafel: 木 (hout) + 卓 (hoog); 子 is een achtervoegsel met neutrale toon. 上 = op: een streep boven een lijn; als plaatswoord achter het ding: 桌子上 (zin 17, 33).
还有 (háiyǒu) = er is nog: 还 (nog; 辶 = loopradicaal) + 有 (hebben, er is). 两个: 两 = twee vóór een maatwoord, 个 = het algemene maatwoord; zeg 两, niet 二. 鸡蛋 (jīdàn) = kippenei: 鸡 = 又 + 鸟 (vogel), 蛋 heeft onderaan 虫 (insect) — ezelsbrug: eitjes.
Grammatica: na 看见 staat een hele zin als voorwerp: 我看见 [桌子上还有两个鸡蛋]; er is geen "dat". 还有 zegt: bovenop al het andere is er nog iets.
Valkuil: 二个鸡蛋 is fout; 我看桌子 = ik kijk naar de tafel, 我看见 = ik zie. 桌子上还有 = "er ligt nog op tafel".
Zin 54: de gedachte die redding brengt — eieren kunnen ook een gerecht worden. 想 (xiǎng) = denken, willen: 相 (oog 目 naast boom 木) boven 心 (hart) — denken met het hart (zin 25). 鸡蛋 = kippenei (zin 53).
也 = ook, vóór het woord dat het benadrukt: 也 + 可以 (zin 2). 可以 = kunnen, mogen (zin 4, 5). 做 = maken: 亻 (mens) + 故 (met 古 oud en 攵 hand). 一个菜: 个 is het maatwoord; bij gerechten zegt men ook 一道菜 (道 = gang). 菜 = 艹 (plant) + 采 (plukken): geoogste plant = groente, vandaar ook "gerecht" (zin 52).
Grammatica: 也 + 可以 + werkwoord. Het onderwerp 鸡蛋 is geen persoon, maar een ding mag in het Chinees best "kunnen". Het citaat staat achter 想 zonder 说.
Valkuil: 做菜 = koken in het algemeen, 做一个菜 = één gerecht. Zeg niet 做一个饭: 饭 is rijst of maaltijd. En 也 staat nooit achteraan.
Zin 55: tellen hoeveel er nog moet. 今天 = vandaag: 今 ("nu") + 天 (hemel, zin 1). 要 = moeten, van plan zijn: 要 + werkwoord (zin 34, 47).
做 = maken (zin 54). 的 is hier geen bezit maar een schakel: 要做的东西 = "de dingen die gedaan moeten worden", net als 买的东西 (zin 36). 东西 (dōngxi) = dingen: 东 (oost) + 西 (west) = alles bij elkaar; neutrale tweede toon (zin 16, 36).
真 = echt; 不少 = niet weinig, dus "heel wat": 少 = weinig. 真不少 is een understatement.
Grammatica: de tijd 今天 staat vooraan; 要 + 做 + 的 + 东西 is één groep. Vergelijk 买的 (zin 36): daar ging het om wat al gekocht was, hier om wat nog moet.
Valkuil: laat 的 niet weg — zonder 的 klinkt het als "vandaag maakt men dingen". En dōngxī met twee volle tonen = "oost en west".
Zin 56: het koken begint. 做 = maken, en 了 direct na het werkwoord = afgerond: 做了米饭 = ik heb rijst gekookt (zin 51, 52). 米饭 = gekookte rijst: 米 = rijstkorrel (kruis met vier puntjes), 饭 = rijstgerecht, maaltijd (饣 + 反, zin 39). 米 is de rauwe korrel, 米饭 het bord rijst.
又 = weer, hier "en toen, als volgende stap"; het telt op bij wat al gedaan is (zin 28, 48, 52). 开始 = beginnen: 开 = opengaan, 始 = 女 + 台 (zin 39). 开始 + werkwoord: 开始做鱼 (zin 42).
Grammatica: twee werkwoordsgroepen, één onderwerp, alleen een komma: 我做了米饭,又开始做鱼. De volgorde van de werkwoorden is de volgorde van de daden (zin 42, 51); 我 hoef je niet te herhalen.
Valkuil: 我做了米饭 = "ik heb gekookt"; zonder 了 is het een gewoonte. Zet 了 achter 做, niet achter 米饭. "De rijst is klaar" is 米饭做好了 (zin 64).
Zin 57: een bekentenis bij het fornuis. 这 = dit: 文 + 辶 (lopen); je wijst naar wat voor je ligt. 是 = zijn, en het koppelt: dit is … (zin 1, 3).
第一次 = de eerste keer: 第 maakt een rangtelwoord (第一, 第二), 次 = keer, telwoord voor gebeurtenissen. Niet "mijn eerste keer" met 的: 这是我第一次 … — letterlijk "dit is ik eerste keer". 自己 = zelf: 自 begon als een neus — naar je eigen neus wijzen = ikzelf; 己 = zelf (vgl. 已, zin 60). 做鱼 = vis klaarmaken (zin 56).
Grammatica: 是 + [我 + 第一次 + 自己做鱼]. 自己 staat vóór het werkwoord: "in eigen persoon", zoals in zin 7 (我想自己做饭). De tijd blijkt uit de context, dus geen 了.
Valkuil: zeg niet 这是我的第一次; 的 valt weg. En 第一次 staat vóór 做, niet erna.
Zin 58: de wens achter het koken. 很 = heel, bij 想 versterkt het: 很想 = heel graag willen (zin 2). 想 + werkwoord = van plan zijn (zin 25, 54).
得 (dé) is het partikel van de manier: werkwoord + 得 + bijvoeglijk naamwoord zegt hóe iets gedaan wordt. In de woordenlijst staat dé; in spraak klinkt het vaak neutraal (zuò de). 好吃 = lekker, "goed om te eten": 好 + 吃 (zin 6), net als 好看 en 好听. 一点儿 achter een bijvoeglijk naamwoord = een beetje meer (zin 48): 好吃一点儿 = iets lekkerder.
Grammatica: 做 + 得 + 好吃 + 一点儿: eerst het werkwoord, dan 得, dan hoe het uitpakt. Vergelijk 有点儿 (zin 28, 38, 59): dat staat vóór het bijvoeglijk naamwoord en betekent "nogal".
Valkuil: schrijf 得, niet 的; 的 hoort bij bezit en bij "het …e" (zin 36). En 很 staat vóór 想: 很想做 …
Zin 59: het eerlijke vervolg — het lukt, maar traag. 但是 = maar (zin 18, 39): 但 = 亻 + 旦, 是 = zijn. Het zet de wens van zin 58 tegenover de werkelijkheid.
做得 = de manierconstructie van zin 58: 做得慢 = het gaat langzaam. 有点儿 = nogal, een tikje: 有 + 点 + 儿, vóór het bijvoeglijk naamwoord (zin 28, 38); het klinkt bij iets wat je niet fijn vindt. 慢 = langzaam: 忄 (hart) + 曼; het tegenovergestelde is 快 (zin 48).
Grammatica: 但是 + onderwerp + 做得 + 有点儿 + bijvoeglijk naamwoord. Eerst de wens (58), dan de beperking (59).
Valkuil: 有点儿 hoort vóór 慢, 一点儿 erachter (zin 48). Zeg niet 做得慢有点儿. En "een beetje rijst" is 一点儿米饭, niet 有点儿.
Zin 60: de tijd dringt. 看了看 = even kijken: werkwoord + 了 + werkwoord (zin 16, 25, 28, 36); die 了 betekent "even", niet "voltooid". 时间 = tijd: 时 = 日 + 寸, 间 = 门 + 日, het licht tussen de deurposten (zin 33).
已经 = al: 已 is de halfopen vorm "al"; 己 (zin 57) is de open vorm "zelf". 五点 = vijf uur: 点 = punt, vandaar "uur" op de klok; 五 = vijf. 了 achteraan = veranderingspartikel: het is nú vijf uur (zin 34).
Grammatica: 已经 … 了 is een frame: 已经 + tijd + 了 = "het is al …". Vergelijk zin 39: 还没有 begonnen. Dat tweede 了 hoort bij de hele zin, niet bij 看.
Valkuil: laat 了 niet weg na 五点了; zonder 了 mis je "al". En 两点 = twee uur, niet 二点.
Zin 61: midden in het koken gaat de telefoon. 做鱼 = vis klaarmaken (zin 56, 57). 的时候 = toen, terwijl: 的 + 时候; 时 = 日 + 寸 (zin 60), 候 met 亻 (mens) links — ezelsbrug: iemand die staat te wachten = het juiste moment.
Grammatica: werkwoord + 的时候 = "toen/terwijl …"; de groep staat vóór de hoofdzin: 我做鱼的时候,电话又来了. De 的 hoort erbij. De bijzin geeft de achtergrond, de hoofdzin wat er dan gebeurt.
电话 = telefoon: 电 = elektriciteit (een bliksemflits), 话 = woord (讠 + 舌) — zin 3. 又 = weer (zin 28, 48, 52, 56). 来 = komen; 电话来了 = "er is een telefoontje", de telefoon komt naar je toe.
Valkuil: 的时候 zonder 的 is fout; 又 hoort bij het verleden, 再 bij de toekomst (zin 40, 48). Zeg niet 来了了.
Zin 62: de vriend vraagt of het wat eerder kan. 朋友 = vriend(in): 朋 = twee 月 naast elkaar, 友 = hand boven hand (zin 3). 问 = vragen: 门 (deur) met 口 (mond) erin (zin 6).
可以 = kunnen, mogen (zin 4, 5, 54), hier een verzoek. 早 = vroeg: 日 (zon) boven 十 (de horizon). 早一点儿 = wat vroeger: bijvoeglijk naamwoord + 一点儿 = een beetje meer (zin 48). 来 = komen (zin 61). 吗 = vraagpartikel, helemaal achteraan (zin 4, 6): 可以 + 早一点儿 + 来 + 吗, zonder inversie.
Grammatica: de bepaling 早一点儿 staat vóór 来, net als 慢一点儿 vóór 做 (zin 48). Met 可以 en 吗 is het beleefd; zonder 吗 een aanbod.
Valkuil: zeg niet 来早一点儿; de bepaling hoort vóór het werkwoord. 有点儿 vroeg zou "nogal vroeg" zijn, een oordeel (zin 59).
Zin 63: hij kijkt nog eens naar wat er al staat. 看了看 = even kijken (zin 16, 25, 28, 36, 60): werkwoord + 了 + werkwoord, een korte blik.
桌子 = tafel: 木 (hout) + 卓 (hoog) — een hoog houten meubel; 子 is het achtervoegsel met neutrale toon (zin 53). 上 = op, als plaatswoord achter 桌子: 桌子上 (zin 17, 33).
的 plakt de plaats aan het ding: 桌子上的菜 = "de gerechten op tafel". Zonder 的 lees je 桌子上菜 makkelijk als 上菜 = opdienen. 菜 = groente, hier "gerecht" (zin 52, 54).
Grammatica: 看了看 + [桌子上 + 的 + 菜]: het voorwerp is een groep van drie stukken, net als 手机上的时间 (zin 33).
Valkuil: laat 的 niet weg; 菜 is hier gekookt eten, geen rauwe groente. En 了 in 看了看 is geen "voltooid".
Zin 64: het antwoord op de vraag. 说 = zeggen: 讠 + 兑 (zin 4). 可以 = prima, het mag (zin 5): een los antwoord, je herhaalt de vraag niet.
但是 = maar (zin 18, 39, 59). 饭 = rijst, maaltijd: 饣 (voedselradicaal) + 反; 米饭 is gekookte rijst (zin 56). 还 = nog (zin 35, 39), 没有 = niet hebben, niet (zin 1).
好 = goed, maar hier "klaar, gaar": 饭还没有好 = het eten is nog niet klaar. Dezelfde 好 als in 做好了; vergelijk 好吃 (lekker, zin 58).
Grammatica: 还没有 + bijvoeglijk naamwoord = "nog niet …", de negatieve tegenhanger van 已经 … 了 (zin 60). De 了 blijft weg: 还没有好 is de vaste vorm.
Valkuil: zeg niet 还没有好了; 没有 is hier "nog niet", niet "geen". "Het eten is klaar" is 饭好了.
Zin 65: het vriendelijke antwoord dat alles goedmaakt. 她 = zij, 女 (vrouw) + 也 (zin 4); 他 is hij, 它 het ding. 说 = zeggen (zin 4, 64).
没事 = geen probleem: 没 = niet hebben, 事 = zaak, gebeurtenis (met 口, mond, in het midden). Vergelijk 没关系, dat de moeder in zin 46 gebruikt: hetzelfde idee, andere woorden. 可以 = kunnen, mogen (zin 4, 54, 62).
等 = wachten: 竹 (bamboe) boven 寺 (tempel) — ezelsbrug: wachten tot de bamboe bij de tempel hoog is. 你 = jij: 亻 + 尔. Grammatica: 等 + persoon, het voorwerp direct achter 等, zonder voorzetsel. 可以 + 等 = een aanbod, geen vraag, dus geen 吗.
Valkuil: "op jou wachten" is 等你, niet 等给你. En 没事 is de reactie op een excuus, net als 没关系; op dank zeg je 不客气 (zin 49).
说完 (shuōwán) = klaar met zeggen. 说 = zeggen: 讠 (het woordradicaal) + 兑. 完 = af, klaar: 宀 (dak) boven 元 — onder één dak is het werk af. 完 zegt niet wát je doet, alleen dat het áf is.
Daarom is dit een resultaatcomplement: 说 + 完 = praten tot het klaar is, net als 看见 (zin 22: kijken → zien) en 买到. Ook 吃完, 做完, 洗完. Zin 68 en 76 herhalen de bouw.
就 (jiù) = dan, meteen (zin 21, 24, 28): het eerste feit is de aanleiding, het tweede volgt. Volgorde: onderwerp + 就 + werkwoord, dus 我就开始…, nooit 就我开始. 开始 (kāishǐ) = beginnen: 开 = twee handen die een grendel lichten, 始 = 女 + 台; het staat vóór het werkwoord (zin 39).
Valkuil: geen 了 na 说 — 说完 is samen al afgerond. 鸡蛋 = 鸡 (又 + 鸟) + 蛋 (疋 + 虫), als in zin 17 en 53; maatwoord 个: 一个鸡蛋. 做鸡蛋 = eieren klaarmaken; 做饭 is de hele maaltijd (zin 12).
觉得 (juéde) = vinden, voelen: 觉 heeft onderaan 见 (zien) — iets vinden is het voor je zien; 得 bevat 彳, het loopradicaal uit 很 en 街 (zin 28). 觉得 + oordeel = 'ik vind dat …'.
这个菜 = dit gerecht: 这 + maatwoord 个 + 菜. 个 is het algemene maatwoord; bij gerechten en dingen zonder eigen maatwoord gebruik je het (zin 17, 70). 菜 = 艹 (planten) boven 采, en het betekent 'groente' én 'gerecht' — hier het gerecht op tafel (zin 63).
做得不错: werkwoord + 得 + beoordeling. 得 (de) is het partikel van de manier: 做得好 = goed gedaan, 做得快 = snel gedaan. Zonder 得 zeg je 这个菜不错 (het gerecht is goed); met 得 beoordeel je hoe er gekookt is. De 得 in 觉得 (zin 28) is een ander woord.
不错 (bùcuò) = letterlijk 'niet slecht', dus 'best goed' — een typisch Chinees understatement. Valkuil: 得 is geen 的 (bezit, zin 15). In zin 72 en 79 komt 得 terug, met 早 en 快.
看了看 = even kijken: werkwoord + 了 + werkwoord (zin 16, 25, 28, 63). De 了 tussen de twee werkwoorden maakt de handeling kort en afgerond; het is geen 'heb', maar een teken dat je het éven deed.
鱼 (yú) = vis, van oorsprong een tekening van een vis met kop, schubben en staart; vereenvoudigd 鱼, traditioneel 魚. Het maatwoord is 条 (zin 41), voor lange, buigzame dingen. Hier staat 鱼 twee keer: eerst als voorwerp van het kijken, dan als onderwerp.
快要…了 = op het punt te, bijna: 快 = snel (忄 + 夬), 要 = willen of nodig hebben (覀 + 女). De vorm is 快要 + werkwoord + 了, en die 了 is verplicht: 快要好了 = 'het is bijna klaar'. Zonder 了 klinkt het onaf.
也 (yě) = ook, met herhaling van het werkwoord, zoals 也有一些菜 in zin 17. 好 is hier niet 'goed' maar 'klaar, gaar'. Vergelijk zin 69: de rijst is juist nog niet zover.
但是 (dànshì) = maar, met 但 (亻 + 旦) en 是 (boven 日, onder een variant van 正). Hetzelfde scharnier als in zin 18 en 39: de vis is bijna klaar, maar de rijst houdt het op.
米饭 (mǐfàn) = gekookte rijst: 米 is een tekening van rijstkorrels, 饭 = 饣 (het etenradicaal) + 反 als klankdrager. Rauwe rijst is 米, gekookte rijst 米饭 (zin 15 en 44). Een portie is 一碗米饭, met 碗 = kom.
Grammatica: 还没有 + 好 = 'nog niet klaar'. 还 = nog (辶 + 不), 没有 ontkent een afgeronde handeling, 好 is het resultaat: gekookt en gaar (zin 39: 还没有开始做). Bij een verleden handeling hoort 没有, niet 不.
好 is dus een resultaatwoord: 做好了 = klaar met koken, 饭好了 = het eten is klaar. Valkuil: zeg niet 饭不好 voor 'nog niet klaar' — dat betekent 'het eten is niet lekker'. Zin 70 laat zien wie er dan voor de deur staat.
这个时候 = op dit moment: 这 + 个 + 时候. 这 = 辶 (lopen) + 文, 个 is het maatwoord (zin 67), 时 = 日 (zon) + 寸, want de tijd lees je aan de zon; 候 = 亻 + 侯 en klinkt licht (hou). 时候 = moment (zin 61).
Tijdsaanduidingen staan vooraan, vóór het onderwerp: 这个时候,门外有人…, net als 今天 in zin 72. 门外 = buiten de deur: 门 is een deur met twee vleugels, 外 = 夕 (avond) + 卜, 'buiten'. Geen 的 ertussen: het is een vaste plaatsbepaling, zoals 桌子上 (zin 17).
有人 (yǒurén) = er is iemand: 有 + 人, dezelfde 'er is'-bouw als in zin 17 en 22, en één woord geworden. 你好 = hallo, letterlijk 'jij goed' — de gewone begroeting, ook tegen onbekenden.
Valkuil: na 说 komen dubbele punt en aanhalingstekens, zoals in zin 62, 64 en 65 — in het Chinees met “ ” en 。 binnen de haakjes. 有人 is geen vraag maar een mededeling. Wie het is, blijkt uit zin 71.
打开 (dǎkāi) = opendoen: 打 = 扌 (hand) + 丁, 开 = twee handen die een grendel lichten (zin 39). 开 is het resultaat: 打 alleen is 'slaan, aanraken', 打开 is 'open krijgen' — de bouw van 看见 en 说完 (zin 66).
门 (mén) = deur, een deur met twee vleugels; hetzelfde teken zit in 门外 (zin 70). Let op de volgorde: 打开门 = de deur opendoen, met het voorwerp achter het werkwoord. 我开门 = ik doe de deur open.
看见 (kànjiàn) = zien, met 看 (hand boven 目) en 见 (oog op benen): het resultaat van het kijken (zin 22, 53). Na 看见 volgt een hele zin als voorwerp: 看见朋友来了 = 'zag dat de vriend kwam'. Geen 的, geen 'dat'.
来了 aan het eind: 来 = komen, 了 = veranderingspartikel — hij was er niet, nu wel. Valkuil: 了 staat achteraan omdat er niets meer volgt; met een voorwerp stond het direct na 来. 看 is kijken, 看见 is zien (zin 12).
来得早 = vroeg komen: werkwoord + 得 + beoordeling. 得 (de) is het partikel van de manier (zin 67: 做得不错); hier beoordeelt het hoe ze kwam. 来得早, 来得晚, 来得快 — 来 blijft vooraan, de beoordeling volgt na 得.
今天 (jīntiān) = vandaag: 今 heeft bovenin een dakje (亠) en daaronder een haakje, 天 = 一 + 大, de grote lijn boven = de hemel. De tijdsaanduiding staat vooraan: 今天我来得早了一点儿, net als 这个时候 in zin 70.
早了一点儿: bijvoeglijk naamwoord + 了 + 一点儿 = 'een beetje te …'. Die 了 markeert een afwijking van de norm: ze is vroeger dan nodig. Vergelijk zin 28 en 38, waar 有点儿 vóór het bijvoeglijk naamwoord staat.
Valkuil: de drie de's — 的 bij bezit (zin 15), 得 bij de manier (hier), 地 bij een bijwoord. Zeg dus niet 我来的早. En 她 = 女 + 也 (zin 4). In zin 79 komt 得 opnieuw, dan met 快 en 慢.
Deze zin is bijna letterlijk zin 64: 饭还没有好. Dat is een grapje in de dialoog: hij herhaalt zijn ene excuus, want de rijst is nog steeds niet klaar. Herhalen geeft in het Chinees nadruk.
饭 (fàn) = eten, maaltijd, gekookte rijst: 饣 (etenradicaal, ook in 饿 en 馆) + 反 als klankdrager. 饭 is breder dan 米饭 (zin 69): 吃饭 = eten, 做饭 = koken, 早饭/午饭/晚饭 = ontbijt, lunch, avondeten.
还没有 = nog niet: 还 'nog' (辶 + 不), 没有 ontkent de afgeronde handeling, 好 = klaar, gaar (zin 69). De volgorde ligt vast: 还 vóór 没有, 好 helemaal achteraan. Vergelijk zin 39: 还没有开始做.
Grammatica: na 说 komt de directe rede met dubbele punt en aanhalingstekens (zin 62, 64, 65). Het Chinees gebruikt geen 'dat' en verandert de tijd niet.
Valkuil: 没有 is hier geen 'niet hebben' maar de ontkenning van 好了. Zeg niet 饭还不好: dat klinkt als 'het eten is niet lekker'.
没关系 (méiguānxì) = geen probleem, letterlijk 'geen verband': 没 (niet hebben) + 关系 (关 = 丷 boven 天, 系 = 丿 + 糸, zijdedraad). Dezelfde geruststelling als in zin 46; 没事 (zin 65) doet hetzelfde. Het is de standaardreactie na een excuus.
可以 (kěyǐ) = kunnen, mogen; hier 'ik kan het wel' — een aanbod, geen toestemming vragen zoals in zin 4. Vergelijk 会 (aangeleerd, zin 8 en 44) en 能 (de omstandigheden, zin 40). 可以 + werkwoord: 我可以帮你.
帮 (bāng) = helpen: 邦 (丰 + 阝) boven 巾 (doek). De persoon staat direct achter het werkwoord: 帮你 = jou helpen, zonder 给. Let op 帮忙: 'een handje helpen' zonder voorwerp — 帮忙 alleen, of 帮我的忙, niet 帮忙我.
Valkuil: 帮 + persoon, en die persoon komt vóór een tweede werkwoord: 帮我做饭 = help me koken. 你 is hier lijdend voorwerp. In zin 75, 76 en 77 komt 帮 terug; het is het sleutelwoord van deze scène.
高兴 (gāoxìng) = blij: 高 = hoog (een toren met een dakje), 兴 = opkomen, bloeien (zes streken, onderaan 八). Ezelsbrug: je stemming schiet de hoogte in. 很高兴: 很 is hier geen 'heel erg' maar de gewone verbinder vóór een bijvoeglijk naamwoord (zin 21, 22).
那 (nà) = dan, in dat geval — dezelfde 那 als in zin 15, waar het 'nou, dan' betekent. Het is geen aanwijzend 'dat' maar een voegwoord vooraan de zin. Met vraagtoon wordt het 哪 (nǎ) = welke.
帮我吧: 帮 + persoon (zin 74) + 吧. 吧 (ba) is het partikel van voorstel en verzachting: het maakt van een bevel een vriendelijk voorstel. Vergelijk 我们走吧 (laten we gaan). Zonder 吧 klinkt 你帮我 als een opdracht.
Valkuil: 吧 staat helemaal achteraan, na werkwoord en voorwerp. En 我很高兴 is een volledige zin; zonder 很 klinkt 我高兴 als een vergelijking. In zin 80 komt 都很高兴 terug, voor twee personen samen.
洗了手 = de handen gewassen: 洗 (氵 water + 先 'eerst', zin 47) + 了 + 手. De 了 na het werkwoord rondt de handeling af: eerst dit, dan de rest. 手 is een hand met vijf vingers; hetzelfde teken zit in 手机 (mobiel).
Grammatica: twee werkwoordsgroepen in tijdsorde, één onderwerp, alleen een komma ertussen: 洗了手,过来帮我. Het Chinees zegt geen 'en toen'; de volgorde van de werkwoorden ís de volgorde van de gebeurtenissen (zin 42, 51).
过来 (guòlái) = deze kant op komen: 过 = over (辶 + 寸), 来 = komen. Een richtingscomplement: 过来 komt naar de spreker toe, 过去 gaat ervandaan (zin 24: 就过去了). Vergelijk 进来 en 出来.
帮我 = mij helpen, de persoon direct achter 帮 (zin 74, 75). Valkuil: 过来 is hier geen 'oversteken' maar 'hierheen komen', en na 洗了手 volgt geen tweede 了 bij 帮. Handen wassen vóór het koken is de gewoonste zaak van de keuken.
你…我…: twee zinnen tegenover elkaar, elk met eigen onderwerp en werkwoord — de taakverdeling. Het Chinees heeft geen 'en' nodig; de komma en de herhaling van het patroon doen het werk. Zo werkt ook zin 15: 那我做米饭、鱼和菜.
来 (lái) betekent hier niet 'komen' maar 'het op zich nemen, ik doe dat wel': 我来做菜 = 'ik kook wel'. Deze 来 + werkwoord is gewoon in de spreektaal: 我来帮你, 我来说. Het drukt bereidheid uit, soms 'laat mij maar'.
做菜 (zuòcài) = gerechten maken, koken: 做 = 亻 + 故 (zin 12, 15), 菜 = 艹 + 采, groente én gerecht (zin 63, 67). 做菜 is breder dan 做饭 (de maaltijd, zin 12) en 做米饭 (alleen rijst, zin 44).
Valkuil: 来 is hier geen beweging, dus niet letterlijk 'ik kom koken'. En 做鱼 heeft geen maatwoord nodig: het gaat om vis in het algemeen, niet om die ene vis van zin 68. Merk op dat zij de verdeling maakt: zij de groenten, hij de vis.
我们 (wǒmen) = wij: 我 + 们. 们 (mén) is het meervoudsachtervoegsel voor personen, 亻 + 门; het werkt alleen bij mensen, dus 我们, 你们, 他们 — nooit 书们. 我们 sluit de toegesprokene meestal in.
一起 (yìqǐ) = samen: 一 = één, 起 = opstaan, beginnen (走 + 己). Het staat vóór het werkwoord: 我们一起做 = we doen het samen — niet achteraan, waar het Nederlandse 'samen' soms lijkt te zweven.
好 (hǎo) = goed, maar hier vooral 'oké, afgesproken' — een instemming, geen oordeel. Vergelijk 好的 (oké) en 好啊 (leuk!). Het is het antwoord op haar voorstel in zin 77, zoals 可以 in zin 64 instemming was.
Valkuil: 一起 hoort bij het werkwoord, niet bij het onderwerp; zeg niet 我们做一起. En 做 heeft geen voorwerp: het verwijst terug naar 做鱼 en 做菜 uit zin 77, dus 'samen koken'. Zin 79 gaat verder met hoe snel het ging.
做得很快 = doet het snel: werkwoord + 得 + beoordeling. 得 (de) is het partikel van de manier, als in zin 58, 59 en 67. De 得 hoort bij 做, niet bij 她: het zegt hóe iets gebeurt, niet wat iemand is. 得 = 彳 (het loopradicaal uit 很 en 街) + 日 boven 寸.
很快 = heel snel: 很 is de gewone verbinder vóór een bijvoeglijk naamwoord (zin 2), 快 = snel (忄 + 夬). 慢 (màn) = langzaam (忄 + 曼); 快 en 慢 zijn elkaars tegenpool.
有点儿 (yǒudiǎnr) = nogal, een tikje (zin 28, 38, 59): het staat vóór het bijvoeglijk naamwoord en klinkt licht klagend. Vergelijk 一点儿 áchter een woord (zin 48): 慢一点儿 = doe het wat langzamer.
Grammatica: twee zinnen naast elkaar, elk met eigen onderwerp; de herhaling van 做得 maakt de vergelijking vanzelf duidelijk. Valkuil: schrijf 得, niet 的 (zin 72), en zeg niet 她做很快 — dan klinkt 很快 als een oordeel over haar in plaats van over haar tempo.
但是 (dànshì) = maar (zin 18, 39, 59, 69): 但 = 亻 + 旦 (de zon 日 boven de horizon 一), 是 = zijn. Het zet de vorige twee feiten — zij snel, ik traag — tegenover deze: toch waren we blij.
我们 = wij (zin 78), en omdat het om twee personen gaat, staat er 都 = allebei, allemaal (zin 37, 47). 都 staat altijd ná het onderwerp en vóór het werkwoord of het bijvoeglijk naamwoord: 我们都高兴. Nooit 都我们在….
很高兴 = heel blij: 很 is hier geen 'heel erg' maar de gewone verbinder vóór een bijvoeglijk naamwoord, zoals in 我很高兴 (zin 75). 高兴 = blij: 高 = hoog, 兴 = opkomen, bloeien. In zin 90 komt 我很高兴 terug, daar met een daad erachter.
Grammatica: dit is de samenvattende zin van de scène: hij kijkt terug en zegt wat het belangrijkste is. Er staat geen 了, want blij zijn is een toestand, geen afgeronde handeling. Valkuil: 都很 mag je niet omdraaien.
过了一会儿 (guòle yíhuìr) = even later, na een tijdje: 过 = voorbijgaan (辶, het loopradicaal, + 寸), 了 rondt af, 一会儿 = een tijdje (zin 38, 42). Letterlijk: 'er ging een poosje voorbij'. Deze hele groep staat vooraan, vóór de rest van de zin, net als 今天 in zin 72.
Let op: deze 过 is het werkwoord 'voorbijgaan', niet het ervaringspartikel 过 (guo) in 我去过中国 'ik ben ooit in China geweest'. Dat 过 staat achter een werkwoord en heeft een neutrale toon.
米饭 = gekookte rijst (zin 15, 56, 69): 米 = de rijstkorrel, 饭 = 饣 + 反. 已经…了 = al: 已经 vóór het werkwoord, 了 helemaal achteraan (zin 34, 60). 已 is de halfopen vorm 'al', tegenover 己 'zelf' (zin 60).
好 is hier 'klaar, gaar' (zin 64, 68, 73), niet 'goed'. Grammatica: tijd + 已经 + 好 + 了. Valkuil: laat de slot-了 niet weg, want zonder 了 mist 'het is nú zover'; en achter 过了一会儿 komt geen tweede 了.
Twee keer dezelfde vorm: X 也好了. Dat is het parallellisme van deze les — 也 (ook, zin 2) + 好 (klaar, gaar) + 了 (verandering van toestand). Die 了 zegt: het is nú zover, het was net nog niet. Vergelijk zin 64 en 73: 还没有好, en nu dus wél.
鱼 = vis (zin 68), 菜 = groente of gerecht (zin 63, 67); hier de groenteschotel die zij maakt (zin 77). De taakverdeling van zin 77 is nu rond: hij de vis, zij de groenten, en allebei klaar.
Grammatica: 好 wordt hier als een gewoon werkwoord gebruikt: 鱼好了 = de vis is klaar. Bij een lijdend voorwerp zeg je 鱼做好了 (zin 64), met 做 ervoor. 也 staat ná het onderwerp: 鱼也好了, nooit 也鱼好了.
Valkuil: 好 betekent hier niet 'lekker' of 'goed' maar 'gaar, klaar om te eten' (zin 68); dat 好 ook 'lekker' kan zijn, zie je in 好吃 (zin 89). De 了 hoort achteraan bij de hele zin. In zin 84 kijkt de vriendin naar het resultaat.
拿了 = pakten: 拿 = 合 (samenbrengen) + 手 (hand); zie zin 20 en 51. De 了 na 拿 rondt de handeling af: eerst pakken, dan verder. 两个: 两 = twee vóór een maatwoord (zin 32), nooit 二; 个 is het algemene maatwoord.
杯子 (bēizi) = glas, beker: 杯 = 木 (hout) + 不 als klankdrager, 子 is een achtervoegsel met neutrale toon (zin 53). Let op: 杯 is ook zélf een maatwoord — 一杯水 = één glas water; met het voorwerp zelf zeg je 两个杯子.
和 = en, maar het verbindt alleen naamwoorden, geen zinnen (zin 15, 37). 一些 = enkele, wat (zin 17, 19): 一 + 些 (些 = 此 + 二). 水 (shuǐ) = water; het teken begon als een tekening van stromend water.
Grammatica: 拿了 + [twee glazen] + 和 + [wat water]: het voorwerp van 拿 is de hele groep. 了 staat achter 拿, niet achter 杯子. Valkuil: 一些水 heeft geen maatwoord nodig; zeg niet 二个杯子, en gebruik 和 niet tussen twee zinnen.
看了看 = even keek: werkwoord + 了 + werkwoord (zin 16, 25, 28, 63, 68). Die 了 betekent 'even', geen 'heb'. De verdubbeling maakt de blik kort en achteloos: de vriendin bekijkt het resultaat van al dat koken.
朋友 = vriend(in): 朋 = twee 月 naast elkaar, 友 = hand boven hand (zin 3, 62). 桌子 = tafel: 木 (hout) + 卓 (hoog), 子 met neutrale toon (zin 53, 63). 上 = op, als plaatswoord achter het ding: 桌子上 (zin 17, 33).
的 plakt de plaats aan het ding: 桌子上的晚饭 = 'het avondeten op tafel'. Zonder 的 lees je het makkelijk als een zin. 晚饭 (wǎnfàn) = avondeten: 晚 = laat, avond (日, de zon, + 免), 饭 = 饣 + 反 (zin 39, 73). Vergelijk 早饭 en 午饭.
Grammatica: 看了看 + [桌子上 + 的 + 晚饭], net als 手机上的时间 in zin 33. Valkuil: laat 的 niet weg, en schrijf niet 看了一看 — bij deze verdubbeling staat er maar één 了, tussen de twee werkwoorden.
笑了 = lachte: 笑 (竹, bamboe, boven 夭) + 了, de veranderings-了: haar gezicht verandert, ze begint te lachen (zin 8: 她笑了). Bij een emotie markeert 了 het omslagpunt, niet een afgeronde handeling — ze glimlacht nu.
这些 (zhèxiē) = deze, meervoud: 这 = dit (zin 57), 些 = enkele, meerdere (zin 17, 83 met 一些). 些 maakt van een aanwijzend woord een meervoud: 这个 is één, 这些 is een stel. Bij 菜 hoeft geen maatwoord.
真 (zhēn) = echt, werkelijk — een uitroep van waardering, sterker dan 很. 好看 (hǎokàn) = mooi, 'goed om naar te kijken': 好 + 看, net zo gebouwd als 好吃 (zin 58, 89) en 好听. Het gaat om het uiterlijk, niet om de smaak.
Valkuil: 好看 gebruik je voor dingen en voor verschijning, 好吃 alleen voor eten (zin 89). Zeg niet 真好看菜 — 真 hoort vóór het bijvoeglijk naamwoord. En 菜 is hier 'gerecht', niet 'rauwe groente' (zin 63): 这些菜 zijn de borden op tafel.
坐下 = gaan zitten: 坐 = twee mensen (人) op de grond (土), zin 38; 下 = naar beneden, een lijn met een streep eronder. 下来 is een richtingscomplement: de beweging komt naar beneden en naar de spreker toe — je zakt neer op je stoel. Vergelijk 过来 (zin 76) en 过去 (zin 24).
开始 (kāishǐ) = beginnen: 开 = openen, 始 = 女 + 台 (zin 39, 56). Het staat vóór het werkwoord: 开始吃 = beginnen te eten, nooit 吃开始.
吃晚饭 (chī wǎnfàn) = avondeten: 吃 = 口 (mond) + 乞, 晚 = 日 + 免, 饭 = 饣 + 反 (zin 39, 84). 吃饭 is gewoon 'eten'; 吃晚饭 zegt welke maaltijd.
Grammatica: twee werkwoordsgroepen in tijdsorde, één onderwerp, alleen een komma ertussen: eerst zitten, dan eten (zin 42, 76). Valkuil: 坐下来 legt nadruk op het neerzakken, 坐下 is het neutralere 'gaan zitten'; en de 了 hoeft hier niet, want de tweede handeling maakt de volgorde al duidelijk. In zin 87 begint het eten echt.
吃了一点儿鱼: 吃 + 了 + [一点儿 + 鱼]. De 了 achter het werkwoord maakt de handeling afgerond, de hoeveelheid staat erachter. 一点儿 (yìdiǎnr) = een beetje (zin 48, 58), en het staat vóór het zelfstandig naamwoord; 有点儿 staat vóór een bijvoeglijk naamwoord (zin 28, 79).
Toon: 一 verandert door wat erna komt. Vóór 点 (derde toon) wordt het yì: yìdiǎnr. Zo ook 一起 (yìqǐ, zin 78) en 一些 (yìxiē, zin 83).
又 (yòu) = weer, en toen: het telt een tweede handeling op bij de eerste (zin 28, 31, 56). 又 + werkwoord + 了 = 'en toen, als volgende stap'. Hier dus: eerst een stukje vis, daarna de groenten.
Grammatica: twee gelijke groepen achter elkaar met 又 als scharnier; het onderwerp 她 staat maar één keer. Valkuil: 又 hoort bij het verleden, 再 bij de toekomst (zin 40, 48). En zeg niet 吃了一点儿鱼了: de 了 staat achter 吃. In zin 90 eet de ik-figuur ook een beetje vis.
问 (wèn) = vragen: 门 (deur) met 口 (mond) erin — je mond door de deur (zin 6, 13). Na 问 volgt de directe rede met dubbele punt en aanhalingstekens, zonder 'dat' (zin 62, 73).
觉得 (juéde) = vinden, voelen: 觉 heeft onderaan 见 (zien) — iets vinden is het voor je zien; 得 is hier een gewoon deel van het woord en niet het partikel van de manier (zin 28, 67). 觉得 + oordeel = 'ik vind …'.
怎么样 (zěnmeyàng) = hoe is het, wat vind je ervan: 怎 = 乍 + 心, 么 is een vraagklank, 样 = 木 + 羊 (vorm, uiterlijk). Het vraagt naar een oordeel of naar de stand van zaken, niet naar de manier waarop iets gebeurt — dat is 怎么 + werkwoord.
Grammatica: 觉得 + vraagwoord, zonder 吗: het vraagwoord 怎么样 maakt de zin al vragend. Valkuil: 怎么样 is één blok, niet 怎么 + 样 los; en na 觉得 komt geen 是. In zin 89 volgt het antwoord.
很好吃 = heel lekker: 很 is de gewone verbinder (zin 2, 80), 好吃 = 'goed om te eten' (zin 58): 好 + 吃. Merk op dat het onderwerp 鱼 geen 是 krijgt: 鱼很好吃, niet 鱼是很好吃.
也不错 = en de groenten zijn ook best: 也 (ook, zin 2, 82) + 不错 (niet slecht, dus best goed, zin 29, 67). 错 (cuò) = fout: 钅 (metaal) + 昔. 不错 is een understatement: een compliment, maar voorzichtig.
Grammatica: twee zinnen naast elkaar, de tweede met 也: 鱼…, 菜也…. Het oordeel staat achter 很 of achter 也; een werkwoord als 是 komt er niet bij. Twee complimenten achter elkaar, het tweede iets zwakker — dat is typisch Chinees: eerst het belangrijkste, dan de rest.
Valkuil: 很好吃 hoort bij eten; voor een persoon of ding zeg je 很好看 (zin 85). En 不错 is geen letterlijk 'niet verkeerd' maar milde lof. In zin 90 reageert de ik-figuur op dit antwoord.
我很高兴 = ik ben blij: 很 als verbinder (zin 75, 80), 高兴 = 高 (hoog) + 兴 (opkomen). Dit is bijna letterlijk zin 75, waar de ik-figuur ook blij was; hier sluit de scène ermee af.
也吃了一点儿鱼: 也 = ook, ná het onderwerp en vóór het werkwoord (zin 2, 82). 吃 + 了 + [一点儿 + 鱼]: de 了 rondt af, 一点儿 = een beetje (zin 48, 87). De ik-figuur doet nu hetzelfde als zij in zin 87 — daarom 也.
Grammatica: twee werkwoordsgroepen, één onderwerp, een komma ertussen: eerst het gevoel, dan de daad. Het gevoel heeft geen 了 (het is een toestand), de daad wel (afgerond). Dat contrast is de kern van deze zin, en hetzelfde contrast zie je in zin 80, waar alleen 都很高兴 stond.
Valkuil: zet 也 nooit achteraan en niet vóór 我; zeg niet 我高兴很. En 一点儿 staat vóór 鱼, niet erna.
朋友 (péngyou) = vriend(in): 朋 is twee keer 月 naast elkaar; 友 is 又 (hand) met nog een hand erbij, twee handen die elkaar vasthouden. Zo krijg je 'maat, vriend'.
问 (wèn) = vragen: 门 (deur) met 口 (mond) erin, een mond bij de deur die iemand aanspreekt. 经常 (jīngcháng) = vaak: 经 heeft 纟, het zijderadicaal (kettingdraden die van begin tot eind doorlopen), 常 = 尚 boven 巾 (doek).
Grammatica: 经常 is een bijwoord van frequentie en staat vóór het werkwoord, na het onderwerp: 你经常自己做饭. 自己 = zelf: 自 is een neus (je neus), 己 is de kronkel van 'zichzelf'. 自己做饭 = voor jezelf koken, in je eentje. De vraag eindigt op 吗 (口 + 马), zonder omkering (zin 4, 8, 44).
Valkuil: 经常 hoort niet achteraan; zeg niet 我做饭经常. En 吗 hoort alleen bij een ja/nee-vraag, niet samen met 什么 of 谁, want die vraagwoorden stellen de vraag al zelf (zin 6).
说 (shuō) = zeggen: 讠 (het woordradicaal) + 兑. 不经常 = niet vaak: 不 ontkent hier het bijwoord, niet het werkwoord. Vergelijk 很少 in zin 11, dat 'zelden' betekent en iets sterker klinkt.
还 (hái) = nog: 不 + 辶 (lopen), er is iets nog niet afgelopen. 在 (zài) = hier 'aan het, bezig met': 在 + werkwoord. Dat is een andere 在 dan 'in, op' in 我在饭店吃饭 (zin 11); dezelfde progressieve 在 zit in 有人在买菜 (zin 23). 学 (xué) = leren: ⺍ (twee handen) boven een dak 冖 met een kind 子 eronder.
Grammatica: 还在学 = nog aan het leren. Het antwoord heeft twee stappen: eerst het korte 不经常, dan de uitleg erachter. Het werkwoord 学 staat kaal, zonder 了, want het gaat om iets wat doorgaat en niet om iets afgerond.
Valkuil: 不 en 经常 blijven bij elkaar: 不经常, niet 经常不. En zeg niet 我在学做饭了 voor 'ik ben nog aan het leren'; 还在…学 geeft precies 'nog steeds'.
她 (tā) = zij: 女 (vrouw) + 也, dat de klank tā aangeeft. 他, 她 en 它 klinken allemaal tā; alleen het teken zegt of het om een man, een vrouw of een ding gaat. 做 (zuò) = doen, maken: 亻 + 故.
得 (de) = het partikel van de manier: 彳 (lopen) + 日/一 + 寸. Grammatica: 做 + 得 + 很 + 好 = 'het is heel goed gedaan'. 得 plakt een beoordeling achter het werkwoord; zonder 得 zeg je 你很好 ('jij bent goed'), met 得 gaat het over hoe je het deed (zin 58, 59, 67, 72). 很 (彳 + 艮) is hier bijna verplicht: 做得很好 klinkt af, 做得好 leest eerder als een vergelijking.
啊 (a) = uitroeppartikel: 口 + 阿. Het verzacht de zin en maakt hem enthousiast, zoals 吧 in zin 75 juist een voorstel maakt.
Valkuil: 的 en 得 niet verwisselen. 你做的饭 (zin 10) = de rijst die jij maakte (bezit, bepaling); 你做得很好 = jij hebt het goed gedaan (manier). Zelfde klank de, ander teken, andere taak.
帮 (bāng) = helpen: 邦 + 巾 (doek), iemand met een doek bijstaan. Het werkwoord neemt de persoon direct als voorwerp: 帮我, 帮你 (zin 74 en 76).
了 (le) achter het werkwoord zet de handeling als afgerond: 帮了我 = heeft mij geholpen. Grammatica: de volgorde is onderwerp + tijd + 也 + werkwoord + 了 + voorwerp: 今天 / 你 / 也 / 帮 / 了 / 我. 也 (yě) = ook, en het verwijst terug: zij hielp ook, net als ik iets voor haar deed.
Gebruik: 帮 is informeel en vriendelijk. 帮忙 is de vaste combinatie 'een handje helpen', maar die neemt geen direct voorwerp: je zegt 帮我一个忙, niet 帮忙我. Bij een voornaamwoord als voorwerp is er geen maatwoord nodig.
Valkuil: 了 staat meteen na het werkwoord en vóór het voorwerp, dus 帮了我. En 也 hoort vóór het werkwoord, niet vooraan: 今天你也帮我, niet 也你今天帮我.
下次 (xiàcì) = volgende keer: 下 = onder, beneden (een streep met een streepje eronder), 次 = 冫 + 欠, het maatwoord voor 'keer'. Zo werkt ook 第一次 in zin 57: 第 + 次 = de zoveelste keer.
再 (zài) = opnieuw, nog eens, en dat geldt voor de toekomst. Vergelijk 又 (zin 28, 52, 56): 又 = weer bij iets wat al gebeurd is, 再 = weer bij iets wat nog komt. Hier dus 再一起做 = het nog eens samen doen.
一起 (yìqǐ) = samen: 一 + 起 (走 + 己), letterlijk 'in één beweging opstaan'. Het staat vóór het werkwoord: 一起做, niet 做一起 (zin 78, 96). 吧 (ba) = voorstelpartikel: 口 + 巴. 我们…吧 = 'laten we …', vriendelijk en niet dwingend.
Valkuil: bij een voorstel voor de toekomst hoort geen 了: 下次我们再一起做吧, niet …做了. En 我们…吧 is een uitnodiging; met 啊 zou het eerder een uitroep zijn (zin 93).
吃完饭 (chī wán fàn) = na het eten: 吃 (口 + 乞) + 完 (宀 + 元, 'af, klaar') + 饭 (饣 + 反). 完 is het resultaatcomplement, net als in 说完 (zin 66): het werkwoord is afgerond. Als tijdsbepaling staat de hele groep vooraan, met een komma erachter.
洗 (xǐ) = wassen: 氵 (water) + 先. Je gebruikt het voor dingen en voor je handen (zin 51, 52), niet voor jezelf; dat is 洗澡. 杯子 (bēizi) = glas, beker: 杯 = 木 + 不 (oorspronkelijk een houten beker), 子 maakt er een zelfstandig naamwoord van, zoals in 桌子 en 筷子.
Grammatica: 洗了杯子, met 了 achter het werkwoord en vóór het voorwerp, net als in 买了两个苹果 (zin 32) en 拿了钱 (zin 20).
Valkuil: na 吃完饭 is geen extra 了 nodig; 完 doet dat werk al. En 杯子 krijgt een maatwoord: 一个杯子, 两个杯子 (zin 83), niet 杯子 zonder meer.
高兴 (gāoxìng) = blij: 高 = hoog (een toren), 兴 = ⺍ boven 一 en 八; letterlijk 'hoge stemming'. Het is een bijvoeglijk naamwoord, dus met 很 ervoor: 很高兴 (zin 80, 90).
Grammatica: 吃 + 得 + 很 + 高兴 = 'het eten ging heel blij', ofwel: ik heb erg genoten van de maaltijd. De 得-groep beoordeelt niet het eten maar de manier waarop het eten verliep. Vergelijk 她做得很快 (zin 79) en 我做得有点儿慢 (zin 59): daar gaat het om de manier van werken, hier om het gevoel tijdens het eten.
Gebruik: dit is een warme, informele reactie aan tafel. Wil je het eten zelf prijzen, dan zeg je 菜很好吃 (zin 89).
Valkuil: 很高兴 alleen betekent 'ik ben blij' (zin 90); met 吃得 krijgt het een andere kleur. En let op 得: 吃得, niet 吃的.
也 (yě) = ook: het haakt aan bij wat de vorige spreker zei, zij is blij en ik ook (zin 90). 很 + 高兴: 很 maakt de zin af, 高兴 = blij (高 = hoog, 兴 = ⺍ boven 一 en 八).
谢谢 (xièxie) = dank je: 谢 = 讠 + 射. Het is een werkwoord: 谢谢你 = dank aan jou, met de persoon direct achter 谢谢, zonder voorzetsel. Het tweede 谢 wordt licht gezegd.
Grammatica: twee zinnen achter elkaar, verbonden met een komma: 我也很高兴,谢谢你. Geen 了 en geen 是: 我很高兴 is een gewone zin met een bijvoeglijk gezegde.
Gebruik: op een compliment antwoordt een Chinees vaak bescheiden (哪里哪里, 'och, welnee'), maar een simpel 谢谢 past hier bij vrienden. Valkuil: zeg niet 谢谢给了你 of 我给你谢谢; 谢谢 + persoon is de vaste vorm. En 也 staat vóór 很, niet erna.
现在 (xiànzài) = nu: 现 = 王 (eigenlijk 玉, jade) + 见 (zien), iets wat zich voor je ogen vertoont; 在 = hier 'op dit moment'. Als tijdsbepaling staat het na het onderwerp: 我现在觉得…
觉得 (juéde) = vinden, aanvoelen: 觉 = ⺍ boven 见 (zien), 得 = 彳 + 日/一 + 寸. 觉得 + een hele zin = 'ik vind dat …' (zin 67, 88). 做饭 (zuòfàn) = koken, de maaltijd maken: 做 = 亻 + 故, 饭 = 饣 + 反 (zin 7, 12).
有意思 (yǒu yìsi) = interessant, leuk: 有 = hebben, 意 = 音 (klank) boven 心 (hart) = bedoeling, 思 = 田 boven 心 = denken. Letterlijk 'het heeft betekenis', dus: niet saai.
Valkuil: zeg niet 我觉得做饭很有兴趣; 有兴趣 betekent 'interesse hebben' en hoort bij een andere constructie (我对做饭有兴趣). En 有意思 is niet hetzelfde als 有趣, dat eerder 'grappig, vermakelijk' is.
想 (xiǎng) = willen, denken: 相 (木 + 目, een oog naast een boom = kijken) boven 心 (hart), kijken met je hart. 给 (gěi) = geven; als voorzetsel 'voor, aan': 给你做饭 = voor jou koken. 给 = 纟 + 合.
Grammatica: het vraagwoord 谁 (shéi, ook shuí; 讠 + 隹) staat precies waar het antwoord zou staan: 给谁做饭. Geen omkering en geen 吗, net als 什么 in zin 6. De volgorde is 给 + persoon + werkwoord: 给谁做饭, niet 谁给做饭 (dat is 'wie geeft').
呢 (ne) = 口 + 尼, een partikel dat de vraag terugkaatst: 'en jij dan?'. Het maakt de vraag zachter en nieuwsgierig, zoals in 我们晚上吃什么呢 (zin 6).
Valkuil: 呢 vervangt geen 吗 bij een ja/nee-vraag, en bij 谁 hoort geen 吗. En 想 + werkwoord = van plan zijn; 要 zou hier stelliger klinken.