Een meisje vertelt over haar huis: een niet al te groot, maar gezellig appartement waar ze met haar vader, moeder en jongere broertje woont. Ze laat haar kleine kamer zien met bed, bureau, computer, boeken en schooltas, de grote kamer van haar ouders met de televisie, en de kleine kamer van haar broertje vol schriften. Haar broertje zit op de middelbare school en zij helpt hem soms met zijn huiswerk. In huis woont ook een kleine kat die overdag slaapt en 's avonds komt spelen. Daarna volgt een gewone dag: vroeg opstaan, samen ontbijten met brood, eieren en baozi, 's middags alleen thuis lunchen, 's avonds samen koken en eten, en na het eten praten. Op zondag kijkt haar vader tv, leest haar moeder en spelen de kinderen met de kat; soms gaan ze samen naar de supermarkt of een restaurant. Ze houdt van haar huis, ook al is het niet groot en niet nieuw, omdat haar familie er is.
大家 = iedereen, letterlijk "de grote familie": 大 is een mens met gespreide armen, 家 heeft een dak 宀 boven een varken 豕 — het oude beeld van een huis met vee. 好 = goed: 女 (vrouw) naast 子 (kind). 大家好 is de vaste opener van een filmpje: "hallo allemaal".
今天 = vandaag: 今 "nu" + 天 "dag, hemel". 我 = ik. 想 = denken, willen: 相 (木 + 目, met aandacht kijken) boven 心 "hart", dus "in je hart houden wat je voor je ziet". 想 + werkwoord = van plan zijn. 说一说 is het patroon V + 一 + V: "even zeggen, kort aanstippen". Die 一 is onbeklemtoond; 说一说说 bestaat niet.
的 is het bezitspartikel: 我的家 = mijn huis. De volgorde is tijd vóór onderwerp: 今天 (wanneer) → 我 (wie) → 想 (wat je wilt). 家 betekent zowel "huis" als "familie"; 我家 kan dus "mijn huis" of "mijn gezin" zijn. In zin 2 zie je 我家 meteen terug, daar met 有.
我 = ik; het teken was oorspronkelijk een wapen en werd later geleend voor "ik". 家 = huis, familie (dak 宀 + varken 豕), dus 我家 = "bij mij thuis", "mijn gezin". 有 = hebben, er is: boven 又 (hand), onder een oud teken voor vlees — "iets in de hand hebben".
四 = vier; let op de toon: sì, niet shì. 个 is het algemene maatwoord: het telt losse eenheden en is de veilige keuze als je geen specifiek maatwoord kent. Bij personen is 个 heel gewoon: 四个人. 人 is een mens op zijn zij: twee benen, één romp. Merk op dat 个 hier vaak zijn toon verliest: sì ge.
De structuur is plaats + 有 + aantal + maatwoord + zelfstandig naamwoord: 我家 + 有 + 四个 + 人. Er is geen 是 nodig; 我家是四个人 is fout. Voor gezinsleden kun je ook 口 gebruiken: 我家有四口人, "wij zijn met vier". In zin 6 komt dezelfde 有-structuur terug met kamers.
爸爸 = papa: 父 is "vader", 巴 eronder geeft de klank. 妈妈 = mama: 女 "vrouw" + 马 "paard", opnieuw om de klank. De herhaling van de lettergreep maakt beide woorden vertrouwd en spreektalig; 父亲 en 母亲 zijn de formele woorden.
弟弟 = jonger broertje. Het teken komt terug in 第, zoals in 第一 "de eerste", waar 弟 de klankdrager is. 和 = en: 禾 (graan) + 口 (mond), samen "harmonie"; als voegwoord verbindt het alleen zelfstandige naamwoorden en voornaamwoorden, geen hele zinnen. 我 = ik.
Let op de opsomming: je gebruikt 、 (een opsommingkomma) tussen de eerste drie, en 和 vlak voor het laatste lid. In het Chinees zet je jezelf beleefd achteraan. Er is geen werkwoord "zijn" nodig: dit is een lijstje dat bij zin 2 hoort. Zeg niet 爸爸、妈妈、弟弟、和我: vóór 和 komt geen extra komma.
我们 = wij: 我 + 们, een meervoudsachtervoegsel dat alleen voor mensen (en soms dieren) werkt. 桌子们 bestaat niet. 都 = allemaal, alle twee; het staat na het onderwerp en vóór het werkwoord: 我们都住…, nooit 我们住都.
住 = wonen: 亻 (mens) + 主 (klank). 在 = zich bevinden, in/op; hier vormt het met 一起 de vaste combinatie 住在一起, "samen wonen". 一起 = samen: 一 + 起 (opstaan, beginnen). De 一 spreek je uit als yì, omdat 起 derde toon is: yī + qǐ → yì qǐ.
De volgorde is onderwerp + 都 + werkwoord + 在 + 一起. Wil je zeggen "we wonen in hetzelfde huis", dan wordt dat 我们住在一个房子里. Merk op dat 都 het onderwerp samenvat; het betekent niet "alles". In zin 9 zie je 里 terug, daar als "binnen".
不 = niet. Vóór een vierde toon verandert de toon: bù + dà → bú dà. Je hoort dus "bú dà", ook al staat in het woordenboek bù. 大 = groot (mens met gespreide armen). 但是 = maar: 但 (亻 + 旦, klank) + 是; het is neutraal en iets meer geschreven dan het spreektalige 可是.
很 = heel, erg: 彳 (het radicaal "stappen") + 艮. In het Chinees is 很 vaak geen echte versterking maar een bruggetje vóór het bijvoeglijk naamwoord: 我家很大 klinkt als "mijn huis is groot", terwijl 我家大 al snel "mijn huis is groter" suggereert. 好 = goed (vrouw + kind).
De zin maakt een contrast: 不大 (niet groot) tegenover 很好 (wel fijn). Nederlanders zeggen graag "maar het is wel goed"; in het Chinees kun je 但是 niet weglaten als je de tegenstelling expliciet maakt. Valkuil: 我家不是大 is fout, want 是 hoort niet bij een bijvoeglijk naamwoord. 好 ken je al van 大家好 in zin 1.
家里 = thuis, binnen het huis: 家 + 里 "binnen". 里 is een plaatswoord dat achter het zelfstandig naamwoord komt, niet ervoor. Oorspronkelijk betekende 里 "dorp" (田 akker + 土 aarde); de betekenis "binnenkant" kwam later.
有 = er is, er zijn (hand + vlees). 三 = drie: drie horizontale streken. 个 is weer het algemene maatwoord. 房间 = kamer: 房 is 户 (deur) + 方 (klank), 间 is 门 (deur) + 日 (zon) — zonlicht dat tussen de deuren valt, dus "ruimte, vertrek". Voor kamers bestaat ook het maatwoord 间: 三间房, maar 三个房间 is de gewone spreektaalvorm.
De structuur is plaats + 有 + aantal: 家里 + 有 + 三个房间. Geen 是. Let op: 家里 betekent "thuis, in huis", terwijl 我家 "mijn huis of gezin" is. In zin 2 stond 我家有四个人; hier gaat het om de ruimtes. In zin 7 komt 还有 erbij.
还有 = "en er is nog", "daarnaast is er": 还 (nog, ook) + 有 (er is). 还 heeft twee lezingen: hái "nog, ook" en huán "teruggeven". Hier is het hái. 还有 aan het begin van een zin is heel gewoon: het voegt iets toe aan een lijst.
一个: 一 + 个. Vóór een vierde toon wordt 一 tweede toon: yī + gè → yí ge, en 个 verliest vaak zijn toon helemaal. 小 = klein, de tegenpool van 大; het teken is een haakje met twee punten, als kleine korreltjes. 房间 = kamer (户/方 + 门/日), bekend uit zin 6.
Deze zin is geen volledige mededeling maar een vervolg op zin 6: eerst drie kamers, dan nog een kleine kamer. Merk op dat een bijvoeglijk naamwoord van één lettergreep geen 的 krijgt: 小房间, niet 小的房间. In zin 12 keert 还有 terug.
这个 = dit: 这 "deze" + 个, het maatwoord voor losse eenheden. Vóór een maatwoord spreek je 这 vaak uit als zhèi, vooral in spreektaal. 小房间 = de kleine kamer, zonder 的 omdat 小 maar één lettergreep heeft.
是 = zijn: 日 (zon) boven 正 (recht, correct), "wat recht is". 是 koppelt twee zelfstandige naamwoorden; bij een bijvoeglijk naamwoord gebruik je het niet (zin 5). 我的 is bijzonder: 的 maakt van 我 een bezitter, en omdat het zelfstandig naamwoord al genoemd is, mag je het weglaten. 我的 = "de mijne".
De volgorde is onderwerp + 是 + bezit: 这个房间 + 是 + 我的. Vergelijk 这个房间是我的房间: ook goed, maar omslachtig. Valkuil: zonder 是 zeg je 这个房间我, en dat klinkt als een topic zonder werkwoord. In zin 9 zie je 我的 weer, dan met 房间 erachter.
我的 = mijn: 我 + 的. 房间 = kamer. 里 = binnen, in: een plaatswoord dat achter het zelfstandig naamwoord staat. Chinees zegt dus letterlijk "mijn kamer binnen"; 里 is geen voorzetsel zoals "in". 有 = er is.
床 = bed: 广 (dak, onderkomen) + 木 (hout) — een houten meubel onder een dak. Je ziet 广 ook in 店 (winkel). Wil je een bed tellen, gebruik dan 张: 一张床, niet 一个床. Met 有床 zonder maatwoord is "er staat een bed" vaag en algemeen; dat past bij een beschrijving.
De volgorde is plaats + 里 + 有 + ding: 我的房间里 + 有 + 床. Geen 是. Let op de tonen van 里 (lǐ, derde toon) en 床 (chuáng, tweede toon). In zin 10 gaat de beschrijving verder met 床的旁边.
床的旁边 = naast het bed, letterlijk "de zijkant van het bed". 的 verbindt hier twee zelfstandige naamwoorden; het is geen bezit maar een bepaling. 旁边 = ernaast: 旁 "zijde" + 边 "kant, rand". Het is een plaatswoord en staat achter het woord waaraan het hangt.
有 = er is. 一个 = één, met het algemene maatwoord 个. Voor tafels is 张 het preciezere maatwoord: 一张桌子. 一个桌子 wordt veel gezegd, maar 张 is netter. 桌子 = tafel: 桌 heeft 木 onderaan (het is van hout), 子 is een achtervoegsel dat het woord afrondt — net als in 杯子 en 椅子.
De volgorde is plaats + 有 + ding: 床的旁边 + 有 + 一个桌子. In zin 9 stond 床 alleen; hier wordt de plek ten opzichte van het bed beschreven. Onthoud dat 旁边 ook los kan: 我旁边 = naast mij.
桌子上 = op de tafel: 桌子 + 上. 上 is een aanwijzend teken: een korte streep boven een langere streep, "boven". Als plaatswoord komt het achter het zelfstandig naamwoord; 上 betekent dan "op". 有 = er is, er zijn.
电脑 = computer, letterlijk "elektrisch brein": 电 = elektriciteit, bliksem; 脑 = brein, met het vleesradicaal 月. Hetzelfde patroon zie je in 电视 (elektrisch + zien = televisie) en 电影 (elektrisch + schaduw = film). 和 = en, maar alleen tussen zelfstandige naamwoorden; 书 = boek. Tel je een boek, gebruik dan 本: 一本书.
De structuur is plaats + 有 + opsomming: 桌子上 + 有 + 电脑和书. Geen maatwoord nodig bij een onbepaalde opsomming. Let op: 和 verbindt geen zinnen; "ik lees en zij schrijft" vraagt om een andere constructie. In zin 12 komt 还有 terug.
还有 = en er is nog: 还 (hái, "nog, ook") + 有. Hetzelfde tweeledige woord als in zin 7; let op de tweede lezing huán "teruggeven". 一个 = één: 一 + 个, met toonverandering yī + gè → yí ge. 杯子 = beker, glas: 杯 heeft 木 (hout) links en 不 rechts, dat vooral de klank geeft; 子 is het achtervoegsel dat je ook in 桌子 en 椅子 ziet.
Deze zin maakt de opsomming van zin 11 af: computer, boeken, en nog een beker. 杯子 is het voorwerp; wil je "een glas water", dan wordt 杯 zelf het maatwoord: 一杯水. Het algemene maatwoord blijft 个: 一个杯子.
Merk op dat 子 in 杯子 en 桌子 onbeklemtoond is: bēizi, zhuōzi. Zeg niet 杯子子 of 一个杯. De volgende blokken gaan verder met de andere kamers; de 有-structuur blijft de rode draad.
椅子 = stoel. 椅 heeft 木 (hout) links en 奇 (qí) rechts; dat tweede deel geeft de klank. 子 is een achtervoegsel dat een ding tot zelfstandig naamwoord maakt, zoals in 桌子 en 本子; het is onbeklemtoond: yǐzi, zhuōzi.
在 = zich bevinden. Onderaan staat 土 (aarde), bovenaan 才, dat de klank aangeeft. 前面 = voorkant: 前 "voor" + 面 "gezicht, oppervlak". 面 komt terug in 后面, 里面 en in 面条 (noedels), waar het "meel" betekent.
De volgorde is de les van deze zin: ding + 在 + ijkpunt + positiewoord. 椅子在桌子前面 zegt dus letterlijk "stoel is tafel voorkant". Het Nederlands draait dat om: "er staat een stoel voor de tafel". Het positiewoord 前面 staat altijd áchter 桌子.
Valkuil: 前面 is "aan de voorkant", niet "tegenover" (dat is 对面). En 在 mag je niet weglaten: zonder 在 is het geen zin. In zin 14 komt dezelfde vorm terug met 上.
书包 = schooltas: 书 "boek" + 包 "tas, bundel". 包 laat zien hoe iets om iets heen gewikkeld wordt (勹 om 巳); het is ook het woord voor "inpakken", zoals 包饺子. 书 is de vereenvoudigde vorm van 書; in het oude karakter zit 聿, de schrijfkwast — "boek" groeide uit "schrijven".
上 = op, boven. Het is een aanwijzend karakter: een streep boven een basislijn laat zien "daar, bovenop". In 椅子上 betekent het "op de zitting", dus contact tussen de twee oppervlakken.
Dezelfde formule als in zin 13: ding + 在 + ijkpunt + positiewoord. Let op: je zegt 椅子上, niet 在椅子上上; 在 doet het voorzetselwerk en 上 blijft achter het zelfstandig naamwoord staan. Bij 上 hoort geen 的: 椅子上的书包 = "de tas op de stoel".
Let op: 上 is shàng, een volle vierde toon, niet neutraal zoals 子. Een handtas is 手提包 en een rugzak 背包; 书包 is specifiek een schooltas. In zin 15 blijft de spreker op deze plek, met 这里.
有时 = soms: 有 "er is" + 时 "tijd" — "er zijn tijden dat". Informeler is 有时候, met 候 erachter. Verwante woorden zijn 常常 (vaak), 总是 (altijd) en 一直 (voortdurend). 时 heeft 日 (zon, dag) en 寸 (hand met maatstreepje): de stand van de zon meet de tijd.
学习 = leren, studeren: 学 "leren" + 习 "oefenen". 学 heeft 子 (kind) onder een dak 冖; in het oude 學 ziet men twee handen en 爻, de gekruiste lijnen waarmee geteld werd. 习 is in het oude 習 een jonge vogel die met de vleugels (羽) het vliegen oefent.
De plaats staat vóór het werkwoord: 我 在 这里 学习. 这里 = 这 "dit" + 里 "binnen" = "hier". In het Nederlands staat "hier" achter het werkwoord, in het Chinees vóór 学习.
De tijd 有时 staat vooraan, vóór het onderwerp; ook 我有时在这里学习 is goed, met 有时 na het onderwerp. Valkuil: 在 is hier een voorzetsel, niet het werkwoord "zijn" — het enige echte werkwoord is 学习.
晚上 = avond, nacht: 晚 "laat" + 上 "op, boven". 晚 heeft 日 (zon) links en 免 (miǎn) rechts, dat de klank geeft: de zon is laat, het is avond. In spraak is 上 vaak neutraal: wǎnshang. Hetzelfde 上 zit in 早上 (ochtend) en 课上 (tijdens de les).
也 = ook. Het staat altijd vóór het werkwoord en na het onderwerp: 我也在这里看书. Zet je het achteraan, dan is het geen Chinees meer. De volgorde is onderwerp + 也 + 在 + plaats + werkwoord.
看书 = lezen: 看 "kijken" + 书 "boek". 看 toont een hand (手) boven een oog (目): met de hand boven de ogen in de verte turen. Lezen is in het Chinees "naar een boek kijken"; 读书 betekent meer "studeren, hardop lezen".
Valkuil: de plaats van 也 bepaalt wat het dekt. 我也在这里看书 = "ik lees hier ook" (ik net als anderen); 我在这里也看书 = "hier lees ik ook" (naast andere dingen). In zin 19 en 20 komt 也 terug bij 他们.
爸爸 en 妈妈: reduplicatie van 爸 en 妈, met een onbeklemtoonde tweede lettergreep (bàba, māma). 爸 = 父 "vader" + 巴 (bā, klank); 妈 = 女 "vrouw" + 马 (mǎ, klank). Dit is de gewone, warme manier om over je ouders te praten; 父亲 en 母亲 zijn formeel.
和 = en, maar alleen tussen zelfstandige naamwoorden: 爸爸和妈妈. Tussen twee zinnen of werkwoorden gebruik je 又, 而且 of 并, niet 和. 的 is het bezitspartikel: 爸爸和妈妈的房间 = de kamer van papa en mama samen. Zonder 的 kan het in spraak, met 的 is het duidelijker.
房间 = kamer: 房 "huis" (户 deur + 方 klank) + 间 "ruimte tussen deuren" (门 + 日). 很 = heel, maar let op: in 很大 is 很 vaak geen echte versterking. Het maakt van 大 een gezegde: "is groot". Zonder 很 klinkt 房间大 als een vergelijking of tegenstelling.
Valkuil: 大 toont een mens met gespreide armen — "zo groot". In zin 22 staat het tegenovergestelde: 很小.
他们 = zij (mannen of gemengd). 他 is "hij"; 她 "zij" en 它 "het" klinken hetzelfde. 们 is het meervoudssuffix, met 亻 (mens) en 门 (mén, klank); het werkt alleen voor personen: 三个学生, maar nooit 三个书.
里 = binnen: 田 (veld) boven 土 (aarde), oorspronkelijk een lengtemaat voor grond, later "binnen". 房间里 = in de kamer. 有 = er is, hebben: een hand (又) die vlees (月) vasthoudt — "hebben". De constructie is plaats + 有 + ding: 房间里有一个电视.
一个: 一 verandert vóór de vierde toon in yí: yí gè. 个 is het algemene maatwoord; 电视 is een toestel, dus 一台电视 is preciezer, maar 一个电视 is in spraak heel gewoon. 电视 = "elektrisch zicht": 电 (bliksem) + 视 (kijken, 示 + 见).
Valkuil: een 有-zin introduceert iets nieuws. Is de tv al bekend, dan zeg je 电视在房间里, niet 房间里有一个电视. In zin 19 kijk je naar die tv.
Een tijdwoord vooraan geeft meteen de situatie aan: 晚上 = "'s avonds". Je hebt geen 在 nodig; 在晚上 bestaat, maar klinkt zwaarder. Het tijdwoord mag ook na het onderwerp: 他们晚上有时看电视.
有时 = soms, en het staat vóór het werkwoord, na het onderwerp. 他们 = zij, meervoud van 他 met 们. De volgorde is tijd + onderwerp + 有时 + werkwoord (+ object).
看电视 = tv kijken: 看 "kijken" + 电视 "televisie". 电视 is een leenvertaling: 电 "elektriciteit, bliksem" + 视 "zicht" = "elektrisch zicht". Het object 电视 kan wegvallen: 你在看电视吗? — 我在看.
Geen 了: het gaat om een gewoonte, iets dat regelmatig gebeurt. Valkuil: 看 is hier niet "lezen"; 看书 is lezen. In zin 20 doen ze iets anders.
有时 staat dit keer vooraan, vóór het onderwerp. Dat mag; de betekenis blijft "soms". In zin 19 stond het na 他们. Een tijdwoord is in het Chinees vrijer dan in het Nederlands, zolang het vóór het werkwoord blijft.
也 = ook, en het koppelt deze zin aan de vorige: naast tv kijken lezen ze ook. 也 staat na het onderwerp en vóór het werkwoord. 看书 = lezen: 看 "kijken" + 书 "boek"; 读书 is meer "studeren".
书 is de vereenvoudigde vorm van 書; in het oude karakter zit 聿, de kwast. Het maatwoord voor boeken is 本: 一本书, 一本小说. 本 zelf betekent "wortel, oorsprong" (木 met een streepje bij de wortel) en zo "boekdeel".
Valkuil: 也 is niet "nog" in de zin van "nog een keer" (dat is 再) en ook niet "maar"; 还 betekent "ook, bovendien" bij eenzelfde onderwerp. Hier past 也 omdat dezelfde mensen iets anders doen. In zin 23 komt 和 terug in een opsomming.
弟弟 = jonger broertje; de tweede lettergreep is neutraal (dìdi). 哥哥 is de oudere broer, 妹妹 en 姐姐 de zussen. Verwar 弟 niet met 第, dat rangorde aangeeft (第一 = eerste) en 竹 bovenop heeft.
旁边 = naast: 旁 "zijkant" + 边 "rand". 边 heeft 辶, het radicaal "lopen": een rand waar je langs loopt. Net als 前面 en 里面 staat 旁边 áchter het ijkpunt: 我的房间旁边 = naast mijn kamer.
Twee keer 的: 弟弟的房间 en 我的房间. In het Nederlands zeg je "naast de mijne" en vermijd je de herhaling; het Chinees herhaalt 我的房间 liever. 我的 alleen kan ook "het mijne" betekenen, maar dan moet de context duidelijk zijn.
De volgorde is weer ding + 在 + ijkpunt + positiewoord, net als in zin 13. Valkuil: 旁边 betekent niet "dichtbij" in het algemeen; 附近 is "in de buurt".
他 = hij. 她 = zij, 它 = het; alle drie klinken als tā. 她 is pas rond 1920 bedacht om "she" te vertalen; 它 was oorspronkelijk een slang en werd daarna "het". In spraak hoor je het verschil niet, alleen in schrift.
的 = bezitspartikel: 他的房间 = zijn kamer. Bij familie laat je 的 soms weg: 我妈妈, maar 他的房间 is standaard. 很小 = heel klein: 很 + 小. 小 toont drie kleine streepjes, "klein"; 少 betekent "weinig" en klinkt anders (shǎo).
Net als in zin 17 is 很 hier vooral de lijm tussen onderwerp en bijvoeglijk naamwoord: 他的房间很小 = "zijn kamer is klein". Zonder 很 klinkt het als een tegenstelling: "die kamer van hem is klein (en niet groot)".
Valkuil: 小 gaat over formaat, 少 over aantal. Een kleine kamer is 小房间; "weinig kamers" zeg je met 少 als gezegde: 房间很少. In zin 23 vertelt de spreker wat er in die kleine kamer staat.
里面 = binnenin: 里 "binnen" + 面 "oppervlak, kant". Synoniemen zijn 里边 en 里头, allemaal met hetzelfde beeld. Het onderwerp is weggelaten: 里面 verwijst naar 他的房间 uit zin 22. Chinees laat zulke bekende onderwerpen graag weg.
有 = er is: 里面有... = "binnenin is/er zijn...". 床 = bed: 广 (dak, huis) boven 木 (hout) — een houten bed onder een afdak. 桌子 en 椅子 ken je al; let op de maatwoorden: 一张床, 一张桌子, 一把椅子.
De opsomming gebruikt 、 (顿号), een korte pauze tussen gelijkwaardige dingen, en 和 vóór het laatste item: 床、桌子和椅子. Bij precies twee items zeg je gewoon 床和桌子. Het maatwoord mag weg omdat het om een onbepaalde opsomming gaat.
Valkuil: gebruik geen komma's in plaats van 、 en zet 和 niet tussen elk item. In zin 24 blijft de spreker bij de tafel.
桌子上 = op de tafel. De plaats staat vooraan als onderwerp van de 有-zin: "op de tafel is er..." — je hebt geen 在 nodig. 很多 = veel: 很 "heel" + 多 "veel". 多 toont twee keer 夕 (avond): veel avonden, dus veel.
本子 = schrift, oefenboekje: 本 "wortel, boekdeel" + 子. 本 is oorspronkelijk een boom (木) met een streepje bij de wortel, "de wortel"; vandaar "het oorspronkelijke, het boek". Als maatwoord telt 本 boeken: 一本书, 两本本子.
De constructie is plaats + 有 + hoeveelheid + zelfstandig naamwoord. 很多 staat direct voor 本子, zonder 的: 很多本子. Met 的 (很多的本子) klinkt het nadrukkelijk, alsof je ze aanwijst.
Valkuil: geen 了, want het is een toestand, geen gebeurtenis. 本子 is een schrift om in te schrijven; een gedrukt boek is 书. In zin 23 noemde de spreker de tafel al.
弟弟 = jonger broertje. Het karakter 弟 heeft boven 丷, daaronder 弓 (boog) en een lange verticale haal met een haakje; je ziet hetzelfde teken terug in 兄弟 (broers). 是 is het koppelwerkwoord: boven 日 (zon), daaronder een vorm die op 正 lijkt. Bij een zelfstandig naamwoord heb je 是 altijd nodig: 弟弟是中学生, nooit 弟弟中学生.
中学生 = middelbare scholier: 中 'midden' + 学 'leren' + 生 'leven, persoon'. 中学 is de middelbare school; met 生 erachter wordt het de leerling. Zo werkt het ook in 小学生 (basisschoolleerling) en 大学生 (student). Merk op dat 生 hier 'iemand die leeft of leert' is, niet het werkwoord 'leven'.
Een maatwoord is niet nodig: na 是 noem je gewoon wat iemand is. Wil je 'een' benadrukken, dan kan 一个中学生, maar dat klinkt als 'één zo'n leerling'. De toon van 弟弟 is dìdi: eerste lettergreep vol, tweede licht en kort.
Valkuil: 弟弟 is specifiek 'jongere broer'; voor 'broer' in het algemeen zeg je 兄弟, of 哥哥 en 弟弟 samen. In zin 21-24 ging het al over zijn kamer.
每天 = elke dag: 每 'elk, ieder' + 天 'dag'. 每 heeft onderaan 母 (moeder) en daarboven een hoed-achtige vorm; het idee is 'elk exemplaar'. 都 = allemaal, beiden; het is een bijwoord met 者 links en 阝 rechts, en het staat ná het onderwerp en vóór het werkwoord. 每天 … 都 samen betekent 'elke dag, zonder uitzondering'.
要 = willen, moeten, nodig hebben; het teken heeft 覀 boven 女. Hier is het geen toekomst ('zal'), maar een noodzaak: hij moet naar school, het hoort bij zijn dag. 上学 = naar school gaan: 上 'op, omhoog, naar binnen' + 学 'leren'. Het is een combinatie van werkwoord en object.
Woordvolgorde: tijd (每天) → onderwerp (他) → 都 → 要 → werkwoord (上学). 都 mag nooit vóór het onderwerp staan: 都他每天要上学 is fout. 都 is bij 每天 niet verplicht, maar het benadrukt 'elke dag, zonder uitzondering'.
Valkuil: 要 klinkt sterk, bijna als een bevel of verplichting. Wil je alleen 'hij gaat naar school', dan zeg je 他每天上学 of 他每天去学校. In zin 27 komt 会 terug als 'kan'.
回家 = naar huis gaan: 回 'terugkeren' (een vierkant met een kleiner vierkant erin) + 家 'huis'. Het is een werkwoord met een object: 回家, 回北京 'terug naar Peking'. 后 = na, achter; het is de vereenvoudigde vorm van 後. Achter een werkwoord of gebeurtenis betekent het 'nadat': 回家后 = na thuiskomst.
会 = kunnen, weten hoe, en ook 'zullen' bij een waarschijnlijke toekomst. Hier lees je het best als 'zal, gaat doen': hij komt thuis en dan gaat hij aan de slag. 做题 = oefeningen maken: 做 'doen, maken' + 题 'vraag, opgave' (是 + 页). 做题 is de gangbare uitdrukking voor huiswerkopgaven maken.
Bij 回家后 gebruik je geen 了. 后 doet het werk van 'nadat', dus 他回家后,他会做题. De bijzin staat vooraan; 他 komt maar één keer voor. Wil je zwaarder 'toen hij eenmaal thuis was', dan kan 回家了以后.
Valkuil: 会 is niet hetzelfde als 能 (kunnen door omstandigheden) of 可以 (toegestaan). 会 gaat over een vaardigheid of een verwachting. In zin 28 en 36 komt 会 terug met die dubbele rol.
有时 = soms: 有 'er is' + 时 'tijd' — letterlijk 'er zijn tijden (dat)'. Je hoort ook 有时候, met 候 erbij; dat is iets luchtiger en net zo gewoon. 帮 = helpen: 邦 (land, staat) + 巾 (doek); de betekenis 'helpen' zit in het hele teken. Veelgebruikte combinaties zijn 帮忙 'een handje helpen' en 帮助 'hulp, helpen'.
会 heb je in zin 27 leren kennen als 'zal, gaat'. Hier is het 'kan, in staat zijn': ik ben in staat hem te helpen, en ik doe het soms. Het is dus geen toekomst; 有时 + 会 geeft een gewoonte aan, net als 'soms wel eens'.
Woordvolgorde: 有时 → onderwerp (我) → 会 → werkwoord (帮) → object (他). 帮 heeft een object nodig; 我帮他 is 'ik help hem'. Zonder object zeg je 我帮忙, maar dan mag je 他 niet meer toevoegen: 我帮忙他 is fout.
Valkuil: 有时 hoort vooraan of na het onderwerp, niet achteraan. Let ook op de toon: 有 yǒu, 时 shí, 会 huì. In zin 15 en 19 kwam 有时 al voor als 'soms'; hier is het dezelfde tijdsaanduiding, nu met een persoonlijk werkwoord erachter.
我家 = mijn huis, mijn gezin: 我 'ik' + 家. Bij familie en huis gebruik je geen 的: 我家, 我家的人. 家 heeft 宀 (dak) boven 豕 (varken); het beeld is een dak met vee eronder, dus 'huishouden'. 还有 = er is nog, en ook: 还 'nog, ook' + 有 'hebben, er is'.
一个: 一 'één' + 个, het algemene maatwoord. Voor 一 geldt een toonregel: vóór een vierde toon (gè) wordt 一 yí. Dus yí gè, niet yī gè. 小 = klein, met een verticale haak en twee punten; het tegenovergestelde is 大. 房间 = kamer: 房 'huis, vertrek' (户 deur + 方) + 间 'ruimte tussen' (门 deur + 日).
De zin opent met een plaats: 我家 + 还有. 有 betekent hier 'er is, er bevindt zich', niet 'bezitten' in de strikte zin. Het Nederlands 'er is nog een kleine kamer bij mij thuis' is precies deze structuur.
Valkuil: 还 heeft twee lezingen: hái 'nog, ook' en huán 'teruggeven'. Hier is het hái. Een langere omschrijving krijgt 的: 一个很小的房间. Zeg niet 我家还有一个房间小.
这个 = dit: 这 'deze, dit' + 个. 这 is de gesproken vorm; in geschreven Chinees zie je ook 這. 房间 ken je van zin 29: 房 + 间. 里 = binnen, in: 田 (veld) boven 土 (aarde); het is een zelfstandig naamwoord dat achter een plaatsnaam staat en 'binnen' betekent.
有 = er is, er zijn. De vaste volgorde is: plaats + 里 + 有 + ding. Dus 房间里有很多东西, niet 很多东西在房间里有. 很多 = heel veel: 很 'zeer' + 多 'veel'. 东西 = dingen, spullen: 东 'oost' + 西 'west'. De twee windstreken samen geven 'van alles, spullen'; gebruik het niet voor personen, want 东西 over een mens is een scheldwoord.
Merk op dat 里 hier als zelfstandig naamwoord achter 房间 staat, niet als voorzetsel vóór het woord. Vergelijk 在房间里 = in de kamer (met 在) en 房间里有 = in de kamer is/zijn (zonder 在).
Valkuil: 这个 is enkelvoud; het meervoud is 这些. En 东西 spreek je uit als dōngxi, met een neutrale tweede lettergreep — niet dōngxī met twee volle tonen.
衣服 = kleren: 衣 is het teken voor 'kleding' (een jas met mouwen), 服 betekent 'dragen, dienen'. Samen: kleding, kleren. Je zegt 一件衣服 (maatwoord 件 voor kledingstukken) als je één stuk bedoelt. 也 = ook; het staat altijd vóór het werkwoord of bijvoeglijk naamwoord, nooit achteraan.
De structuur 有 A,也有 B betekent 'er is A, en ook B'. Het tweede 有 wordt niet weggelaten: 有衣服,也有书. 也 vervangt hier bijna 'en'; je kunt ook 和 gebruiken, maar dan zonder werkwoord: 有衣服和书. Met 也 blijven de twee delen parallel, wat in gesproken taal natuurlijker klinkt.
书 = boek; de vereenvoudigde vorm van 書. Als maatwoord gebruik je 本: 一本书. Zonder maatwoord, zoals hier, gaat het om boeken in het algemeen.
Valkuil: 也 is een bijwoord, geen voegwoord. Je kunt niet zeggen 我喜欢苹果,也橘子 ('ik hou van appels en ook sinaasappels') zonder het werkwoord te herhalen; zeg 也喜欢橘子. In zin 32 gaat de opsomming verder met 还有.
还有 = en ook nog, er is nog: 还 + 有. Het kondigt een aanvulling aan, vaak aan het eind van een opsomming. 一些 = enkele, wat: 一 'één' + 些, dat zelf al 'een aantal' betekent. 一些 is dus geen combinatie met een apart maatwoord. Je kunt het voor dingen en personen gebruiken.
杯子 = beker, glas: 杯 heeft 木 (hout) links en 不 rechts; 子 is hier een achtervoegsel dat een zelfstandig naamwoord maakt, met neutrale toon: bēizi. 椅子 = stoel: 椅 heeft 木 links en 奇 rechts; ook hier maakt 子 het woord af: yǐzi. Meubels hebben vaak 木 als radicaal.
和 = en, maar alleen tussen woorden of naamwoorden, niet tussen twee volledige zinnen. 杯子和椅子 = kopjes en stoelen. Bij drie of meer dingen zet je 和 pas vóór het laatste: A、B和C. Het teken 和 bestaat uit 禾 (graan) en 口 (mond).
Valkuil: 和 is geen 'met' in de betekenis 'samen met iemand' wanneer er een werkwoord volgt; dan gebruik je 跟, of 和 als voorzetsel: 我和他去. Hier is het gewoon 'en'. Let op de toon van 些: xiē.
家里 = thuis, in huis: 家 + 里. Als plaatsbepaling staat het vooraan of na het onderwerp: 我家里还有一只猫. 还有 ken je van zin 29 en 32: 'er is nog, en ook'.
一只: 一 + 只. 只 (zhī) is het maatwoord voor dieren, en ook voor één van een paar (一只鞋, één schoen). Voor 一 geldt opnieuw de toonregel: vóór een eerste toon wordt 一 yì, dus yì zhī. 猫 = kat: 犭 (het dierenradicaal, een afkorting van 犬 'hond') + 苗 (miáo, jong plantje); 苗 geeft de klank, 犭 zegt dat het om een dier gaat.
Maatwoorden zijn niet inwisselbaar: 只 voor katten en vogels, 条 voor lange dieren zoals vissen en slangen, 头 voor groot vee, 匹 voor paarden. Met 个 kom je in de spreektaal ook weg, maar 一只猫 klinkt verzorgder.
Valkuil: 只 heeft twee lezingen: zhī als maatwoord en zhǐ als 'slechts, alleen'. Hier is het zhī. En 猫 heeft de eerste toon māo; met de vierde toon (mào) zeg je iets anders.
它 = het, hij of zij voor dieren en dingen. 它 heeft 宀 (dak) boven 匕; in spreektaal klinken 他, 她 en 它 allemaal als tā, het verschil zie je alleen in schrift. Gebruik 它 voor een kat, niet 他. 很 = zeer, heel; maar let op: bij een bijvoeglijk naamwoord als gezegde is 很 bijna verplicht, ook als je niet echt 'heel' bedoelt. 它小 klinkt als een tegenstelling ('het is klein, niet groot'); 它很小 is de neutrale mededeling.
也 = ook, en 好看 = mooi, mooi om te zien: 好 'goed' + 看 'kijken'. Letterlijk 'goed om naar te kijken'. Voor mensen en dingen gebruik je 好看; voor een knap persoon kan ook 漂亮, voor schattig 可爱.
De structuur is 它 + 很 + bijvoeglijk naamwoord, en in het tweede deel 也 + 很 + bijvoeglijk naamwoord. Je herhaalt 很 dus gewoon; 它很小,也好看 zonder 很 kan ook. Zet nooit 是 vóór het bijvoeglijk naamwoord: 它是很小 is fout.
Valkuil: 好看 betekent ook 'er goed uitzien' en kan ironisch zijn ('nou, mooi is dat'). In zin 35 en 36 gaat het verder over de kat.
白天 = overdag: 白 'wit, helder' (een streep boven 日, de zon) + 天 'dag, hemel'. 'Wit' en 'helder' hangen samen. Tegenover 白天 staat 晚上. 喜欢 = leuk vinden, graag doen: 喜 'blij' + 欢 'vreugde'. De tweede lettergreep is licht: xǐhuan, niet xǐhuān.
在 = zijn (op een plaats), en als voorzetsel 'in, op, bij'. 房间里 = in de kamer: 在 + plaats + 里. De volgorde is: 在 + plaats + werkwoord. Dus 在房间里睡, niet 睡在房间里 — dat laatste kan wel, maar dan betekent het 'in de kamer in slaap vallen of liggen te slapen' als resultaat, niet als gewoonte.
睡 = slapen: 目 (oog) links, 垂 'hangen, neerhangen' rechts — de ogen die dichtvallen. 睡 alleen is 'slapen'; 睡觉 is 'een slaapje doen, gaan slapen' en heeft geen plaats nodig: 它睡觉.
De hele zin: tijd (白天) + onderwerp (它) + 喜欢 + 在 + plaats + 里 + werkwoord (睡). 喜欢 wordt gevolgd door een werkwoord, nooit door 很. Valkuil: 喜欢 + 很 + werkwoord is fout; zeg 很喜欢 + zelfstandig naamwoord als je 'erg leuk vinden' bedoelt.
晚上 = avond, 's avonds: 晚 'laat, avond' (日 + 免) + 上 'op'. Letterlijk 'het late deel van de dag'. De groet 晚上好 is 'goedenavond'. 会 = zal, gaat: hier geen 'kan', maar een verwachting over wat er gebeurt. In zin 27 was het 'zal gaan doen', in 28 'in staat zijn'; hier is het 'het zal wel gebeuren'.
出来 = naar buiten komen: 出 'naar buiten' + 来 'komen'. 出 toont een voet die uit een kuil stapt; 来 is 'komen naar de spreker toe'. Samen: van binnen naar buiten. 玩 = spelen, plezier maken: 王 (jade) + 元; de betekenis 'spelen, zich vermaken' zit in het hele teken.
De structuur is 会 + 出来 + 玩: 'het zal naar buiten komen om te spelen'. Twee werkwoorden achter elkaar: het tweede noemt het doel. Vergelijk 出去 (van de spreker weg) met 出来 (naar de spreker toe).
Valkuil: 出来 is geen zelfstandig naamwoord; 一个出来 kan niet. En 会 + 出来 + 玩 is geen 'kan spelen': de kat komt naar buiten, maar de nadruk ligt op wat er 's avonds gebeurt.
猫 (māo) = kat. Links staat 犭, de "dierenradicaal" (een afkorting van 犬, hond); je ziet hem ook in 狗 (hond), 猪 (varken) en 狼 (wolf). Rechts staat 苗 (miáo), dat alleen de klank aangeeft: een foneticum — één deel betekenis, één klank.
有时 (yǒushí) = soms, letterlijk "er is tijd" (有 hebben + 时 tijd); 有时候 kan ook. 在 (zài) = zijn (op een plek); met een plaats maakt het een bepaling: 在床上 = op bed. Let op de volgorde: die bepaling staat gewoonlijk vóór het werkwoord, dus 在我的床上睡. 睡在我的床上 kan ook, maar klinkt als een resultaat.
床 (chuáng) = bed: 广 (het "huis"-radicaal, een dak) boven 木 (hout) — een houten meubel onder een dak. 上 (shàng) = boven/op; 床上 betekent "op het bed", niet "het bovenste van het bed". Bij 上 en 里 mag je 的 vaak weglaten: 我床上 is ook goed. 睡 (shuì) = slapen, met 目 (oog) links en 垂 (chuí, "hangen") rechts: je ogen laten hangen. Hier staat 睡, niet 睡觉: met een plaats ertussen gebruik je meestal 睡.
De kat wordt niet meer genoemd: in het Chinees mag je het onderwerp weglaten als de vorige zin duidelijk maakt wie je bedoelt. 有时 staat nu vooraan, zonder onderwerp, en borduurt voort op zin 37. Je ziet het paar 有时 ... 有时 ...: de ene keer dit, de andere keer dat.
椅子 (yǐzi) = stoel. 椅 heeft links 木 (hout) en rechts 奇 (qí, de klank); 子 is een zelfstandigheidsachtervoegsel dat je vaker ziet: 桌子 (tafel), 包子 (gestoomd broodje). Het krijgt een neutrale toon: yǐzi. 下面 (xiàmiàn) = onder: 下 "naar beneden" + 面 "kant/vlak". De tegenhanger is 上面 (boven), en je hebt ook 里面 (binnen), 前面 (voor) en 后面 (achter).
Let weer op de volgorde: 在 + plaats + 下面 + werkwoord. 在椅子下面睡 = onder de stoel slapen; in het Nederlands staat die bepaling achter het werkwoord, in het Chinees ervoor. 睡 staat er opnieuw zonder 觉; 睡觉 zou hier ook kunnen, maar dan wordt het 在椅子下面睡觉 — even goed, alleen iets nadrukkelijker "een dutje doen". Een stoel tel je met 把: 一把椅子.
看见 (kànjiàn) = zien. 看 is "kijken": 手 (hand) boven 目 (oog) — je hand boven je ogen om in de verte te kijken. 见 is "zien"; het teken is van oorsprong een oog op poten. Samen is het een resultaatcomplement: je kijkt en het lukt ook — "kijken + zien". Vergelijk 看到 (zien), 听见 (horen) en 找到 (vinden).
它 (tā) = het, voor dieren en dingen. Het klinkt precies als 他 (hij) en 她 (zij): alle drie zijn tā, je hoort het verschil niet, alleen de schrijfwijze verschilt. Gebruik 它 nooit voor een persoon. 的时候 = "toen / op het moment dat": werkwoordgroep + 的时候. 我看见它的时候 = toen ik het zag. 时候 is 时 (tijd) + 候 (wachten, seizoen).
很 + 高兴: 高兴 = blij, letterlijk "hoge (高) stemming (兴)". In een gewone mededeling staat 很 voor een bijvoeglijk naamwoord, ook als je niet echt "heel" bedoelt. Merk op dat niets de verleden tijd markeert: de context maakt het "was". Zet 的时候 niet achter een zelfstandig naamwoord; het volgt op een werkwoordgroep.
弟弟 (dìdi) = jonger broertje. Chinese verwantschapswoorden zijn precies: 哥哥 is de oudere broer, 弟弟 de jongere; bij 姐姐 en 妹妹 werkt het net zo. Ze worden verdubbeld en de tweede lettergreep krijgt een neutrale toon: dìdi, gēge, jiějie, mèimei. Het teken 弟 alleen betekent ook "jongere broer".
也 (yě) = ook. Belangrijk: 也 staat altijd ná het onderwerp en vóór het werkwoord of bijvoeglijk naamwoord: 弟弟也很喜欢它. "也弟弟喜欢它" is fout, en 也 helemaal vooraan klinkt als een los "ook" uit een opsomming. 很 + 喜欢 = heel graag mogen. 喜欢 is 喜 (blij) + 欢 (vreugde): "blij + vreugde" = leuk vinden, graag doen. De tweede lettergreep is licht: xǐhuan.
它 verwijst terug naar de kat van zin 37: het is hetzelfde dier. 也 laat zien dat de broer hetzelfde voelt als ik in zin 39. Merk op dat 喜欢 direct een voorwerp neemt, zonder 很 ... 的 en zonder voorzetsel. In beleefd taalgebruik kun je ook 很喜欢 zeggen; 很喜欢它 is hier prima. Een kat tel je met 只: 一只猫 (zin 33).
早上 (zǎoshàng) = ochtend, letterlijk "het vroege (早) bovenstuk (上)" van de dag. Vergelijk 晚上 (avond), 上午 (voormiddag) en 下午 (namiddag). Een tijdswoord vooraan in de zin is heel gewoon; je hebt géén voorzetsel nodig: 早上 ... = "in de ochtend ...".
妈妈 (māma) = mama. 妈 heeft 女 (vrouw) links en 马 (paard, mǎ) rechts als klank; de tweede lettergreep is neutraal. 很 + 早 = heel vroeg. 早 is de zon (日) boven een streep (十): de zon komt boven — vroeg. Let op de volgorde: 很早起床, dus "heel vroeg opstaan"; 早 mag niet achter 起床 staan.
起床 (qǐchuáng) = uit bed komen, opstaan. 起 = omhoogkomen (met 走, het "lopen"-radicaal) en 床 = bed; het is een werkwoord-objectcombinatie die je kunt splitsen: 起得很早 (heel vroeg opstaan), 起了床 (opgestaan). 起床 betekent niet "wakker worden" — dat is 醒 (xǐng) of 醒来. Je kunt ook 起来 zeggen, maar dat is "omhoogkomen" in het algemeen.
她 (tā) = zij. 女 (vrouw) + 也 (klank). 他, 她 en 它 klinken allemaal hetzelfde; alleen op papier zie je het verschil. 她 bestaat pas sinds het begin van de twintigste eeuw: het teken werd bedacht om westerse talen met een apart "he/she" te kunnen vertalen.
早饭 (zǎofàn) = ontbijt: 早 (vroeg) + 饭 (gekookte rijst, maaltijd). Zo krijg je 午饭 (lunch), 晚饭 (avondeten) en 米饭 (gekookte rijst). 饭 heeft 饣 (het "voedsel"-radicaal) links. 后 (hòu) = na; 吃早饭后 = na het ontbijt gegeten te hebben. Het patroon werkwoord + 后 ("na het doen van") is heel productief: 下班后, 回家后.
De rest is een reeks werkwoorden: 吃早饭后去上班 — eerst eten, dan naar het werk. Het Chinees heeft geen "en toen" nodig; 后 doet dat werk. 去 (qù) = gaan, 上班 (shàngbān) = naar het werk gaan: 上 "op/naar" + 班 "dienst, ploeg". Het tegenovergestelde is 下班. Zeg niet 去工作 als je "naar je werk gaan" bedoelt; 去上班 is de vaste uitdrukking.
Deze zin is bijna een kopie van zin 41: alleen het onderwerp verandert. Dat is precies het nut van zo'n les: één frame, twee mensen. Het frame is: onderwerp + 也 + 很 + 早 + 起床.
爸爸 (bàba) = papa. 父 is het teken voor "vader" (je ziet het ook in 父母, ouders); de verdubbeling maakt het informeel en de tweede lettergreep is neutraal. Samen met 妈妈 heb je het gewone paar 爸妈 voor "ouders", heel huiselijk.
也 staat weer ná 爸爸 en vóór 很早: 爸爸也很早起床. Zet je 也 vooraan, dan klinkt het fout. 早 is de zon boven de horizon; 很 maakt er "heel vroeg" van. Nog een mogelijkheid is het graadcomplement: 爸爸起得很早 (papa staat heel vroeg op) — dan staat 得 tussen werkwoord en graad. Merk ten slotte op dat 起床 "uit bed komen" is, niet "wakker zijn": je kunt wakker zijn (醒) zonder op te staan.
他 (tā) = hij; 他 heeft 亻 (mens) links. 会 (huì) = kunnen, iets geleerd hebben. Belangrijk verschil: 会 is een aangeleerde vaardigheid ("ik kan zwemmen"), 能 gaat over mogelijkheid ("ik kan vandaag komen") en 可以 over toestemming ("mag ik?"). 他会做早饭 = hij kan ontbijt maken, hij beheerst het.
给 (gěi) = geven, maar ook "voor (iemand)": 给我们做早饭 = ontbijt voor ons maken. Het patroon is 给 + persoon + werkwoord. De persoon staat dus vóór het werkwoord, niet erna. 我们 (wǒmen) = wij: 我 + 们, waarbij 们 het meervoudsachtervoegsel voor personen is (jullie = 你们, zij = 他们).
做 (zuò) = doen, maken; 做早饭 = ontbijt maken, 做饭 = koken. Het teken heeft 亻 links en 故 (gù) rechts als klank. Let op: 做 is "maken" in de zin van bereiden of verrichten, niet "maken" als vervaardigen van een voorwerp — daarvoor is 制造 gebruikelijk. En 会 ... 给 ... 做: de volgorde is onderwerp + 会 + 给 + persoon + werkwoord + voorwerp.
我们 (wǒmen) = wij; 们 is het meervoud voor personen. 早上 staat hier niet vooraan maar na het onderwerp: 我们早上... Dat mag allebei; 早上我们一起... is even goed. Het tijdswoord komt in ieder geval vóór het werkwoord.
一起 (yìqǐ) = samen, letterlijk "één (一) opstaan/start (起)" — samen op één plek beginnen. Het is een bijwoord en staat vóór het werkwoord: 一起吃. Zeg niet 吃一起. Merk de toon op: 一 is normaal yī, maar vóór een derde toon (起, qǐ) wordt het yì. Dat is de 一-sandhi: yī + 3e toon → yì + 3e toon.
De zin heeft geen 都, maar je kunt wel 我们都一起吃早饭 zeggen ("we eten allemaal samen"). 吃早饭 is de vaste combinatie; 吃 alleen is "eten" in het algemeen. In zin 44 maakte 爸爸 het ontbijt, hier eten we het samen — let dus op wie wat doet. Ten slotte: het Chinees gebruikt geen lidwoord, dus 吃早饭 kan "het ontbijt eten" of "een ontbijt eten" zijn.
Het onderwerp is weer weggelaten: het is nog steeds 我们 uit zin 45. 有时 (yǒushí) = soms, en het paar 有时 ... 有时 ... (zin 46 en 47) betekent "de ene keer ... de andere keer ...". Je kunt ook 有时候 zeggen; dat is iets spreektaliger.
面包 (miànbāo) = brood: 面 (meel, deeg) + 包 (omhulsel, pakketje) — "een pakketje van meel". 面 staat hier voor meel van tarwe; 包 betekent "inpakken" (denk aan 包子). Samen is het dus niet "een brood" als stuk, maar brood als product. 和 (hé) = en, maar alleen tussen zelfstandige naamwoorden; het verbindt geen zinnen. Voor zinnen gebruik je 也 of 还.
鸡蛋 (jīdàn) = ei: 鸡 (kip) + 蛋 (ei). 鸡 heeft 又 en 鸟 (vogel); 蛋 heeft onderaan 虫 (insect) — een oude schrijfwijze, zonder betekenis voor "ei" vandaag. Tel een ei met 个: 一个鸡蛋; brood tel je met 片 (plak) of 个. Merk op dat 和 niet "en toen" is; het somt alleen op, zoals in "bread and eggs".
包子 (bāozi) = een gestoomd broodje met vulling, het klassieke Chinese ontbijt. 包 = inpakken, omhullen (het teken 勹 lijkt een wikkel); 子 is het zelfstandigheidsachtervoegsel, met neutrale toon: bāozi. Zo werkt het ook in 饺子 (dumplings) en 粽子 (rijstknoedel in een blad).
Het verschil met 面包 (brood) is de vulling: 面包 is brood zonder vulling, 包子 heeft er juist een — 肉包 (vlees), 菜包 (groente), en soms 豆沙包 (zoete bonenpasta). Je eet ze met de hand, warm, vaak bij het ontbijt; in het noorden zijn ze echt ochtendeten.
De zin heeft geen onderwerp: net als in 46 is het 我们. Het patroon 有时 ... 有时 ... uit 46 en 47 is een mooie kapstok: 有时吃面包和鸡蛋,有时吃包子. Merk op dat je bij 包子 geen 一个 hoeft te zeggen als je "soms eten we broodjes" bedoelt; enkelvoud en meervoud blijven open. Zeg niet 吃包: 包 alleen is "inpakken" of "tas".
我们 (wǒmen) = wij. 也 ... 也 ... = zowel ... als ..., of "ook ... en ook ...". De herhaling van 也 maakt van de zin een opsomming van twee dingen die allebei gelden. In zin 40 en 43 zag je 也 al: "弟弟也很喜欢它" en "爸爸也很早起床".
会 (huì) = kunnen. Bij drinken is 会 niet zozeer "een vaardigheid" als wel "gewoonlijk doen, de gewoonte hebben": 我们会喝牛奶 = wij drinken melk (als gewoonte). In het Nederlands zeg je hier gewoon "we drinken", zonder "kunnen". 喝 (hē) = drinken: 口 (mond) links, 曷 (hé) rechts als klank. Voor soep gebruik je ook 喝: 喝汤.
牛奶 (niúnǎi) = melk: 牛 (koe) + 奶 (melk, borst; 女 + 乃). Letterlijk "koemelk", dus je zegt niet snel 奶 alleen voor het drankje. 茶 (chá) = thee: 艹 (gras) boven, met 木 (hout) en 人 (mens) eronder — het blad van de theeplant. In China is 喝茶 het standaardbeeld van gastvrijheid; thee wordt warm en zonder suiker gedronken. Tel melk met 杯 (glas) of 盒 (pak), thee met 杯.
中午 (zhōngwǔ) betekent "rond het middaguur": 中 is een verticale streep door 口, dus "midden", en 午 is het uur van de middag, dat je ook ziet in 上午 (ochtend) en 下午 (middag). 爸爸 en 妈妈 zijn verdubbelingen: 爸 heeft 父 "vader" boven 巴, dat vooral de klank bā geeft; 妈 heeft 女 "vrouw" naast 马, opnieuw een klankhint. 和 (hé) = "en" en verbindt zelfstandige naamwoorden, geen hele zinnen. Ezelsbruggetje: 禾 "graan" + 口 "mond" — genoeg te eten, dus mensen leven in harmonie.
不在家 is letterlijk "niet thuis": 在 is hier het hoofdwerkwoord "zich bevinden", en 家 is de plaats. Je gebruikt geen 是: 我在家 is goed, 我是家 niet. De plaats staat vóór het werkwoord. Let op de toon: 不 is bù, maar vóór een vierde toon wordt het bú, dus je hoort bú zài. Gebruik 不 voor een toestand; 没 gebruik je bij 有 en afgeronde handelingen. Deze zin zet het toneel voor zin 57, waar 了 laat zien dat iedereen weer thuis is.
弟弟 (dìdi) = "jonger broertje". De twee lettergrepen zijn hetzelfde teken, een vast patroon bij familieleden: 哥哥 oudere broer, 姐姐 oudere zus, 妹妹 jongere zus. De moderne vorm van 弟 valt moeilijk in betekenisvolle stukjes te splitsen; leer hem als geheel, en let op 第 "rangtelwoord", dat het bovenste deel deelt en 竹 toevoegt. 也 (yě) = "ook". 在 = "zich bevinden", en 学校 (xuéxiào) = school: 学 "leren" + 校 "school", waarbij 校 木 "hout" naast 交 heeft, een klankhint. Een school tel je met 所: 一所学校.
De woordorde is onderwerp + 也 + 在 + plaats: 弟弟也在学校. 也 staat nooit vooraan in de zin met deze betekenis; het komt na het onderwerp en vóór het werkwoord. 在 kan hoofdwerkwoord zijn ("zich bevinden") of voorzetsel ("in, op") vóór een ander werkwoord: 我在学校 versus 我在学校看书. Dit 也 grijpt terug op zin 49: de ouders zijn niet thuis, en het broertje dus ook niet — hij is op school. 校 heeft twee lezingen: xiào "school" en jiào "corrigeren, proeflezen" (校正).
我 (wǒ) = "ik, mij". Het oude teken was vermoedelijk een wapen; het werd geleend voor "ik", en de moderne vorm bevat nog 戈 "hellebaard". 有时 (yǒushí) = "soms", letterlijk "er zijn tijden": 有 "hebben" + 时 "tijd"; in gesproken taal is 有时候 gebruikelijker. 吃 (chī) = "eten": 口 "mond" + 乞, een klankhint. 午饭 (wǔfàn) = lunch: 午 "middag" + 饭 "maaltijd, gekookte rijst". 饭 heeft het voedselradicaal 饣 (van 食) + 反, een klankhint. De reeks is 早饭 ontbijt, 午饭 lunch, 晚饭 avondeten.
Het frequentiewoord 有时 staat na het onderwerp en vóór het werkwoord: 我有时在家吃午饭. De plaatsbepaling 在家 komt vóór 吃, dus de volgorde is onderwerp + hoe vaak + waar + werkwoord + object. 吃午饭 is een werkwoord-objectcombinatie; je kunt 饭 niet weglaten als je in het algemeen "een maaltijd eten" bedoelt. In 我 + 有 botsen twee derde tonen: in spraak klinkt 我 als yóu. Er is geen 了, want dit is een gewoonte, geen afgeronde handeling. Zin 52 geeft het alternatief: soms ga ik uit eten.
有时 mag ook vooraan staan, vóór het onderwerp: 有时我去饭店吃. 去 (qù) = "gaan"; 去 + plaats = "naar een plaats gaan". 饭店 (fàndiàn) = restaurant, letterlijk "maaltijdwinkel": 饭 "maaltijd" + 店 "winkel". 店 heeft het brede dak 广, een gebouwradicaal dat je ook in 商店 "winkel" ziet, plus 占. 饭店 kan ook "hotel" betekenen; 餐厅 is duidelijker voor een restaurant. 吃 staat achteraan zonder object, omdat de lunch uit zin 51 al bekend is.
去饭店吃 is een constructie met opeenvolgende werkwoorden: 去 + plaats + werkwoord = "naar een plaats gaan om iets te doen". Vergelijk 我在饭店吃 "ik eet in een restaurant" (plaats) met 我去饭店吃 "ik ga naar een restaurant om te eten" (beweging). 有时 staat vooraan als tijdwoord vóór het onderwerp; het mag ook na het onderwerp staan, zoals in 51, zonder verschil in betekenis. Restaurants tel je met 家, oorspronkelijk "familie/huis": 一家饭店 "een restaurant". Let op de reeks vierde tonen in 去饭店: qù fàn diàn — kort en dalend.
下午 (xiàwǔ) = namiddag: 下 "onder, na" + 午 "middag". De dag loopt 上午 ochtend, 中午 middag, 下午 namiddag, 晚上 avond. 回家 = naar huis gaan: 回 "terugkeren" (een doos in een doos, alsof de weg naar binnen omkeert) + 家 "huis", een dak 宀 boven 豕 "varken" — een huis met vee. 后 = "na"; achter een werkwoord betekent V + 后 "na het doen van V": 回家后 "na thuiskomst". 休息 = rusten: 休 toont een mens 亻 naast een boom 木; 息 combineert 自 "neus" met 心 "hart", dus adem. 一下 = "even, een beetje".
会 (huì) vóór een werkwoord drukt hier de toekomst uit: "zullen". Het kan ook "kunnen, geleerd hebben" betekenen: 我会做饭 "ik kan koken". Verwar het niet met 能 "kunnen, mogelijk zijn" of 可以 "mogen". V + 后 is een compacte "na het doen": 回家后, 吃饭后. 休息一下 verzacht het werkwoord: "even uitrusten". 一 verandert van toon vóór 下: yī + xià wordt yíxià. De volgorde is tijd + onderwerp + 回家后 + 会 + werkwoord + 一下. Er is geen 了, want het gaat om wat nog gaat gebeuren.
看 (kàn) = "kijken, kijken naar, lezen": een hand 手 boven een oog 目, de hand boven de ogen om beter te zien. Het heeft een tweede lezing kān "oppassen", als in 看孩子 "op een kind passen". 电视 (diànshì) = televisie, een leenvertaling van "television": 电 "elektriciteit, bliksem" + 视 "zicht, kijken", met 见 "zien" naast 示. Hetzelfde patroon geeft 电脑 "elektrisch brein" = computer en 电影 "elektrische schaduw" = film. 电视 krijgt geen maatwoord als je ernaar kijkt: 看电视.
De volgorde is onderwerp + 有时 + werkwoord + object: 我有时看电视. Geen 在, geen 了: dit is een terugkerende gewoonte. 看 + 电视 is een vaste combinatie; "tv kijken" is 看电视, "een film kijken" is 看电影. 看 dekt ook lezen, waardoor de volgende zin gewoon 看书 kan zeggen. Let op het verschil tussen 看 "kijken naar" en 见 "zien (waarnemen)": 我看电视 is een bezigheid, 我看见他 is een resultaat. Houd 视 shì apart van 是 shì.
Deze zin heeft geen onderwerp: Chinees laat 我 vaak weg als het uit de context duidelijk is, en hier zet de zin de "ik" van zin 54 voort. 有时 staat vooraan, wat bij tijd- en frequentiewoorden mag. 看书 (kànshū) = lezen: letterlijk "naar een boek kijken". 书 (shū) = boek, geschrift; de traditionele vorm 書 bevat 聿, het element voor een schrijfkwast. Boeken tel je met 本: 一本书 "een boek", 这本书 "dit boek". 读书 betekent ook "lezen", maar vaker "studeren, naar school gaan".
Voor alledaags "een boek lezen" gebruikt het Chinees geen 阅读; 看书 is de normale gesproken keuze. 看 alleen betekent "kijken", dus het object 书 maakt er lezen van. Omdat dit een gewoonte is, staat er geen 了; en omdat het onderwerp nog steeds "ik" is, wordt het voornaamwoord niet herhaald. Let op de tonen: 书 shū (hoog vlak) tegenover 树 shù "boom" en 输 shū "verliezen". Het patroon onderwerp + 有时 + werkwoord uit 54 is hier ingekort, en zin 56 voegt met 也 nog een bezigheid toe.
也 (yě) = "ook"; 有时 = "soms". In deze combinatie staat 也 vóór 有时: 也有时 betekent "ook soms". Zet je 也 ná 有时, dan hoort "ook" bij het werkwoord: 有时也上网 "soms ga ik ook online". 上网 (shàngwǎng) = online gaan, letterlijk "op het net gaan": 上 "op, omhoog" + 网 "net". 网 is een tekening van een net, een frame met gekruiste draden; je komt het tegen in 网上 "online", 网友 "internetvriend" en 网球 "tennis". 上 is een druk teken: "omhoog", "bijwonen" (上课), "op" (上边) en "vorige" (上周).
Het onderwerp 我 valt weer weg, waardoor de zin met 也 begint: "(ik) ga ook soms online". Dat sluit aan bij de vorige zinnen. Met een uitgesproken onderwerp zeg je gewoner 我也有时上网; 我有时也上网 betekent subtieler "soms ga ik ook online", waarbij 也 bij het werkwoord hoort. 上 + 网 is een werkwoord-objectcombinatie die uit elkaar kan: 上不了网 "geen internet kunnen krijgen", 上了网 "online gegaan". 网 is wǎng, derde toon, niet wáng. Deze zin maakt het lijstje af: tv, boeken, internet.
晚上 (wǎnshang) = avond: 晚 "laat" (日 "zon" + 免, een klankhint) + 上 "op, in"; in spraak is de tweede lettergreep meestal neutraal, wǎnshang. 我们 = wij: 我 + 们, het meervoudsachtervoegsel voor personen, gevormd uit 亻 "mens" + 门 "deur", een klankhint. 都 (dōu) = "allemaal"; het wordt ook dū gelezen in 首都 "hoofdstad". 了 (le) achteraan is een veranderingspartikel: de avond is gekomen en iedereen is nu weer thuis.
了 is geen verledentijdsuitgang. Hier zegt het dat er een nieuwe situatie is: eerst waren mensen buiten, nu geldt 我们都回家了. Bij een kale gewoonte zeg je 晚上我们都回家, "'s avonds gaan we allemaal naar huis" zonder 了. 都 moet na het onderwerp en vóór het werkwoord staan: 我们都回家了, niet 都我们回家了. Het tijdwoord 晚上 staat vooraan als thema; de kernvolgorde is onderwerp + 都 + werkwoord + 了. 我们 kan de luisteraar insluiten of uitsluiten, anders dan 咱们, dat altijd de luisteraar meeneemt. Vergelijk 53, waar 回家后 geen 了 had omdat de handeling nog moest komen.
爸爸 = papa: 父 "vader" boven 巴, dat de klank bā levert. 有时 = soms, van 有 "er is" + 时 "tijd". 做饭 (zuòfàn) = koken, letterlijk "een maaltijd maken": 做 "doen, maken" + 饭 "maaltijd, gekookte rijst". 做 heeft 亻 "mens" naast 故. Houd 做 en 作 uit elkaar: 做 gebruik je voor concrete handelingen (做饭, 做作业), 作 vooral in geschreven combinaties (工作, 作家). Een maaltijd tel je met 顿: 一顿饭.
De volgorde is onderwerp + 有时 + werkwoord + object. Er is geen 了: papa doet dit af en toe, niet één keer. 有时 betekent "nu en dan, niet altijd", en vertelt daarmee indirect wie meestal kookt — en bereidt de tegenstelling met zin 59 voor, waar mama ook kookt. 做饭 is een werkwoord-objectcombinatie; je kunt hem splitsen (做了一顿饭), maar 有时 kan er niet tussen. 做 is zuò, vierde toon; laat het niet als zuó klinken. 爸爸做饭 kan ook "papa is aan het koken" betekenen; 有时 maakt de gewoontelezing duidelijk.
妈妈 = mama: 女 "vrouw" + 马 "paard", een klankhint voor mā. In spraak is de tweede lettergreep neutraal: māma. 也 = ook; 会 (huì) = "kunnen, geleerd hebben" en ook "zullen". Het teken betekende oorspronkelijk "samenkomen, ontmoeten" (会议 "vergadering"); in het moderne Chinees betekent het vooral "kunnen" (geleerd hebben) of "zullen". 做饭 = koken, "een maaltijd maken", met 做 "doen" + 饭 "maaltijd". Het maatwoord voor een maaltijd is 顿: 一顿饭.
De bijwoorden stapelen in een vaste orde: onderwerp + 有时 + 也 + 会 + werkwoord + object. 也 moet vóór 会 staan; 妈妈有时会也做饭 is fout. 也 wijst terug naar 58: papa kookt soms, en mama kookt ook soms. 会 kan hier "kan koken" of "zal koken" betekenen; 能 benadrukt mogelijkheid of lichamelijk kunnen, en 可以 benadrukt toestemming. De zin heeft geen 了, want hij beschrijft een gewoonte, niet één afgerond avondeten. Dat beide ouders koken is in Chinese huishoudens heel gewoon, en de zin klinkt licht waarderend.
我们 = wij, 我 + 们 (het meervoudsachtervoegsel voor personen). 一起 (yìqǐ) = samen, van 一 "één" + 起 "opstaan"; je kunt het zien als "als één opstaan". 起 heeft 走 "lopen" naast 己, een klankhint. In noordelijke spreektaal hoor je ook 一块儿 (yíkuàir). 吃晚饭 = avondeten: 吃 "eten" + 晚饭 "avondmaaltijd", met 晚 "laat/avond" + 饭 "maaltijd". 晚餐 is het formele woord, 晚饭 het alledaagse.
一起 is een bijwoord en staat vóór het werkwoord, na het onderwerp: 我们一起吃晚饭. Het kan niet achteraan staan. Er is geen 了: dit is de gezinsroutine, niet één afgerond avondeten — vergelijk 57, waar 了 de overgang naar "iedereen thuis" markeerde. De volgorde is onderwerp + 一起 + werkwoord + object. 一 verandert van toon vóór de derde toon 起: yī + qǐ wordt yìqǐ. 吃晚饭 is niet 吃晚上: het object is de maaltijd 晚饭. In een Chinees huis staan de gerechten in het midden van de tafel en is het avondeten vaak de enige maaltijd die iedereen samen eet.
我们 = wij: 我 (ik) + 们, een meervoudsuitgang die alleen bij personen werkt — 我们, 你们, 他们. 喜欢 = leuk vinden: 喜 is vreugde (een trommel 壴 boven een mond 口, het beeld van muziek en feest), 欢 = 又 (hand) + 欠 (open mond) = juichen. Letterlijk "blij + gejuich", dus "graag hebben". 吃 = 口 (mond) + 乞 (klank).
米 = rijstkorrel: korrels rond een steel. 饭 = 饣 (voedselradicaal, uit 食) + 反 (klank); 米饭 = gekookte rijst, 米 het graan, 饭 de bereide maaltijd. Die 饭 zit ook in 早饭, 午饭, 晚饭. 菜 = 艹 (planten) + 采 (plukken) = groente, en in de keuken "gerecht": 中国菜, 一道菜.
Grammatica: 喜欢 + werkwoord = graag iets doen. 很 staat vóór 喜欢 (很喜欢), nooit erna. 和 = en, maar alleen tussen zelfstandige naamwoorden: 米饭和菜. Het verbindt geen werkwoorden of zinnen — "ik zing en dans" is 我唱歌跳舞, niet 我唱歌和跳舞. Valkuil: 菜 is zowel "groente" als "gerecht"; "rijst met gerechten" zeg je gewoon 吃饭. Dezelfde 和 komt terug in zin 72.
弟弟 = jonger broertje. 弟 is geen eenvoudig radicaal: je ziet een bovenstuk (丷), een boog (弓) en een verticale streek; leer het als één blok. Familiewoorden worden vaak verdubbeld: 哥哥 (oude broer), 姐姐 (oude zus), 妹妹 (jonge zus). Het tweede lid is licht: dìdi, niet dìdì.
很 = heel, maar in het Chinees is 很 vooral grammaticale lijm. Een bijvoeglijk naamwoord als gezegde heeft een graadwoord nodig: 他很高 "hij is lang", niet 他高. Bij 喜欢 versterkt 很 wél: 很喜欢 = heel graag. 喜欢 = blij + gejuich (zin 61).
肉 = vlees, het zachte deel van een lichaam; als radicaal verschijnt het als 月 in 脑 (brein), 胖 (dik) en 肌 (spier). 吃 = 口 + 乞. Volgorde: onderwerp + 很 + 喜欢 + 吃 + voorwerp: 弟弟很喜欢吃肉.
Gebruik: 肉 is "vlees" in het algemeen; soorten met het dier ervoor: 猪肉, 牛肉, 鸡肉. Een gerecht met vlees is 肉菜. Valkuil: 第 (dì, "de hoeveelste") is een ander teken met dezelfde klank. In zin 3 werden de vier gezinsleden opgesomd; hier krijgt 弟弟 een eigen zin.
我 = ik. Het teken begon als een wapen (een hand met een hellebaard, 戈) en werd later geleend voor "ik"; de vorm heeft niets met een persoon te maken. 喜欢 = blij + gejuich, "graag hebben" (zin 61). 吃 = 口 + 乞 (klank).
鱼 = vis: de kop bovenaan, het lijf in het midden en onderaan een streep die in het traditionele 魚 nog vier punten (灬) zijn — de staartvin. Die punten zijn geen "vuur", ook al is 灬 normaal het vuurradicaal. Vissen zijn langwerpig, dus het maatwoord is 条: 一条鱼, ook voor slangen, broeken en rivieren.
Grammatica: 喜欢 + werkwoord, dus 喜欢吃鱼 = graag vis eten. Geen 是 en geen maatwoord nodig. 我喜欢鱼 kan ook, maar is dubbelzinnig ("ik vind vissen leuk" of "ik eet graag vis"); 喜欢吃鱼 maakt het duidelijk.
Valkuil: 鱼 (yú, tweede toon) is niet 渔 (vissen met een net) of 愉 (vrolijk) — zelfde klank, ander teken. In 鲸鱼 (walvis) zit 鱼, ook al is een walvis geen vis. In 62 had 弟弟 vlees; hier kiest de verteller vis, in 64 volgt fruit.
妈妈 = mama. 妈 = 女 (vrouw) + 马 (paard), waarbij 马 alleen de klank mǎ levert — "paardenvrouw" is een verkeerde lezing. Net als 弟弟 wordt het woord verdubbeld, met lichte tweede lettergreep: māma. 母亲 is de formele variant.
水果 = fruit, letterlijk "waterfruit": 水 + 果 (vrucht). 果 beeldt een boom (木) af met vruchten erboven; je ziet het ook in 苹果 (appel) en 果汁 (sap). Fruit is een stofnaam: niet 一个水果, wel 一些水果 of 一种水果 (een soort).
De zin volgt hetzelfde skelet als 61–63: onderwerp + 喜欢 + 吃 + voorwerp. 妈妈 is het onderwerp, 水果 het voorwerp. Geen 很 nodig: 喜欢吃 is al een werkwoordgroep. Om te benadrukken dat ze het érg graag doet: 很喜欢吃水果.
Valkuil: 水果 is niet 果实 (vruchtbeginsel) of 干果 (noten en gedroogd fruit). En 妈妈 is niet "moeder paard": 马 is puur fonetisch. In 61–64 noemt de verteller steeds een persoon en wat die graag eet — een eenvoudige manier om woordenschat te herhalen.
吃完 = opgegeten hebben: 吃 + 完. 完 = 宀 (dak) + 元, "klaar, voltrokken"; na een werkwoord is het een resultaatcomplement: 吃完 (opeten), 看完 (uitkijken), 做完 (afmaken), 写完 (uitschrijven). Het zegt dat de handeling afliep, niet wanneer.
晚饭: 晚 = 日 (zon) + 免 (klank) = laat, avond; 饭 = 饣 + 反 (zin 61). 后 = na: 吃完晚饭后 = nadat we gegeten hebben. Die 后 is een postpositie: ze staat achter de hele zin die ze bepaalt; de komma scheidt de bijzin van de hoofdzin. Ook: 饭后, 三天后, 以后.
有时 = soms: 有 + 时 (tijd); 有时...有时... = "soms...soms...". 说话 = praten: 说 + 话 (woorden). Het is scheidbaar: 说了一会儿话, 没说几句话.
Woordvolgorde: tijd- of conditiebepaling eerst, dan onderwerp, bijwoord, werkwoord: 吃完晚饭后,我们有时说话. Valkuil: 后 betekent ook "keizerin" (皇后); het "na/achter" van deze zin is in het traditioneel 後. De context beslist. Een extra 了 in 吃完了晚饭后 is niet nodig en klinkt zwaar, want 完 markeert de grens al. Zie verder 66–72.
爸爸: 爸 = 父 (vader) + 巴 (klank bā), verdubbeld met lichte tweede lettergreep: bàba. 父亲 is formeel. 会 is een veelzijdig hulpwerkwoord: (1) aangeleerde vaardigheid — 我会说中文; (2) toekomst of waarschijnlijkheid — 他会来; (3) gewoonte — 爸爸会问我. Hier drukt het een gewoonte uit.
问 = vragen: 门 (deur) + 口 (mond) — je staat aan de deur en vraagt. 问 + persoon = iemand iets vragen: 问我, 问弟弟; dubbel voorwerp: 他问我一个问题. 今天 = 今 (nu) + 天 (dag). 怎么样 = hoe is het: 怎 + 么 (hoe) + 样 (vorm, toestand) — "hoe ziet het eruit".
Grammatica: de vraag 今天怎么样? wordt als bijzin ingebed zonder 吗 en vraagteken: 爸爸会问我今天怎么样. De vraagvolgorde blijft; 怎么样 is zelf vragend. Zie 67 voor dezelfde vraag aan 弟弟.
Gebruik: de standaardouderlijke vraag na een schooldag; 今天怎么样 is informeel en warm, 你今天过得怎么样 iets uitgebreider. Valkuil: 怎么 vraagt naar de manier ("hoe doe je dat?"), 怎么样 naar de toestand ("hoe was het?"). Zeg niet 问我今天怎么样吗 — de bijzin heeft geen 吗 nodig.
妈妈 en 弟弟 kennen we uit 64 en 62; let op de lichte tweede lettergreep. 会 = gewoonte ("zal, pleegt te"), zoals in 66. 问 = 门 + 口; 问弟弟 = aan het broertje vragen, met 弟弟 als meewerkend voorwerp.
学校 = school: 学 toont een kind onder een dak met twee handen — leren; 校 = 木 (hout) + 交 (klank). 学 alleen = studeren, 校 alleen = school (校园, 校长). 怎么样 = hoe is het (zin 66).
De structuur is als in 66: onderwerp + 会 + 问 + persoon + bijzin. Hier is de bijzin 学校怎么样: "hoe was het op school". 学校 is het onderwerp van die bijzin, niet het lijdend voorwerp van 问 — je vraagt niet "de school", je vraagt hoe de school was.
Gebruik: het dagelijkse gesprekje aan tafel; 66 en 67 zijn parallel: vader vraagt het aan de verteller, moeder aan het broertje. Valkuil: houd 问 + persoon + vraag aan; 问学校怎么样 mist de persoon. En net als in 66: geen 吗 in de bijzin.
说 = zeggen, spreken: 讠 (spraakradicaal, uit 言) + 兑 (klank). Je ziet 讠 ook in 话, 语, 请. 会 = hier "plegen te" (gewoonte), niet "kunnen" als vaardigheid — al kan 会说 ook "kan zeggen" betekenen. In 我们会说很多事情 is het "we praten over".
很多 = heel veel: 很 (graad) + 多 (veel). 很多 staat vóór het zelfstandig naamwoord zonder 的: 很多事情, 很多人. 事情 = zaak, ding: 事 (een kwestie) + 情 (gevoel, toestand; 忄 + 青). Het maatwoord is 件: 一件事情.
Grammatica: 说 + voorwerp = over iets praten: 说事情, 说中文, 说笑话. Bij "praten met iemand" gebruik je 跟 of 和 + persoon + 说 (zin 72). 很多事情 krijgt geen 的; 很多的事情 benadrukt "de vele dingen".
Valkuil: 事情 is abstract — voorwerpen zijn 东西, dus 很多东西 betekent niet "veel zaken". 说 versus 讲: 讲 is formeler en staat in 讲故事 (een verhaal vertellen) en 讲话 (een toespraak). 说话 (zin 65) is "praten" zonder voorwerp; 说 met voorwerp is "over iets spreken".
星期天 = zondag. 星 = ster (日 + 生), 期 = periode (其 + 月), 天 = dag, hemel. 星期 is "week", oorspronkelijk de cyclus van zeven dagen gekoppeld aan hemellichamen; vandaar 星期一 tot 星期六, en 星期天 of 星期日 voor zondag. Informeel: 礼拜天.
有时 = soms (zin 65). 都 = allemaal, alle vier: het bijwoord omvat het onderwerp en staat na het onderwerp en vóór het werkwoord. 在家 = thuis zijn: 在 is hier het werkwoord "zich bevinden", geen voorzetsel; 家 is "thuis". Je zegt niet 我们是家.
Woordvolgorde: tijd + onderwerp + bijwoord + werkwoord: 星期天我们有时都在家. 有时 staat vóór 都; "allemaal" geldt voor de vier gezinsleden samen. Vergelijk 我们都在家 "we zijn allemaal thuis" zonder 有时.
Valkuil: bij een tijdwoord heb je geen 在 nodig: 星期天..., niet 在星期天... (dat kan, maar klinkt zwaar). Let op xīngqī, met lichte qī. In 69–72 volgt het weekendtafereel: vader tv, moeder boek, de kinderen met de kat.
看 = kijken, lezen: een hand boven een oog (目) — je houdt je hand boven je ogen om in de verte te kijken. 电视: 电 (elektriciteit, oorspronkelijk een bliksemflits) + 视 (kijken; 见 "zien" met 礻). Letterlijk "elektrisch zien" — een leenvertaling, net als 电脑 (computer) en 电影 (film).
会 = gewoonte: "papa kijkt tv" als vast avondritueel. Vergelijk 爸爸在看电视 "papa is tv aan het kijken" (nu) en 爸爸看电视 "papa kijkt tv" (neutraal). Het maatwoord voor het toestel is 台: 一台电视(机).
Grammatica: 看电视 is een vaste combinatie; 看 + 电视, niet 看 + 电视机 als je "tv-kijken" bedoelt — 看电视机 betekent naar het toestel zelf kijken. Geen 了 nodig: het is een gewoonte, niet één afgeronde keer.
Valkuil: 看 gebruik je voor tv, film, boek en foto's; 见 is "per ongeluk zien", 看见 "gewaarworden". In 70–72 staan drie parallelle zinnen met 会 + werkwoord: vader tv, moeder boek, de kinderen met de kat.
书 = boek. Het traditionele 書 had bovenaan 聿 (een penseel in de hand) en onderaan 曰 (zeggen): met een penseel woorden maken = schrijven, boek. Het vereenvoudigde 书 is daar een compact teken van. 书 betekent ook "brief" (书信) en "schrijven" (书法, kalligrafie).
看书 = lezen, letterlijk "naar een boek kijken": 看 + 书. Het maatwoord voor een boek is 本: 一本书, 三本书. Bij 看书 gebruik je geen maatwoord, want het gaat om de bezigheid. 读书 is hardop lezen of studeren, en ook "op school zitten"; 阅读 is formeel "lezen".
妈妈 + 会 + 看书: dezelfde constructie als 70, met ander onderwerp en werkwoord. 会 = gewoonte. Wil je "mama is aan het lezen", dan zeg je 妈妈在看书.
Valkuil: 看 en 读 zijn niet altijd uitwisselbaar: 看书 is stil lezen, 读书 klinkt als studeren of voorlezen. En 书 is geen "document" — dat is 文件. De parallel 70–72 laat zien hoe 会 een gewoonte uitdrukt, zonder 常常 of 每天.
和 = en, tussen zelfstandige naamwoorden: 我和弟弟 = ik en mijn broertje. Het Chinees zet 我 vooraan, terwijl het Nederlands "mijn broertje en ik" zegt; beide zijn beleefd, de volgorde verschilt. 跟 = met, volgen: 足 (voet) + 艮, oorspronkelijk "hiel" — vandaar "achter iemand aan lopen, met iemand mee".
猫 = kat: 犭 (dierenradicaal, uit 犬 "hond") + 苗 (klank miáo). Het maatwoord is 只: 一只猫 (zin 33). 熊猫 is "beer-kat" = panda. 玩 = spelen: 王 (jade, als radicaal) + 元, dat de klank benadert; 玩儿 is de noordelijke -r-vorm.
Grammatica: 跟 + persoon + werkwoord = met iemand iets doen: 跟猫玩, 跟弟弟玩. 和 kan ook, maar 跟 maakt "samen met" duidelijker. De zin is 我 + 和 + 弟弟 (onderwerp) + 会 + 跟猫玩 (gezegde).
Valkuil: 我和弟弟玩 kan ook "mijn broertje en ik spelen" betekenen; met 跟猫玩 is de structuur ondubbelzinnig. Gebruik bij dieren 只, niet 个. En 会 blijft gewoonte: "wij spelen (altijd) met de kat". De kat uit 33–40 komt hier terug; de les sluit de kring.
有时 = soms, letterlijk "er zijn tijden": 有 "hebben, er is" + 时 "tijd" (日 "zon, dag" + 寸 "duim, maat"). Je kunt ook 有时候 zeggen. 有时 staat vooraan of na het onderwerp: 有时我们…… / 我们有时…….
我们 = wij: 我 "ik" + 们, de meervoudsuitgang voor personen (亻 "mens" + 门 "deur"). 也 = ook, na het onderwerp en vóór het werkwoord. 一起 = samen; de tekens zijn 一 "één" + 起 "opstaan, beginnen", en als bijwoord staat 一起 vóór 出去. Let op: 一 wordt yì vóór de derde toon van 起, dus yìqǐ.
出去 = naar buiten gaan: 出 toont een voet die uit een omheining stapt, 去 = gaan. Als richtingscomplement gaat de beweging van de spreker weg; komt iemand naar je toe, dan zeg je 出来, gaat iemand terug, dan 回去. Vergelijk 回家 en 出门.
Volgorde: 有时 + onderwerp + 也 + 一起 + werkwoord, dus 有时我们也一起出去. 也 hoort bij het werkwoord, niet bij 有时. Valkuil: 一起 betekent al "samen", dus 一起一起去 is dubbelop. In zin 69 stond 有时 ook al; in zin 74 volgt weer 我们 + 会 + werkwoord.
会 heeft meerdere betekenissen: "kunnen" bij een aangeleerde vaardigheid (我会说中文), "zullen" voor de toekomst, en "gewoonlijk, plegen" zoals hier. 我们会去超市 = "wij gaan geregeld naar de supermarkt", geen vaardigheid. 去 = gaan, weg van de spreker (土 boven 厶).
超市 = supermarkt: 超 "super, overschrijden" + 市 "markt" (亠 + 巾, een marktkraam), een moderne vertaling van "supermarket". Het maatwoord is 家: 一家超市. 买 = kopen; in het traditionele 買 zit 罒 (net) boven 貝 (schelpengeld): geld in het net = kopen.
东西 = spullen, dingen. Letterlijk "oost en west"; in de spreektaal werd dat "allerlei waren". Let op: in deze betekenis is 西 toonloos: dōngxi, niet dōngxī ("oost en west"). 买东西 is vast: boodschappen doen.
De constructie is 去 + plaats + werkwoord: 去超市买东西 = naar de supermarkt gaan om dingen te kopen. Er is geen woord voor "om te"; het tweede werkwoord volgt. Valkuil: 会 hoort vóór 去, niet erna. In zin 73 had je 一起出去, in zin 75 komt 去饭馆吃饭 terug.
De spreker laat 我们 weg; in het Chinees mag het onderwerp wegvallen als de vorige zin het al duidelijk maakt. 有时 ken je al: "er zijn tijden" = soms. 饭馆 = eethuisje, restaurant: 饭 "rijst, maaltijd" (饣, het voedselradicaal, + 反) + 馆 "gebouw, zaak" (饣 + 官). Kleinschaliger dan 饭店, dat ook "hotel" kan zijn. Maatwoord: 家.
吃饭 = eten, letterlijk "rijst eten": 吃 (口 "mond" + 乞) + 饭. Het is een werkwoord-objectcombinatie; je kunt er iets tussen zetten: 吃了一顿饭, 吃早饭. 吃饭 betekent niet alleen rijst, maar "een maaltijd gebruiken". 去饭馆吃饭 is weer 去 + plaats + werkwoord, net als in zin 74.
De zin is een verkorting van 我们有时去饭馆吃饭. Dat maakt de opsomming vlotter. Merk op dat 有时 vooraan staat; 我们有时去饭馆吃饭 kan ook.
Valkuil: 饭馆 is geen 食堂 (kantine) en niet 饭店 als je alleen "restaurant" bedoelt; 饭店 betekent in veel streken hotel. Let op 吃: chī (eerste toon), niet chǐ. In zin 61-64 ging het over 喜欢吃; hier is 吃饭 de gewone maaltijd (zie ook 晚饭 in zin 65).
回来 = terugkomen: 回 "terugkeren, omkeren" (een 口 binnen een 囗) + 来 "komen". Als richtingscomplement wijst het naar de spreker of het vertrekpunt; 回去 is "teruggaan" van de spreker weg. 后 = na: 回来 + 后 = "na teruggekomen te zijn". Dus 回来后, niet 回来以后后.
大家 = iedereen: 大 "groot" + 家 "huis, familie"; het betekent "alle mensen hier", niet "de grote familie". Informeler dan 所有人. 都 = allemaal, na het onderwerp en vóór het werkwoord of bijvoeglijk naamwoord: 大家都 + 很 + 高兴. 很 is hier geen sterk "heel": bij een positief bijvoeglijk naamwoord voorkomt het een vergelijkende lezing.
高兴 = blij: 高 "hoog" + 兴 "opkomen, interesse"; samen "in hoge stemming". Vaste groet: 很高兴认识你. Volgorde: 后-bijzin + onderwerp + 都 + 很 + bijvoeglijk naamwoord.
Valkuil: 回来 en 回去 niet verwisselen; 后 hoort direct achter het werkwoord, zoals in 吃完晚饭后 (zin 65). 都 slaat op 大家 en moet vóór 很高兴 staan; 大家很都高兴 is fout. In zin 69 zag je 都在家, in zin 79 komt 都在这里 terug.
我 is het gewone "ik". Het teken bevat 戈, een oud wapen, met een hand eraan; het werd vroeg voor "ik" gebruikt. 很 + 喜欢: bij gevoelswerkwoorden als 喜欢 is 很 heel gewoon; het maakt de uitspraak voller en voorkomt de lezing "ik vind het leuker dan...".
喜欢 = leuk vinden, graag hebben: 喜 "blij" + 欢 "vreugde". Het is een synoniemenpaar: blij + vreugde. 喜欢 neemt direct een voorwerp: 喜欢我的家, 喜欢吃鱼 (zin 63). Je zegt niet 喜欢很我的家.
我的家: 的 is het bezitspartikel. Bij nauwe familieleden laat je 的 vaak weg: 我家, 我妈妈. Met 的 leg je nadruk op "mijn": 我的家 = mijn huis, het mijne. Dat past bij de afsluitende toon van deze zin.
Volgorde: onderwerp + 很 + 喜欢 + voorwerp. Valkuil: 喜欢 kun je als "houden van" vertalen, maar 爱 (ài) is sterker en gereserveerder; voor een huis zeg je gewoon 喜欢. Let op de toon van 喜: xǐ (derde), en 欢: huān (eerste). In zin 61-64 kwam 喜欢 al terug; in zin 84 wordt het een vraag.
家 = huis, thuis, familie. Het teken is 宀 "dak" boven 豕 "varken": een varken onder een dak, dus een huishouden. Dat beeld zie je ook in 安 "rust" (宀 + 女). 不大 = niet groot: 不 + bijvoeglijk naamwoord. Er is geen 是 nodig: 家不大, niet 家不是大.
Let op de uitspraak: 不 is vierde toon (bù), maar vóór een vierde toon wordt het bú: bú dà. De pinyin schrijft bù, je hoort bú. Bij 不新 blijft 不 bù, want 新 is eerste toon. 也 = ook, in een ontkenning "evenmin": 也不新 = "en ook niet nieuw".
新 = nieuw: 亲 "dichtbij, verwant" + 斤 "bijl". Het tegenovergestelde is 旧 (jiù), oud (van dingen). Let op: 新 gaat over dingen, niet over "jong" (年轻, niánqīng).
Twee korte bijvoeglijke zinnen delen het topic 家: 家不大,也不新. Het onderwerp wordt niet herhaald; 也 verbindt de twee predicates. Valkuil: 不 hoort vóór 大 en vóór 新; 家不很大 zou "niet erg groot" betekenen. In zin 76 stond 很 + bijvoeglijk naamwoord; hier 不 + bijvoeglijk naamwoord.
但是 = maar: 但 (亻 "mens" + 旦 "ochtendgloren") + 是 "zijn". Het is de gewone tegenstelling in spreektaal en schrift; 可是 en 不过 kunnen ook, maar 但是 is neutraal en duidelijk. Je kunt 但是 gerust aan het begin van een zin zetten.
家人 = gezinsleden, familie: 家 "huis, familie" + 人 "mens". Let op het verschil: 家人 zijn de mensen, 家庭 (jiātíng) is het gezin als eenheid, 家里 is "thuis, in huis". 都 = allemaal, na het onderwerp en vóór 在. 在 is hier het hoofdwerkwoord "zich bevinden": 都在这里 = "zijn allemaal hier".
这里 = hier: 这 "dit" + 里 "binnen". In het noorden zegt men vaker 这儿 (zhèr), in het zuiden 这里. 那里 is "daar". Merk op dat 在 ook een voorzetsel kan zijn: 在家 = thuis, 在学校 = op school; in 都在这里 is het een werkwoord.
Volgorde: voegwoord + onderwerp + 都 + 在 + plaats. Valkuil: bij een plaats gebruik je geen 是: 我的家人都在这里, niet 都是这里. En 都 moet vóór 在 staan; 在这里都 is fout. In zin 69 stond 都在家, in zin 76 大家都; hier komen beide terug, nu met 这里.
觉得 = vinden, aanvoelen: 觉 (jué) "gewaarworden, voelen" + 得 (de), een partikel dat hier toonloos is. Let op: 觉 heeft twee lezingen: jué in 觉得, maar jiào in 睡觉 (shuìjiào, slapen). 得 is ook meerstemmig: dé "krijgen", děi "moeten", de als complementpartikel.
觉得 + zin: 我觉得这里很好 = "ik vind het hier heel fijn". Na 觉得 volgt een mededeling, zonder 是: 我觉得这里很好, niet 我觉得这里是很好. Je kunt ook een bijvoeglijk naamwoord direct na 觉得 zetten: 我觉得很好.
这里 ken je van zin 79: 这 + 里 = hier. 很 + 好: 好 = goed, fijn; het teken is 女 "vrouw" + 子 "kind". 很好 betekent "heel goed, fijn", maar 很 is hier zwakker dan "heel"; het houdt de zin positief. De Engelse vertaling "I feel very happy here" is vrij; 好 is "goed, aangenaam", niet letterlijk "blij" (dat is 高兴).
Valkuil: 觉得 is subjectief ("ik vind, ik heb de indruk"), 认为 (rènwéi) is een meer beredeneerde mening. In zin 76 had je 很高兴, in zin 77 很喜欢: dezelfde 很 + gevoelswoord-structuur, nu met 觉得 als inleiding.
这 = dit: 这 is de vereenvoudiging van 這; het teken heeft 文 in 辶 "lopen". Je gebruikt 这 + maatwoord + zelfstandig naamwoord (这个人), maar bij 是 hoeft dat niet: 这是我的家. 就 = precies, juist, dan; het geeft nadruk.
就是 = "is precies, is nu eenmaal": 这 + 就 + 是 + mijn huis. 就 staat vóór 是, nooit erna. De combinatie geeft een afsluitende, overtuigde toon: "dit is dus mijn huis". Zonder 就 is 这是我的家 neutraler; met 就 klinkt het als slotsom.
我的家: 的 = bezitspartikel; bij 家 mag 的 ook weg (我家), maar met 的 leg je nadruk op "mijn". 家 = 宀 "dak" + 豕 "varken", een varken onder een dak = huishouden. Je hebt dit in zin 78 al gezien; hier sluit het de beschrijving af.
Valkuil: 就是 is geen letterlijk "just is", maar een nadrukhartikel. Engels: "This is my home"; Nederlands: "Dit is dus mijn huis". Let op de toon: 这 is zhè (vierde), 就 is jiù (vierde), 是 is shì (vierde): drie dalende tonen achter elkaar. In zin 82-84 volgen vragen aan de luisteraar.
你的 = jouw: 你 "jij" (亻 "mens" + 尔) + 的, het bezitspartikel. Bij 家 laat je 的 vaak weg: 你家 klinkt heel gewoon; met 你的家 leg je nadruk op "jouw huis". 家 betekent hier "huishouden, thuis": 你家有几个人 = "hoeveel mensen zijn er in jouw gezin?"
几 = hoeveel, bij een klein aantal (onder tien). Het vraagt altijd om een maatwoord: 几个 + zelfstandig naamwoord. 个 is het algemene maatwoord; bij 人 is het de standaardkeuze: 几个人. Voor gezinsleden bestaat ook 口 "mond": 我家有三口人, formeler en zeldzamer.
有 = hebben, er is/zijn. De constructie is onderwerp + 有 + aantal + maatwoord + zelfstandig naamwoord: 你的家 + 有 + 几个 + 人? Omdat 几 de vraag al maakt, gebruik je geen 吗: 几个人吗 is dubbelop. 人 = mens; het teken is een mens in profiel, met twee benen.
Valkuil: de volgorde is niet "hoeveel mensen heeft jouw huis", maar "jouw huis heeft hoeveel mensen": 你的家 staat vooraan, dan 有, dan 几个人. In zin 83 komt 有 + 什么 terug. Let op de toon van 几: jǐ (derde), niet jī.
房间 = kamer: 房 "huis, vertrek" (户 "deur" + 方) + 间 "ruimte, kamer" (门 "poort" + 日 "zon"). Een kamer is een ruimte in een huis. Het maatwoord is 个 (一个房间) of het gespecialiseerde 间 (一间卧室, één slaapkamer). 里 = binnen: 田 "veld" boven 土 "aarde".
De volgorde is: zelfstandig naamwoord + 里. Dus 房间里 = in de kamer, 家里 = thuis, 这里 = hier. 里 staat dus achter het woord, niet ervoor. 有 = er is/zijn: 房间里有…… = "in de kamer is/er zijn...". 什么 = wat: 什 + 么, en het vraagt naar dingen, niet naar personen (dat is 谁, shéi).
De vraag is: plaats + 有 + 什么? Dus 你的房间里有什么? Letterlijk "jouw kamer-in heeft wat?". Er is geen 吗 nodig, want 什么 maakt de vraag al. Het werkwoord 有 blijft staan, ook al zet je het Engels om naar "what is in your room".
Valkuil: niet 有什么在你的房间里 (de plaats staat vooraan), en niet 你的房间有什么里. Let op 间: jiān (eerste toon), en 什么: shénme, met toonloze 么. In zin 82 had je 有 + 几个人; hier is het 有 + 什么, dezelfde bestaansconstructie met een vraagwoord.
吗 = vraagpartikel: je zet het achter een gewone mededeling en dan wordt het een ja/nee-vraag. 你喜欢你的家 + 吗? De woordvolgorde verandert niet; 吗 staat altijd helemaal achteraan. Het is toonloos: ma, niet mā.
Antwoorden doe je met het werkwoord: 喜欢 (ja) of 不喜欢 (nee), eventueel 很喜欢. Je zegt niet 对 of 是的 als enig antwoord; 是的,我喜欢我的家 kan wel, maar het werkwoord herhalen is natuurlijker. 喜欢 = 喜 "blij" + 欢 "vreugde", een paar synoniemen; je kent het uit zin 77.
你的家: 的 = bezitspartikel. Bij 家 mag 的 weg (你家), maar in deze vraag klinkt 你的家 iets nadrukkelijker: "jouw huis". De vraag herhaalt bijna woord voor woord zin 77 (我很喜欢我的家), maar nu met 你 en met 吗.
Valkuil: 吗 gebruik je niet in een vraag met 什么 of 几; die vraagwoorden maken de vraag al. Forceer ook geen stijgende intonatie bij 你喜欢你的家吗?: 吗 doet het werk, de intonatie blijft rustig. In zin 82 en 83 stelde de spreker al vragen; dit is de afsluitende vraag aan de luisteraar.