Een jongen en zijn vader brengen mama op haar werk lunch: dumplings van het winkeltje om de hoek.
星期 = “sterrenperiode”: 星 is ster (日 “zon” boven 生, dat de klank geeft), 期 = periode (其 geeft de klank, 月 “maan” eronder maakt er een tijdseenheid van). De week telt zeven hemellichamen; de zevende dag heet 日 of 天. 星期六 = “week-zes” = zaterdag: het tellen begint bij maandag.
妈 = mama: 女 “vrouw” + 马 (klank mā), tweede lettergreep toonloos: māma. 还 = nog, 要 = willen/moeten, samen 还要 = “nog moeten”. 去 = gaan · 公司 = bedrijf (公 “openbaar” + 司 “besturen”) · 上班 = naar het werk gaan: 上 “op” + 班 “dienst”, waarbij 班 twee stukken jade (王) met een mes (刂) ertussen is — “wat verdeeld is”: een ploeg.
Volgorde: tijd, onderwerp, 还要 + 去 + plaats + handeling. Geen voorzetsel bij de dag: niet 在星期六. En 上班 is niet 工作 “werken, een baan hebben”: je verschijnt op je werk. De tijd vooraan komt terug in zin 10.
她 = zij: 女 “vrouw” links, 也 rechts, dat de klank tā geeft. 早上 = ochtend: 早 toont de zon (日) boven de horizon, 上 = “op/boven”. 忙 = druk: links 忄 “hart”, rechts 亡 “verloren” — ezelsbrug: je hart rent alle kanten op.
很 lijkt “heel”, maar is een neutrale schakel: 她很忙 = “ze is druk”, niet “héél druk”. Een Chinees bijvoeglijk naamwoord heeft 很 nodig als gezegde; zonder klinkt de zin als een vergelijking. Valkuil nummer één; zin 9 herhaalt het.
只 = alleen maar · 喝 = drinken (口 + 曷, klank) · 牛奶 = melk: 牛 “koe” + 奶 “melk” (女 + 乃), dus “koeienmelk”. Maatwoord: 一杯牛奶, met 杯 “beker”.
了 is het veranderingspartikel: de toestand is ná de handeling anders dan ervoor. Het staat direct achter het werkwoord — 只喝了牛奶: “ze heeft alleen melk gedronken”. Bij ontkenning verdwijnt het (她没喝牛奶). In zin 10 staat het weer zo.
说 = zeggen: 讠 is het spraakradicaal, rechts 兑 geeft de klank. 中午 = middaguur: 中 is een vak met een streep erdoor — het midden; 午 is het uur van de middag.
可能 = misschien, “kunnen + mogelijk”: 可 = mogen · 能 = kunnen; 能 beeldt oorspronkelijk een beer uit — denk aan die beer. 没有 = niet hebben: 有 is een hand (又) boven 月 “vlees”. De ontkenning van 有 is altijd 没, nooit 不有.
时间 = tijd: 时 = 日 “zon” + 寸 “duim” (de zon meten), 间 = 门 “deur” met 日 ertussen — licht dat door de deuropening valt: een tussenruimte. 买 = kopen; 卖 = verkopen, met een 十 (geld) bovenop. 饭 = maaltijd (饣 is het eten-radicaal).
Grammatica: na 她说 volgt de inhoud, zonder aanhalingstekens. 没有时间买饭 = “geen tijd hebben om eten te kopen”: na 有时间 volgt direct het werkwoord. 说 komt terug in zin 5 en 6.
每 = elke · 天 = dag: 大 “mens” met een streep erboven — wat boven de mens is, de hemel, vandaar ook “dag”. 每天 staat vóór het werkwoord, net als 星期六 in zin 1 vóór de rest van de zin.
做 = doen, maken: 亻 + 故 (klank gù). 做饭 = koken, “eten maken” — 饭 komt uit zin 3. 今 = nu, dus 今天 = vandaag. 也 = ook; hetzelfde teken zit als klankdeel in 她. 想 = denken, van plan zijn: 相 (木 “boom” + 目 “oog”: goed kijken) boven 心 “hart”.
帮 = helpen: 巾 “doek” onderaan, 邦 bovenaan geeft de klank bāng. Los is 帮 “helpen”, maar het zelfstandige 帮忙 is “een dienst verlenen”: 帮我 of 帮我的忙.
Grammatica: 也想帮她 = “wil haar ook helpen” — 也 staat vóór 想, en na 想 komt direct het werkwoord, zonder “om”. Deze zin legt de aanleiding voor zin 5: eerst het plan, dan het voorstel.
问 = vragen: 门 “deur” met 口 “mond” erin — je mond bij iemands deur, je komt iets vragen. Mooi teken om te onthouden. 爸 = 父 “vader” + 巴 (klank bā), dus 爸爸 = papa. 我们 = wij: 我 + 们, en 们 (亻 + 门) maakt van personen een meervoud.
给 = geven, en in 给妈妈送 ook “voor”: 给 + persoon + werkwoord = iets voor iemand doen. 送 = brengen (辶 “lopen” + 关): je gaat ergens heen om iets te overhandigen. 午饭 = lunch: 午 “middaguur” (als in 中午, zin 3) + 饭. Maatwoord 顿 (一顿午饭); een los gerecht krijgt 个.
好吗 = “goed?” en dus “zullen we?”: een voorstel plus vraag om instemming. 吗 is het vraagpartikel (口 + 马, klank ma), altijd achteraan; het maakt van een mededeling een ja/nee-vraag. Nooit 吗 én een vraagwoord in één zin.
Grammatica: 我问爸爸 + de vraag zelf; 问 kan de persoon én de vraag na zich hebben. Het antwoord staat in zin 6.
好 = goed: 女 “vrouw” + 子 “kind” — een vrouw met haar kind, dat was genoeg voor “goed”. 啊 is een uitroeppartikel dat meebeweegt met de klank ervoor: na 好 klinkt het bijna als “wa” (hǎo wa) en maakt de reactie warm — “prima hoor!”. Zonder 啊 is 好 kort en zakelijk.
你 = jij (亻 + 尔, de klank). 什么 = wat: 什 = 亻 + 十, en 么 zie je alleen in combinaties als 什么, 怎么 en 那么. Het vraagwoord staat waar het antwoord zou staan, dus na het werkwoord.
Grammatica: 想 + werkwoord = willen doen. 你想买什么 = “wat wil je kopen?” — geen 吗, geen andere woordorde. 买 komt uit zin 3; hier is 什么 het voorwerp.
Dit is het antwoord op zin 5: eerst 好啊 (instemming), dan de tegenvraag. Vader zegt niet 我们 maar 你 — hij laat het initiatief bij het kind. Dat 说 een gesprek aaneenrijgt, zag je in zin 3.
喜欢 = leuk vinden, graag doen: 喜 = blij (壴, een trommel op een voetstuk, met 口 eronder — feest) · 欢 = vreugde (又 + 欠). Letterlijk “blij + vreugde”: iets waar je vrolijk van wordt. Eén keer uitleggen is genoeg; verder verwijs ik ernaar.
吃 = eten: 口 + 乞 (klank qǐ). 饺 = dumpling: 饣 + 交 (klank jiāo); 子 is een toonloos achtervoegsel, zoals in 桌子. 饺子 zijn de gevulde deegbuideltjes van Chinees Nieuwjaar. Maatwoord 个, of een bord vol: 一盘饺子.
Grammatica: 喜欢 + werkwoord = graag doen. Let op het verschil met 想 + werkwoord = nu willen: 喜欢吃饺子 is een gewoonte, 想吃饺子 “ze wil ze nu”. In zin 4 ging het met 想 over een plan.
De zin begint weer met 我说, net als 她说 in zin 3 en 爸爸说 in zin 6: een gesprek rijg je zo aaneen, zonder aanhalingstekens.
知 = weten: 矢 “pijl” + 口 “mond” — een pijl die recht naar de mond gaat: iets precies kunnen zeggen. 道 = weg (辶 + 首 “hoofd”). Samen 知道 = “de weg weten” → weten. Kennis is bij de Chinees een pad dat je kent.
一 = één, maar let op de toon: vóór een eerste, tweede of derde toon wordt 一 de vierde toon, dus 一家 klinkt als yì jiā. 家 = huis: 宀 “dak” met 豕 “varken” eronder — huis met vee, dus gezin. En 家 is het maatwoord voor winkels en bedrijven: 一家店 = “één zaak”, niet 一个店. 店 = winkel (广 is het afdak, 占 geeft de klank diàn). 小 = klein.
Grammatica: 知道 heeft een hele zin als voorwerp — 他知道一家小店 — zonder 的 of 了.
Valkuil: 知道 “weten” tegenover 认识 “kennen (van een mens of plek)” en 会 “kunnen”. Je 知道 een feit, je 认识 een persoon. In zin 9 gaat het verder over dit winkeltje.
离 = “(afstand) van … af”, in het patroon A 离 B 很近: “A is heel dicht bij B”. 家 = huis — in zin 8 nog maatwoord, hier gewoon “huis”. 很近 = heel dichtbij: 近 heeft 辶 “lopen” links en 斤 als klank; het tegengestelde 远 “ver” heeft net zo goed 辶 — afstand is iets wat je loopt. 很 is weer de neutrale schakel uit zin 2.
走路 = lopen, te voet: 走 = lopen · 路 = weg (足 “voet” + 各, klank lù). 就 = dan, meteen; hier drukt het uit hoe gemakkelijk het is: “dan kún je er al komen”. 能 = kunnen (de beer uit zin 3) · 到 = aankomen (至 + 刂).
Grammatica: 走路就能到 heeft iets conditioneels — “als je loopt, ben je er zo”: het middel staat vooraan, 就 kondigt het gevolg aan.
Valkuil: 离家 is niet “het huis verlaten”; 离 gaat over afstand. En 很近 heeft 很 nodig, anders klinkt het als “dichter dan”.
十 = tien, een eenvoudig kruis. 点 = punt, bij de klok “uur”: de punt op de wijzerplaat waar de wijzer staat (灬 “vuur” onder 占, klank zhàn). 半 = half, dus 十点半 = 10.30, in het Nederlands “half elf”. Let op: het Chinees noemt het uur dat begonnen is, het Nederlands het uur dat komt — bij 十点半 valt dat toevallig samen, bij 十一点半 (11.30, “half twaalf”) wordt het verschil gevaarlijk.
一起 = samen: 一 wordt hier yì (vierde toon, als in zin 8), 起 = opstaan, beginnen (走 + 己) — “op één moment, op één plek”. 出 = uit (twee 山 boven elkaar: ezelsbrug “de bergen uit”), 门 = deur (een deur met twee vleugels).
Grammatica: 出了门 is 出 + 了 + 门. Bij 出门 komt 了 tussen de twee delen, precies waar in zin 2 了 achter 喝 stond: 了 blijft bij het werkwoord, niet achteraan de zin.
De tijd 十点半 staat vooraan, zoals 星期六 in zin 1.
路 (lù) = weg: links 足 'voet', rechts 各, dat de klank draagt. Ezelsbrug: met je voet over de weg. 路上 = 'op de weg', in gewoon Nederlands 'onderweg'. Net als in zin 10 begint de zin met een tijds- of plaatsbepaling: eerst waar, dan wie.
给 (gěi) = geven: 纟 (zijde-radicaal) + 合 'samenvoegen'. Hier is 给 een voorzetsel: 给妈妈打电话 = 'aan mama een telefoontje geven' = mama bellen. 电话 = telefoon: 电 'elektriciteit, bliksem' + 话 'spraak' (讠 + 舌 'tong'). 打电话 = letterlijk 'de telefoon slaan', met 扌, het hand-radicaal.
De volgorde 给 + persoon + werkwoord ken je al uit zin 5 (我们给妈妈送午饭). Valkuil: 我 (wǒ) en 给 (gěi) zijn beide derde toon, dus 我给 wordt wó gěi. Ook 打电话给妈妈 is goed. Een 了 is hier niet nodig; zin 2 gebruikte 了 wél om een afgeronde handeling te markeren.
问 (wèn) = vragen: 门 'deur' met daarbinnen 口 'mond'. Ezelsbrug: met je mond aan de deur staan. 你 (nǐ) = jij (亻 + 尔). 今天 = vandaag: 今 'nu' + 天 'dag, hemel'. 中午 = middaguur: 中 'midden' + 午, het zevende aardse uur, van 11 tot 13 uur.
想 (xiǎng) = denken, willen: 相 (木 'boom' + 目 'oog') boven 心 'hart' — kijken en er je hart bij houden. 吃 (chī) = eten: 口 + 乞. 什么 (shénme) = wat; 什 is hier shén, niet shí, want 十 is wél shí.
Belangrijk: de woordvolgorde verandert niet bij een vraagwoord. Het staat waar het antwoord zou staan: 你吃什么, geen inversie en geen 吗. Zin 6 had hetzelfde patroon, zin 20 herhaalt het met 多少. Tijd staat vóór het werkwoord: 你今天中午想吃什么, dus niet 你吃今天中午什么. Een 吗 erbij maakt de vraag fout.
正 (zhèng) = recht, precies; 在 (zài) = zijn, aanwezig (土 'aarde' + 才). 正在 + werkwoord = 'precies aan het … zijn': 我正在工作 = ik ben aan het werk. Alleen 在 of het partikel 着 kan ook, maar 正在 benadrukt 'nu'.
工作 (gōngzuò) = werken, werk: 工 is een stuk gereedschap (winkelhaak), 作 = 亻 + 乍 'maken, doen'. 你们 = jullie: 们 is het meervoudssuffix voor personen (亻 + 门), alleen bij mensen. 自己 (zìjǐ) = zelf: 自 was oorspronkelijk een neus, 己 = zelf.
吧 (ba) maakt van een opdracht een vriendelijk voorstel: 'eet gerust zelf'. Vergelijk 好吗 in zin 5: ook een voorstel, maar als vraag. 吧 staat aan het eind. Let op de plaats van 自己: vóór het werkwoord, dus 你们自己吃, niet erna. 工作 is één woord; 我的工作 is 'mijn baan'. 作 klinkt als zuò, vierde toon.
送 (sòng) = brengen: 辶, het radicaal 'gaan, lopen' (ook in 过 en 还), toont de beweging; rechts staat 关. 饭 (fàn) = rijst, maaltijd: 饣, de vereenvoudigde 食 'eten' (ook in 饺 en 饱), + 反 als klankdrager. 送饭 = eten brengen.
等 (děng) = wachten: 竹 (bamboe) boven 寺 'tempel'. Het betekent ook 'enzovoort' (等等). 等你 = op jou wachten, zonder voorzetsel — dus niet 等为你, een typische fout voor Nederlanders die 'wachten op' gewend zijn.
De constructie 给 + persoon + werkwoord ken je uit zin 5 en 11: 给你送饭 = 'voor jou eten brengen'. 你 wordt in de tweede zin herhaald (你等我们); het Chinees herhaalt liever het onderwerp. Toon: 你 (nǐ) + 等 (děng) zijn twee derde tonen, de eerste wordt tweede: ní děng, net als 我给 in zin 11. 送 betekent ook 'afgeven', zoals in 送礼物.
高 (gāo) = hoog; het teken beeldt een hoog gebouw uit. 兴 (xìng) = opkomen, oplaaien (als in 兴奋). 高兴 = 'in een hoge stemming' = blij. Let op: 兴 heeft twee lezingen, xīng in 兴奋 en xìng in 高兴.
很 (hěn) = heel, maar vooral de brug tussen onderwerp en bijvoeglijk naamwoord: 她很高兴 = 'zij is blij'. Zonder 很 klinkt 她高兴 als een vergelijking. Je zag dat in zin 2 (很忙) en zin 9 (很近). 问 = vragen (zin 12). 怎么 (zěnme) = hoe: 怎 = 乍 + 心. 过来 (guòlái) = deze kant op komen: 过 'oversteken' + 来 'komen', de richting naar de spreker toe; 过去 gaat van je af.
De vraag 怎么过来 is een indirecte vraag: 'ze vroeg hoe we kwamen'. De woordvolgorde blijft die van een gewone vraag, zonder 吗, net als in zin 12. Valkuil: 高兴 is een bijvoeglijk naamwoord, dus 她很高兴 en niet 她高兴很. En 高 alleen is 'hoog', niet 'blij'.
坐 (zuò) = zitten: twee mensen (人) op de aarde (土). Bij vervoer betekent het 'gaan met': 坐公交车 = met de bus gaan, zonder voorzetsel.
公交车 (gōngjiāochē) = bus: 公 'openbaar' (八 + 厶 'privé': het tegenovergestelde), 交 'verkeer' (een mens met gekruiste benen), 车 'voertuig' (een wagen met wielen). Maatwoord: 辆, dus 一辆公交车.
二十分钟 (èrshí fēnzhōng): hier ligt de valkuil. Bij 分钟 zeg je 二, niet 两. 两 gebruik je vóór een maatwoord voor twee exemplaren (两个人); 二 hoort bij getallen en maten. 分钟 is maatwoord én zelfstandig naamwoord.
就 (jiù) = 'dan, meteen': het laat zien dat iets snel volgt. 二十分钟就到 = 'over twintig minuten ben je er', net als 走路就能到 in zin 9. De tijdsduur staat vóór 就, 就 vóór het werkwoord. 到 = aankomen. Het onderwerp ontbreekt: het is een advies, en 'je' mag je weglaten.
下 (xià) = beneden: een streep met een merkteken eronder. 下车 = uitstappen, letterlijk 'naar beneden van het voertuig'; 上车 is instappen, met hetzelfde 车 als in zin 16.
后 (hòu) = na, achter; de traditionele vorm 後 bevat 彳 'lopen': achteraan lopen. 下车后 = 'na het uitstappen', een tijdsbijzin. Verwar 后 niet met 皇后 (keizerin): dat is een ander woord met hetzelfde teken.
往 (wǎng) = in de richting van (彳 + 主). 往右 = naar rechts. De richting staat vóór het werkwoord: 往右走, niet 走往右. 右 (yòu) = rechts; het teken bevat een hand en 口 'mond'. Ezelsbrug: de hand waarmee je eet. 左 (links) heeft 工 in plaats van 口.
Gebruik: de klassieke routebeschrijving in bus of metro. 走 = lopen (in zin 9 stond 走路, 'te voet'). Toon: 往 derde, 右 vierde; 往 hoor je maar half. Na 下车后 komt de opdracht zonder 请 — tussen familie normaal.
的 (de) is het bezitspartikel: 她的公司 = haar bedrijf. Het teken bestaat uit 白 'wit' + 勺 'lepel'; als partikel betekent het 'van'. Bij naaste familie laat je 的 vaak weg (我妈妈), bij 她 + 公司 niet. Deze uitleg geldt voor elke 的 in de les.
公司 (gōngsī) = bedrijf: 公 'openbaar' + 司 'besturen'. 在 (zài) = zich bevinden (土 'aarde'). 商店 = winkel: 商 'handel' + 店 'pand' (广 'afdak' + 占).
Het maatwoord is 家: 一家商店, 一家公司, 一家小店 (zin 8). 家 ('huis') gebruik je voor zaken, niet 个. 旁边 (pángbiān) = naast: 旁 'zijkant' + 边 'rand' (辶 + 力).
De constructie 在 + plaats: 公司在商店旁边. 旁边 staat achter het zelfstandig naamwoord: letterlijk 'het bedrijf is de winkel zijn zijkant'. Nederlands zet 'naast' vooraan, het Chinees het ankerpunt. 在旁边的商店 betekent iets anders ('in de naaste winkel'). Vergeet je 的, dan is de bezitsrelatie niet gemarkeerd.
里 (lǐ) = binnen: 田 'veld' boven 土 'aarde', later ook 'dorp' en de afstandsmaat 里. Achter een zelfstandig naamwoord betekent het 'in': 店里 = in de winkel, 家里 = thuis. Vergelijk 路上 in zin 11.
有 (yǒu) = hebben, er is: 又 (hand) + 月 (vlees), een hand met vlees. 很多 = veel; 很 versterkt 多. 人 (rén) = mens, een mens in profiel.
大家 (dàjiā) = iedereen: 大 'groot' + 家 'huis', het hele huis bij elkaar. 都 (dōu) = allemaal; het teken heeft 阝 (stad). 都 staat ná het onderwerp en vóór het werkwoord: 大家都, niet 都大家. Het verwijst naar een meervoudig onderwerp.
在 + werkwoord = aan het … zijn: 大家在等 = iedereen wacht. Je kent 在 als 'zich bevinden' (zin 18); hier is het een aspectwoord. In zin 13 stond 正在工作. 等 = wachten (zin 14). 都 is dōu, maar in 首都 is het dū. Gebruik: een drukke winkel waar iedereen op zijn bestelling wacht.
饺子 (jiǎozi) = Chinese deegbuideltjes (dumplings): 饺 = 饣 (eten) + 交 als klankdrager; 子 is een naamwoord-uitgang, geen 'kind', net als in 包子 en 桌子. Maatwoord: 个 (一个饺子), 盘 of 斤.
还 (hái) = nog (辶 + 不). 要 (yào) = willen, moeten; 覀 + 女. 还要 = 'er moet nog'. 多少 (duōshao) = hoeveel: 多 'veel' + 少 'weinig'. 多少 gebruik je bij een groot of onbekend aantal, 几 bij een klein aantal (几点).
Let op: 多少 is duōshao, met onbeklemtoonde tweede lettergreep, niet duōshǎo. 分钟 (fēnzhōng) = minuut: 分 'verdelen' (八 + 刀) + 钟 'klok' (钅 + 中).
饺子 staat vooraan als onderwerp van gesprek: 'de deegbuideltjes, hoeveel minuten nog?' Het vraagwoord 多少分钟 staat waar het antwoord hoort, net als 什么 in zin 12 — dus geen 吗, en de volgorde van een gewone zin blijft staan.
姐姐 = oudere zus: 姐 = 女 “vrouw” + 且 (klank qiě), verdubbeld zoals in 爸爸. 说 = zeggen (讠 + 兑). 十分钟 = tien minuten: 十 = tien, 分 = deel/minuut (八 “verdelen” boven 刀 “mes”), 钟 = klok (钅 + 中, klank). 分 is zelf de maateenheid, dus geen 个. De duur staat vooraan: “tien minuten duurt het”.
你们 = jullie: 你 + 们 (亻 + 门, klank). 可以 = kunnen, mogen; 坐 = zitten (twee mensen 人人 op de aarde 土). 着 (zhe, toonloos) is het duratieve partikel: de houding duurt voort. 坐着等 = “zittend wachten”: 等 is de hoofdhandeling, 坐着 de houding. 等 = wachten (竹 boven 寺; ezelsbrug: onder de bamboe bij de tempel wachten).
Valkuil: 着 is geen “hebben” of verleden tijd. 可以 + werkwoord = “je mag/kan”, 能 is meer “in staat zijn”. Het patroon V1 + 着 + V2 komt terug in zin 28 (拿着饭). De zus spreekt de klanten met 你们 aan.
爸爸 = papa: 父 “vader” + 巴 (klank bā). 买 = kopen; het oude teken 買 had een net (网) boven een schelp (貝, geld). 了 is het veranderingspartikel uit zin 2: 买了 = “heeft gekocht”. 饺子 = deegbuideltjes: 饺 = 饣 (eten) + 交 (klank jiāo), 子 toonloos. Maatwoord 个, of 一盘饺子.
还 (hái) = ook, bovendien — niet 还 huán “teruggeven”. 给 + persoon + werkwoord = voor iemand: 给我买 = “voor mij kopen”. 一个: 一 wordt yí vóór de vierde toon van 个. 包子 = gestoomd broodje: 包 = inpakken (勹 om 巳), 子 toonloos. Een 包子 heeft vulling, een 馒头 niet.
De zin heeft twee keer 了, telkens na 买: eerst de deegbuideltjes, dan het broodje. Let op: 还 vóór 给, 给 vóór het werkwoord. 饺子 is een verzamelnaam: 两个饺子 = twee stuks, maar “we eten dumplings” laat het maatwoord weg. 包子 tel je met 个. In zin 24 en 25 komen ze terug.
他 = hij: 亻 + 也 (klank tā); 她 met 女 is “zij”. 说 uit zin 3. 早饭 = ontbijt: 早 toont de zon (日) boven de horizon, 饭 = maaltijd (饣 + 反, klank fǎn); 早饭, 午饭, 晚饭 volgen hetzelfde recept.
吃 = eten (口 + 乞, klank qǐ). 得 (hier toonloos de) is het partikel van de manier: werkwoord + 得 + complement. 吃得少 = “eet weinig”; 少 zegt hoe hij eet, het is geen lijdend voorwerp. Zo ook 吃得多, 吃得很快. Let op de drie gezichten van 得: dé “krijgen”, děi “moeten”, de “manier”.
再 = opnieuw, nog eens (toekomst of herhaling); 又 is “weer” in het verleden. 一点儿 = een beetje: 一 wordt yì vóór de derde toon van 点; 儿 is erhua, geen eigen lettergreep — het klinkt als yìdiǎnr. 再吃一点儿 = “eet nog een beetje”. Valkuil: verwar 得 niet met 的 (bij het zelfstandig naamwoord) of 地 (bijwoord vóór het werkwoord).
热 = warm, heet: onder 灬 “vuur”, boven 执. 热热 is een verdubbeling: niet “heter”, maar “lekker warm” — spreektaal, vriendelijk. 热热的包子: 的 verbindt het bijvoeglijk naamwoord met het zelfstandig naamwoord; dat is een andere 的 dan de bezits-的 van 我的.
包子 uit zin 22. 好吃 = lekker: “goed om te eten”; bij drinken zeg je 好喝. 很 is de neutrale schakel uit zin 2: 很好吃 = “is lekker”, niet “heel lekker”. 很快 = snel (快 met 忄 “hart”). 就 = dan, meteen: 很快就... = “het duurde niet lang of...”.
吃完 = opeten: 完 = klaar, af (宀 + 元). 完 is een resultaatcomplement: het werkwoord zegt de handeling, 完 het einde. 吃完了 = “ik heb ze op”: 了 markeert de nieuwe toestand. Zeg niet 吃了完; 了 komt achter 完. Valkuil: 的/得 — zin 23 had 吃得少 (manier, 得), hier 热热的包子 (bijvoeglijk, 的).
饺子 uit zin 22. 做好 = klaar, af: 做 = maken (亻 + 故, klank gù), 好 is hier resultaatcomplement “goed, klaar”. 做好了 = “het is klaar”: 了 als verandering. Vergelijk 做完 “de handeling is af” met 做好 “het resultaat is in orde”; bij eten zeg je 做好.
姐姐 uit zin 21. 问 = vragen: 门 “deur” + 口 “mond” — je mond aan de deur (zin 5). 在 = in, op, bij; 这里 = hier: 这 = dit, 里 = binnen (田 “veld” + 土). 这里, 那里, 哪里 horen bij elkaar.
Grammatica: 在 + plaats + werkwoord = de handeling gebeurt daar: 在这里吃 = “hier eten”. 吗 (zin 5) maakt er een ja/nee-vraag van; het staat achteraan. Het antwoord volgt in zin 26 met 不在这里吃. Valkuil: 这里 is formeler dan 这儿; en 在 is hier voorzetsel, geen werkwoord “zijn” zoals in 我在家.
我 en 说 kennen we; 不 = niet. Let op de toon: 不 is bù, maar vóór een vierde toon wordt het bú — 不在这里 klinkt als bú zài zhèlǐ. 在 is weer het voorzetsel uit zin 25; 不在这里吃 = “niet hier eten”, de ontkenning hoort bij de plaats.
要 = willen, van plan zijn; 要 + werkwoord = “gaan, zullen”. 给 + persoon + werkwoord = voor iemand: 给妈妈送 = “naar mama brengen” (zin 22; zin 14 had 给你送饭). 送 = brengen (辶 “lopen” + 关). 去 = gaan, en achter 送 is het een richtingscomplement: 送去 = “daarheen brengen”, tegenover 送来 “hierheen brengen”.
Grammatica: het antwoord op zin 25 is: 不在这里吃,要给妈妈送去. Het tweede deel heeft geen onderwerp; 我们 is uit de context duidelijk. 要 staat vóór 给: 要给妈妈送去. Valkuil: 送 is niet “geven” (dat is 给) maar wegbrengen; en 不在这里吃 betekent niet “helemaal niet eten”, alleen “niet op deze plek”.
她 = zij (女 + 也, klank tā). 笑 = lachen: boven 竹 “bamboe”, onder 夭; ezelsbrug: bamboe die in de wind buigt, lijkt te lachen. 笑了 = “ze glimlachte”: 了 markeert de overgang van niet-lachen naar lachen, net als in zin 25. Bij 笑 staat 了 direct achter het werkwoord.
那 (nà) = “dan, in dat geval”, niet het aanwijzende “dat”. Let op 哪 (nǎ) = welke/waar: alleen de toon verschilt. 再 = nog eens (zin 23): 再给你们拿 = “nog een voor jullie pakken”. 给 + persoon + werkwoord, zoals in 22 en 26. 拿 = pakken: onder 手 “hand”, boven 合.
一个包 = één broodje: in spreektaal wordt 包子 tot 包 ingekort. Maatwoord 个; 一 wordt yí vóór de vierde toon. Valkuil: 包 alleen kan ook “tas” betekenen; de context maakt het duidelijk. En 那/哪 verwisselen verandert “dan” in “welke”. De zus reageert gul: 笑了, 说, een extra 包.
拿 uit zin 27, 着 uit zin 21: 拿着饭 = “de maaltijd vasthoudend”. 着 laat de houding duren terwijl de volgende handeling gebeurt; het is geen “hebben” en geen verleden tijd. 饭 = rijst, maaltijd (饣 + 反, klank fǎn), uit zin 23; hier de lunch voor mama.
走 = lopen: onder 止 “voet”, boven een bewegend mens; 走 is niet “weggaan” (dat is 离开) maar je te voet verplaatsen. 到 = aankomen (至 + 刂): 走到 = “lopend bereiken”. 到 is een resultaatcomplement, zoals 完 in zin 24. 车站 = halte: 车 = voertuig, 站 = staan (立 + 占, klank zhàn) — de plek waar de bus stopt; maatwoord 个.
Grammatica: 我 [拿着饭] [走到车站]: het eerste deel is de omstandigheid, het tweede de beweging. Geen 了: 到 drukt de aankomst al uit. Valkuil: niet 走到在车站; 到 heeft geen 在 nodig. En 走 betekent niet automatisch “vertrekken”. In zin 29 komt de bus.
公交车 = bus: 公 = openbaar, 交 = kruisen, verbinding (亠 + 父), 车 = voertuig (zin 28). 公交 is de afkorting van 公共交通 “openbaar vervoer”. Maatwoord 辆: 一辆公交车 (yí liàng), niet 个.
来 = komen, naar de spreker toe; 去 is “gaan”, van de spreker af. 来了 = “daar is hij”: 了 als verandering — eerst was de bus er niet, nu wel. Geen verleden tijd; vergelijk 她笑了 (zin 27) en 做好了 (zin 25).
我们 = wij (zin 5). 一起 = samen: 一 wordt yì vóór de derde toon van 起. 上车 = instappen: 上 = op; het tegenovergestelde is 下车 (zin 17). Grammatica: 公交车来了 is de mededeling met 了, 我们一起上车 de reactie zonder 了, want dat is de volgende handeling. Valkuil: 来/去 hangen af van waar de spreker staat. In zin 30 gaan we zitten.
坐 = zitten: twee mensen (人人) op de aarde (土), uit zin 21. 在 = in, op, bij (zin 25). 坐在 = “zitten op/in”: 坐 + 在 + plaats zegt waar je terechtkomt. Vergelijk 在这里吃 (zin 25): daar staat 在 vóór het werkwoord (waar de handeling gebeurt), hier erachter (waar het resultaat is).
里面 = binnenin: 里 = binnen (田 + 土), 面 = vlak, kant. 里面, 外边, 上面 zijn plaatswoorden; spreektaal zegt ook 里边 of 里头. 旁边 = ernaast: 旁 = zijkant, 边 = rand (辶 + 力). In zin 18 stond 旁边 ook al.
爸爸 uit zin 22. De zin is een parallel: 我 坐在 里面, 爸爸 坐在 旁边. Geen 了: het beschrijft een toestand, geen gebeurtenis. Valkuil: 坐 (zitten, 土), 做 (doen, 亻) en 座 (zitplaats, 广) klinken alle drie zuò; alleen het karakter en de context verschillen. En 旁边 is “naast”, niet “aan de andere kant”.
车 (chē) = wagen, voertuig: een kar met wielen. 上 (shàng) = boven, op. Samen is 车上 letterlijk 'op de wagen' — en zo zegt het Chinees het ook voor bus en trein: je stapt 上车 (op) en 下车 (af), terwijl je in het Nederlands 'in de bus' zit.
In 车上的人 plakt 的 een plaats aan een zelfstandig naamwoord: 'de mensen in de bus'. Je kent dat 的 van 妈妈的公司 (zin 18): hetzelfde verbindingswoord, hier met een plaats in plaats van een bezitter.
不多 = niet veel; 很 blijft weg: je zegt 不多, niet 很不多. 看着 (kàn zhe) gebruikt 着, het duratieve partikel: de handeling is gaande en blijft duren, 'ik zat naar buiten te kijken'. Vergelijk 在等 (zin 19): 在 + ww = 'aan het ... zijn', 着 benadrukt de aanhoudende toestand.
外面 = buiten (外 = buiten, 面 = kant). Valkuil: 车上 en 车里 bestaan allebei, maar bij openbaar vervoer is 车上 de vaste keuze.
问 (wèn) = vragen: 门 (deur) boven 口 (mond), iemand die aan de deur iets komt vragen — een ezelsbrug. 知道 (zhīdào) = weten: 知 heeft 矢 (pijl) naast 口 (mond), 'woorden die hun doel raken'; 道 = weg (辶 = lopen, 首 = hoofd). Ezelsbrug: de weg kennen = weten.
De vraag is vernuftig opgebouwd. 在哪里下车 is een bijzin: 'waar uitstappen'. Het vraagwoord 哪里 (nǎlǐ) staat daar waar het antwoord zou staan: 在车站下车, 'bij het station uitstappen'. Daarachter komt 吗, dat van de hele zin een ja/nee-vraag maakt.
Valkuil: zet 吗 niet meteen na 知道; '你知道吗在哪里下车' is fout. 吗 hoort aan het einde en kan hier alleen omdat 哪里 in de bijzin zit.
哪 is de vragende tegenhanger van 那 (dat): 口 + 那. Je zag 下车 in zin 17 (下车后往右走) en 在 + plaats + werkwoord in zin 25 (在这里吃吗).
还 (hái) = nog, bovendien; 有 = er is. 还有 = 'er is nog': 还有三站. 站 (zhàn) = staan (立 = staan, 占 geeft de klank) én halte, station — de plek waar je staat te wachten. Je kent het uit 车站 (zin 28).
Het maatwoord voor haltes is 站 zelf: 三站, niet 三个站. Bij vervoer vallen naamwoord en maatwoord vaak samen (三站, 两站路).
就 ... 了 is de sleutel. 就 = 'dan, meteen' en staat vóór het werkwoord; de zin eindigt op 了, dat een verandering aankondigt: 'nog drie haltes en dan zijn we er'. 就 + werkwoord + 了 drukt uit dat iets bijna of vanzelf gebeurt. Vergelijk zin 9 (走路就能到) en zin 16 (二十分钟就到).
Valkuil: 'nog drie haltes' is 还, geen 再 (opnieuw). En laat 了 niet weg: zonder 了 klinkt het als een neutrale mededeling in plaats van 'we zijn er bijna'.
下 (xià) = naar beneden, onder; een streep onder een basis, het tegenbeeld van 上. In het vervoer is 下车 'uitstappen', tegenover 上车 'instappen'. Je hoorde deze route al in zin 17: 下车后往右走.
了 direct na het werkwoord (下了车) is het voltooiingspartikel: de handeling is afgerond, 'we zijn uitgestapt'. Vergelijk 买了 (zin 22) en 吃了. Dat is een andere 了 dan de zin-eind-了 van 'het is nu zo' (zin 33): één teken, twee taken — kijk naar de plaats.
往 (wǎng) = 'naar ... toe', met 彳 (stappen). De constructie: 往 + richting + werkwoord: 往右走 = naar rechts lopen, 往前走 = naar voren lopen. Het richtingswoord is geen zelfstandig naamwoord: 走往右 is fout.
右 (yòu) = rechts; bovenin 又 (een hand), onderin 口 (mond) — ezelsbrug: met je rechterhand breng je eten naar je mond. 走 = lopen, met 土 (aarde) boven 止 (voet). 往 (wǎng) blijft derde toon vóór 右 (vierde toon).
但 (dàn) = maar; 亻 (mens) met 旦 als klankdrager. 前面 (qiánmiàn) = de voorkant, verderop: 前 = voor, 面 = kant, vlak. 是 is het koppelwerkwoord: 'voor ons is een groot winkelcentrum' — zonder lidwoord of meervoud.
商场 (shāngchǎng) = winkelcentrum: 商 = handel, koopman (je kent het uit 商店, zin 18), 场 = plein, veld (土 = aarde). Letterlijk 'handelsplein'. Het maatwoord is 家, zoals in 一家商店 (zin 18) — 家 gebruik je voor bedrijven en winkels, niet 个.
De vraag eindigt op 呢 (ne): 'waar was dat bedrijf ook alweer?' 呢 verzacht en maakt de vraag nadenkend; je gebruikt het in plaats van 吗, nooit samen ermee. Met 哪儿 (nǎr) vraag je naar een plaats — de spreektaalvorm van 哪里 (zin 32).
Let op 妈妈的 in 妈妈的公司: dat is bezit (zin 18). Valkuil: na 是 heb je geen maatwoord nodig (是大商场), maar bij tellen wel: 一家大商场.
De vraag 是不是 (shì bú shì) is een A-niet-A-vraag: je herhaalt het werkwoord met 不 ertussen en krijgt 'is het ... of niet?'. Anders dan bij 吗 is er geen vraagpartikel aan het einde nodig. Let op de toon: 不 krijgt de tweede toon (bú), omdat 是 vierde toon is.
走错 (zǒucuò) = verkeerd lopen. 错 (cuò) = fout; het heeft 钅 (metaal) en 昔 als klank. 错 is hier een resultaatcomplement: 走 zegt de handeling, 错 zegt hoe het afliep. Dat patroon is heel productief: 看错 (zich verkijken), 写错 (verkeerd schrijven), 听错 (zich verhoren).
De 了 achteraan is de veranderings-了: eerst liepen we goed, nu is de situatie 'we zijn verkeerd gelopen'. Vergelijk de zin-eind-了 in zin 33. Tussen 走 en 错 hoort geen 了.
Valkuil: gebruik niet 吗 én 是不是 in dezelfde vraag, en zet 是不是 vooraan de vraagzin. Een gewone 吗-vraag zag je in zin 32.
看 (kàn) = kijken: een hand (手) boven een oog (目), de hand boven de ogen om in de verte te turen. 往前 (wǎng qián) = naar voren, met dezelfde 往-constructie als 往右 in zin 34: 往 + richting + werkwoord.
再 (zài) betekent hier 'nog een stukje, verder': 再往前 = nog wat naar voren. Het is niet hetzelfde als 又 (yòu, 'weer, opnieuw'): 再 kijkt vooruit of hoort bij een voorstel, 又 kijkt terug op wat gebeurde. Vergelijk 再吃一点儿 (zin 23).
吧 (ba) maakt van de zin een voorstel of een verzachte opdracht: 'kijk maar eens vooruit'. Zonder 吧 zou 往前看 een bevel zijn. Je zag 吧 eerder in zin 13 (你们自己吃吧), waar mama het als 'eet maar' gebruikt.
Valkuil: 吧 is geen vraagpartikel. Bij een echte vraag gebruik je 吗 of een vraagwoord; 吧 veronderstelt instemming. En let op de toon van 往 (derde toon) vóór 前 (tweede): geen toonverandering, wel even wennen.
了 na een werkwoord met een tijdsduur erachter betekent 'heeft een tijdje geduurd': 走了一会儿 = 'een tijdje gelopen'. Dat is een andere 了 dan de voltooiings-了 van 下了车 (zin 34): hier ligt de nadruk op de duur, niet op het resultaat.
一会儿 (yíhuìr) = een tijdje, even. Het is 一 + 会 + 儿; dat 儿 is geen 'kind' maar de noordelijke erhua-uitgang. 会 alleen is 'kunnen' of 'bijeenkomst'; in 一会儿 is het 'een ogenblik'.
看见 (kànjiàn) = zien. 看 = kijken (hand boven oog), 见 = zien (oog 目 op benen 儿). Samen 'kijken en daadwerkelijk zien' — een resultaatcomplement, net als 走错 (zin 36). 看 alleen is 'kijken', 看见 is 'te zien krijgen'. Vergelijk 吃完了 (zin 24).
De tweede 了 (看见了) hoort bij het resultaat: het zien is gebeurd. Twee 了's in één zin is dus heel gewoon; elk hoort bij zijn eigen werkwoord. Valkuil: 看 met 'zien' vertalen — dan verdwijnt het verschil.
De 了 in 看见了 is hier zuiver veranderings-了: eerder zagen we niets, nu wel — 'ik zie het (nu)'. Dat is dezelfde 了 als in 就到了 (zin 33). Vergelijk hoe dezelfde vorm in zin 38 nog 'resultaat' was: de context bepaalt de kleur.
在 (zài) is hier het hoofdwerkwoord 'zich bevinden': 公司在那里 = 'het bedrijf is daar'. In 在公司 werken of 在车站 uitstappen is 在 een voorzetsel. 那里 (nàlǐ) = daar, de aanwijzende tegenhanger van 这里 (hier): 那 = dat, 里 = binnen.
De zin heeft twee delen: eerst een bevestiging (看见了), dan de mededeling met de plaats. In het Chinees mag je zulke losse zinnen aan elkaar rijgen; de komma doet het werk van 'want' of 'kijk'. Het uitroepteken hoort bij de opluchting.
Valkuil: zeg niet 在那 voor 'daar'; 在 heeft een plaats nodig (那里, 这儿) of een zelfstandig naamwoord. En 的 in 妈妈的公司 is het bezit (zin 18).
电话 (diànhuà) = telefoon: 电 = elektriciteit, bliksem; 话 = woorden, spraak (讠 = spraak, 舌 = tong). Letterlijk 'elektrische woorden'. Het werkwoord is 打 (dǎ, slaan): 打电话 = bellen, letterlijk 'een elektrisch gesprek slaan'. Je zegt dus niet 叫电话. Dezelfde combinatie stond al in zin 11.
到 (dào) = aankomen; 至 = aankomen, met 刂 (mes) ernaast. 到楼下 = 'bij het gebouw aankomen'. 楼下 (lóuxià) = beneden, bij het gebouw: 楼 = gebouw, verdieping (木 = hout), 下 = beneden. Vergelijk 下车 (zin 34).
De 了 achteraan is veranderings-了: 'we zijn er nu' — mama moet weten dat de situatie veranderd is. Daarom bel je juist. In 到楼下了 zit dus geen voltooiings-了 na het werkwoord, maar een zin-eind-了.
Valkuil: 到 is 'aankomen', 在 is 'zich bevinden'; zeg niet 我们在楼下 als je wilt melden dat je net gearriveerd bent. Maatwoord voor een telefoontje: 打一个电话.
她 = zij: 女 “vrouw” links, 也 rechts, dat de klank tā geeft (zin 2). 说 = zeggen: 讠 is het spraakradicaal, rechts staat 兑 (zin 3). Na 她说 volgt de inhoud, zonder aanhalingstekens.
在 = zich bevinden (土 “aarde” + 才, zin 18). Hier is 在 het belangrijkste werkwoord: 她在三楼 = “zij is op de derde verdieping”. In zin 19 (大家在等) en 25 (在这里吃) staat 在 juist vóór een werkwoord.
三 = drie, drie strepen; 楼 = verdieping: 木 “hout” + 娄, dat de klank lóu geeft. Let op: 一楼 is de begane grond, dus 三楼 is wat wij de tweede verdieping noemen.
现在 = nu: 现 = 王 (eigenlijk 玉, jade) + 见 “zien” — iets komt tevoorschijn; 在 = zijn. 就 = meteen; het benadrukt dat het snel gaat. 下来 = naar beneden komen: 下 (zin 17) + 来, een richtingscomplement naar de spreker toe, zoals 过来 in zin 15. Valkuil: 下去 gaat juist van de spreker af.
我 = ik; 和 = en (禾 “graan” + 口 “mond”). 我和爸爸 = “ik en papa”; het Chinees noemt de spreker eerst, het Nederlands zet “papa en ik”. 爸爸 = papa (父 “vader” + 巴, klank bā), met toonloze tweede lettergreep (zin 22).
站 = staan: links 立 “staan”, rechts 占 dat de klank zhàn geeft. 站在 + plaats = “staan bij”: 站在门边 = bij de deur staan. Vergelijk 我坐在里面 (zin 30). 在 vóór een werkwoord betekent “aan het … zijn” (zin 19), maar achter een werkwoord geeft het de plaats van het resultaat.
门 = deur, een tekening van een dubbele deur; 边 = rand (辶 + 力, zin 18), dus 门边 = “bij de deur”. 等 = wachten (zin 14): 等她 = op haar wachten, zonder voorzetsel — niet 等为她.
Grammatica: dit is een tafereel, geen afgeronde gebeurtenis, dus geen 了. Volgorde: wie — waar — wat. Toon: 我 (derde) + 和 (tweede) blijft wǒ hé; 爸爸 is bàba, niet bàbà.
出来 = naar buiten komen: 出 “uit” (zin 10) + 来 “komen”, een richtingscomplement naar de spreker toe, net als 下来 (zin 41). 出来了 = “ze kwam naar buiten”: 了 staat achter het complement en markeert de overgang — eerst binnen, nu buiten (zin 2).
看着 = kijkend naar: 看 = 手 “hand” boven 目 “oog”; 着 laat de blik duren terwijl de volgende handeling gebeurt, dezelfde 着 als in 坐着等 (21) en 拿着饭 (28). 我手里的饭 = “de maaltijd in mijn hand”: 手 is een hand met vingers, 里 = binnen (zin 19), en 的 koppelt de hele groep aan 饭 (zin 18).
Grammatica: 看着 + voorwerp is een tweede werkwoord na 出来: mama komt naar buiten én kijkt. Geen 了 bij 看, want de blik is nog bezig. 饭 = maaltijd (zin 23), hier de lunch.
Valkuil: 着 is geen “hebben” en geen verleden tijd; het houdt een houding vast. En 我手里的饭 is niet “mijn rijst”: 的 hoort bij de hele groep 我手里.
笑 = lachen: boven 竹 “bamboe”, onder 夭; ezelsbrug: bamboe die in de wind buigt, ziet er lachend uit (zin 27). 着 + 说 = “al lachend zeggen”: het eerste werkwoord noemt de manier waarop het tweede gebeurt (zin 21, 28, 43).
你们 = jullie: 们 maakt van 你 een meervoud (zin 13). 真的 = echt, werkelijk: 真 = waar; het teken heeft 目 “oog” in het midden — ezelsbrug: wat je met eigen ogen ziet, is echt. 的 maakt van 真 een bijwoord. 来了 = “jullie zijn er echt!”: 了 markeert de verrassende overgang (zin 2, 29).
Grammatica: na 她说 volgt de uiting zonder aanhalingstekens (zin 3). 你们真的来了 is een uitroep, geen vraag: er is geen 吗. Toon: 真的 is zhēnde, met toonloze 的.
Valkuil: 真的 is niet “waar” als zelfstandig naamwoord; dan vraag je 真的吗? (“echt waar?”). En 了 achter 来 is geen verleden tijd — het kan juist “nu, eindelijk” betekenen.
让 = laten, toestaan: 讠 “spraak” + 上. De constructie 让 + persoon + werkwoord = “laten / iemand de kans geven”: 让我给你送饭 = “laat mij jou eten brengen”. Het onderwerp van 让 is de aangesprokene: “laat (u) mij …”. 给 + persoon + werkwoord = voor iemand (zin 5, 11, 14), dus 给你送饭 = “voor jou eten brengen”.
今天 = vandaag: 今 “nu” + 天 “dag” (zin 4); de tijd staat vóór het werkwoord, zoals 星期六 in zin 1. 送饭 = eten brengen (zin 14). 吧 maakt van de opdracht een voorstel: “zal ik …?” (zin 13).
Grammatica: 我说 + inhoud, net als in zin 3, 6 en 12. Binnen de uiting is 让 het hoofdwerkwoord en 给你送饭 het tweede; er is geen “om” nodig. 我 komt twee keer voor: 我说 en 让我.
Valkuil: 让 is niet hetzelfde als 请. Met 请 vraag je beleefd, met 让 laat je iemand iets toe; 让我 … 吧 is de gewone, vriendelijke manier om iets aan te bieden.
跟 = volgen, “achter iemand aan”: 足 “voet” + 艮 (klank gēn). 跟着 = al volgende: dezelfde 着 als in 21, 28, 43 en 44; het eerste werkwoord beschrijft de manier waarop je de volgende handeling doet.
上 = op, omhoog; hier is het een werkwoord: “naar boven gaan”. 上了三楼 = “we gingen naar de derde verdieping”: 了 staat tussen werkwoord en voorwerp, net als in 出了门 (zin 10). 上楼 zonder 了 is een mededeling of opdracht, geen afgeronde stap in een verhaal. 三楼 = derde verdieping (zin 41): 楼 = 木 + 娄 (klank lóu).
Grammatica: wie (我们) — hoe (跟着妈妈) — wat (上了三楼). Het eerste werkwoord heeft 着, het tweede 了: het volgen is de achtergrond, het omhooggaan de afgeronde gebeurtenis.
Valkuil: 跟着 is niet “met” in de zin van 和 (zin 42). 我和妈妈 = mama en ik samen; 我跟着妈妈 = ik loop achter mama aan. En 上 is hier geen voorzetsel “op” maar het werkwoord “opgaan”.
一 = één, maar vóór de vierde toon van 个 wordt het yí: yí ge. 个 is het algemene maatwoord, ook voor personen (zin 22: 一个包子). 姐姐 = oudere zus: 姐 = 女 “vrouw” + 且 (klank qiě), verdubbeld met toonloze tweede lettergreep: jiějie. Let op: 姐姐 gebruik je ook tegen een jonge vrouw die je niet kent — in zin 21 was de 姐姐 de verkoopster.
问 = vragen (zin 5, 12). 这 = dit (辶 + 文); 是 = zijn; 这是你的孩子 = “dit is jouw kind”. 的 koppelt 你 aan 孩子 (zin 18). 孩子 = kind: 孩 = 子 “kind” + 亥 (klank hài).
吗 maakt de mededeling tot een ja/nee-vraag (zin 5, 25); de woordorde blijft zoals in het antwoord. Toon: 一个 is yí ge, met toonloos 个.
Valkuil: na 吗 komt geen vraagwoord; en 你的孩子 betekent hier gewoon “jouw kind” — bij close familie kun je 的 weglaten (我孩子), maar met 你的 is de vraag duidelijker. De 姐姐 vraagt het vriendelijk, zonder 您.
是 = zijn, maar hier is het het antwoord “ja”: 是啊 = “ja hoor”. 啊 is het uitroeppartikel uit zin 6 (好啊); het kleurt de reactie warm en past zich aan de klank ervoor aan. 他 = hij: 亻 “mens” + 也, de mannelijke tegenhanger van 她 (zin 2).
今天 = vandaag (zin 45), vóór het werkwoord. 给 + persoon + werkwoord = voor iemand (zin 5, 11, 14). 送午饭来 = “lunch hierheen brengen”: 送 = brengen (辶 + 关), 午饭 = lunch (zin 5), en 来 is het richtingscomplement naar de spreekster toe. Vergelijk 送去 in zin 26 (van je af) en 出来 in zin 43 (naar buiten). Met 来了 sluit de zin af.
Grammatica: het voorwerp 午饭 staat vóór 来; 送来了午饭 kan ook, maar 送午饭来了 is heel gewoon in spreektaal. De 了 staat achter 来, dus achter het complement.
Valkuil: 是啊 is geen “is het?” maar een bevestiging. En 他 verwijst naar de zoon, niet naar iemand buiten het gesprek.
请 = uitnodigen, vragen: 讠 “spraak” + 青 (klank qǐng). 请 + persoon + werkwoord = “iemand uitnodigen iets te doen”: 请我们坐下 = “ze nodigde ons uit te gaan zitten”. 坐下 = gaan zitten: 坐 (zin 30) + 下, een resultaatcomplement: de beweging eindigt zittend. 我们 = wij (zin 5).
打开 = opendoen: 打 = 扌 “hand” + 丁; 开 = open. Ook resultaatcomplement: 打 alleen is “slaan”, 打开 is “openmaken”. Vergelijk 吃完 in zin 24. 热热的 = lekker warm: 热 = warm (灬 “vuur” onderaan), verdubbeld tot 热热的 — zoals 热热的包子 (zin 24). De verdubbeling maakt het huiselijker; 的 koppelt het aan 饺子.
饺子 = dumplings (zin 7, 20). Grammatica: 妈妈 is het onderwerp van beide werkwoorden: ze nodigt uit én opent de dumplings. Geen 了: de handelingen zijn een opeenvolgend tafereel, geen losse afgeronde feiten.
Valkuil: 打开 is niet “open zijn” (开着); de 的 in 热热的 is geen bezit.
好吃 = lekker, “goed om te eten”: 好 = goed (zin 6) + 吃 = eten (zin 7). Het patroon 好 + werkwoord geeft “goed om te …”: 好看 (mooi), 好听 (mooi om te horen). Gebruik 好吃 alleen voor eten; over een persoon zeg je het niet.
非常 = heel erg, buitengewoon: 非 = niet, 常 = gewoon — letterlijk “niet gewoon”. Het staat vóór het bijvoeglijk naamwoord en vervangt 很: 非常好吃, niet 非常很好吃. Vergelijk 她很高兴 (zin 15): 很 is de neutrale schakel, 非常 is sterker.
吗 maakt van 好吃 een ja/nee-vraag (zin 5, 25). Grammatica: 我问 + vraag, 她说 + antwoord, zonder aanhalingstekens (zin 3, 5). Het antwoord herhaalt 好吃 in plaats van “ja” te zeggen: 非常好吃! Dat is heel gewoon: je herhaalt het woord.
Valkuil: 好吃 klinkt als hǎochī, met de klemtoon op 好; 非常 is fēicháng, niet fēichǎng. En 吗 hoort alleen bij de vraag. Zo sluit deze zin het gesprek af: mama’s lunch is goedgekeurd.
高 = hoog: een toren met dakje (亠), venster (口) en nog een opening; ezelsbrug: een gebouw met verdiepingen. 兴 = opkomen, opbloeien. Samen 高兴 = “hoog opgewekt” = blij. Gewoon bijvoeglijk naamwoord: 我很高兴.
Het partikel 地 (toonloos de, niet dì “grond”) maakt er een bijwoord van: 高兴地笑 = blij lachen. Vergelijk zin 23: 高兴地笑 (bijwoord vóór het werkwoord), een 高兴的笑 (bij een zelfstandig naamwoord) en 笑得很高兴 (manier ná het werkwoord).
笑 = lachen: 竹 “bamboe” boven 夭, een buigende scheut — ezelsbrug: bamboe die in de wind knikt. De 了 is de veranderings-了 van zin 39: eerst geen lach, nu wel. In spreektaal eerder 我高兴得笑了; 高兴地笑了 hoort bij het vertellen. Let op: geen 是 vóór 高兴.
吃 = eten (口 + 乞, klank qǐ), 完 = af: 宀 “dak” boven 元, ezelsbrug “onder één dak is het karwei af”. 饭 = maaltijd (饣, vereenvoudigd 食, + 反 als klank). 吃完饭 = “de maaltijd afgegeten hebben”; 完 is een resultaatcomplement, zoals 到 in 走到 (zin 28).
Zo’n werkwoordgroep vóór de komma is een tijdsbepaling: “na het eten”. Het Chinees heeft geen “na” nodig — de volgorde doet het werk; 以后 mag, maar hoeft niet. Er staat géén 了: 完 maakt de handeling al af. 吃了饭 zou ook kunnen, maar 完 is duidelijker.
Dan het onderwerp 妈妈 (女 + 马, klank mā, tweede lettergreep toonloos). 还 = nog (zin 33: 还有三站); 要 = moeten volgens plan. 还要 + werkwoord = “moet bovendien nog”; 想 is “graag willen”, 会 “zullen”. 工作 = werken, werk (工 + 作, 亻 + 乍), zin 13. Valkuil: “nog” is niet 也, en de verleden tijd komt uit het verhaal.
回 = terugkeren: een omheining (囗) met een opening (口) — je gaat naar binnen waar je hoort. 家 = huis: 宀 “dak” met 豕 “varken” eronder; het vee woonde onder één dak met de mensen. 回家 = naar huis gaan, alleen als je er thuishoort; 去家 klinkt fout. De 了 is de veranderings-了 (zin 34, 39): “we zijn nu thuis”.
爸爸 = papa: 父 + 巴 (klank bā), verdubbeld, tweede lettergreep toonloos. 问 = vragen: 门 “deur” met 口 “mond” erin. 累 = moe: 田 “veld” boven 糸 “draad”; ezelsbrug: je veldwerk tot een kluwen afgedraaid.
累不累 is een A-niet-A-vraag: bijvoeglijk naamwoord + 不 + hetzelfde = “moe of niet?”. Geen 吗 nodig, net als 是不是 in zin 36. De 不 klinkt licht (lèi bu lèi); elders wordt 不 vóór een vierde toon bú, zoals 不是. Er komt geen “of” bij. De bijzin 爸爸问我累不累 krijgt geen vraagteken; alleen de buitenste zin is een mededeling.
说 uit zin 3; 不累 = 不 + 累, zonder 是 (niet “我不是累”). 下次 = volgende keer: 下 = onder, in de tijd “de volgende”; 次 = keer (冫 + 欠, klank cì). Tegenstelling 上次.
自己 = zelf (自, oorspronkelijk een neus, + 己), zin 13: vóór het werkwoord, dus 我自己来. 也 = ook, altijd vóór wat het verbindt — hier vóór 会, nooit achteraan. 会 = zullen, kunnen: toekomst of aangeleerde mogelijkheid. 能 (zin 3) = in staat zijn, 可以 (zin 21) = mogen, 会 = “het zal lukken”.
会 ... 了: 会 kondigt de toekomst aan, de zin-eind-了 (zin 33, 39) zegt dat er iets verandert — “volgende keer kan ik het zelf”. Zonder 了 is het een neutrale voorspelling; met 了 belooft de spreker dat het vanaf nu anders is. Toon: 我 + 也 (3e + 3e) wordt wó yě. Valkuil: 也 achteraan, of 会 vervangen door 能 bij een belofte.
车上 = in de bus: 车 is een kar met wielen, 上 = op; het Chinees zegt “op de wagen”, net als 上车 en 下车 (zin 31, 34). Vooraan is het een plaatsbepaling: “in de bus, daar ...”.
想着 = denken aan, blijven denken aan: 想 = denken, willen (相 “beeld” boven 心 “hart”), 着 (toonloos zhe) is het duratieve partikel uit zin 21 en 28. 我想着你 = ik denk aan je. Zonder 着 is 我想妈妈做的事 ook goed, maar dan is het een gewone mededeling; 着 maakt het een lopend proces.
妈妈每天做的事 = “de dingen die mama elke dag doet”: 做 + 的 + 事. Dat 的 plakt een hele zin als bijvoeglijk naamwoord aan een zelfstandig naamwoord, zoals 车上的人 in zin 31. 事 = zaak, ding (ezelsbrug: een stift boven een mond — wat je noteert is een zaak); telbaar: 一些事, 三件事. 每天 staat vóór het werkwoord (zin 4). Valkuil: 的 is niet 得 of 地 (zin 23, 51).
她 = zij: 女 “vrouw” + 也 (klank tā); 他, 她, 它 klinken alle drie tā. 白天 = overdag: 白 = wit, helder (日 “zon” met een straaltje), 天 = dag, hemel; “het heldere deel van de dag”, tegenover 晚上.
上班 = naar je werk gaan: 上 = op, 班 = ploeg, dienst (twee 王 “jade” met 刀 “mes” ertussen; ezelsbrug: het werk wordt in ploegen verdeeld). ’s Avonds ga je 下班. Uit zin 1 kende je 去公司上班. 晚上 = ’s avonds: 晚 = laat (日 + 免, klank miǎn), 上 = boven.
还要 = moet bovendien nog (zin 52). 帮 = helpen: 邦 geeft de klank bāng, 巾 “doek” eronder. 帮我学习 = “helpt mij studeren”: 帮 + persoon + werkwoord, zonder 给 en zonder “om te”. 我 is voorwerp van 帮 én onderwerp van 学习 — een pivoteconstructie, net als bij 让 in zin 57. 学习 = studeren: 学 (kind onder een dak) + 习 (vleugels, herhaald oefenen). Valkuil: 上班 is niet “naar boven”.
想 = denken (zin 55), hier “ik dacht”; Chinees vervoegt niet, de verleden tijd komt uit het verhaal. 也 = ook (zin 54), 能 = kunnen: “in staat zijn”, niet “mogen” (可以) of “zullen” (会) — zin 21, 54.
多 = veel, meer: twee 夕 “avonden” boven elkaar — veel nachten. Het staat vóór het werkwoord: 多做 = meer doen, 多休息 = meer rusten. Valkuil: 做得多 betekent “doet veel”, met 得 als complement (zin 23); 多做 is “méér doen”. 一些 = enkele: 一 + 些, onbepaald meervoud, geen maatwoord. 一 spreek je yì uit, omdat 些 eerste toon is.
事 = ding (zin 55). 让 = laten: 讠 “spraak” + 上 (klank shàng). 让 + persoon + werkwoord = “iemand iets laten doen”, een pivoteconstructie: 她 is voorwerp van 让 en onderwerp van 休息. De tweede helft noemt het doel: “zodat zij meer kan rusten” — geen “om te” nodig. Vergelijk zin 56. Toon: 我 + 也 → wó yě; 想 + 我 → xiáng wǒ.
晚上 = ’s avonds (zin 56); tijdsbepaling vooraan met komma, zoals 车上 in zin 55. 又 = weer, opnieuw, bij herhaling in het verleden (zin 34); 再 kijkt vooruit (zin 23, 37).
谢谢 = bedanken: 谢 = 讠 “spraak” + 射 (klank shè); verdubbeld klinkt het vriendelijk, tweede lid toonloos (xièxie). 谢谢 kan een persoon én een ding als voorwerp nemen: 谢谢你, 谢谢你的帮助. Hier staat 我的午饭: de lunch die ik heb gebracht. Strikt gelezen “bedankte mijn lunch”, in de context “bedankte me voor mijn lunch”; preciezer is 谢谢我送的午饭.
午饭 = lunch: 午 = middaguur (een stamper; ezelsbrug: de zon staat recht boven de vijzel), 饭 = maaltijd (zin 23: 早饭, 午饭, 晚饭). 我的 is het bezitspartikel 的 uit zin 31 en 55. 又 gaat vaak samen met een zin-eind-了 (又下雨了), maar dat 了 is niet verplicht; hier telt de opeenvolging.
不客气 = “graag gedaan”, antwoord op 谢谢 (zin 58). 客 = gast (宀 “dak” + 各, klank kè), 气 = lucht, adem; 客气 = beleefd, formeel doen, zoals een gast die zich inhoudt. 不客气 = “doe niet zo beleefd” — dus níet “onbeleefd”, een gevaarlijke valkuil. Ook: 不用谢, 没事.
下次 = volgende keer (zin 54), 还 = nog (zin 52): 还想 = “zou nog graag willen”. 想 = willen (zin 55). Dan 给 + persoon + werkwoord uit zin 5, 11 en 14: 给你送 = “voor jou brengen”. Het voorwerp (午饭) is weggelaten omdat het net genoemd is.
Woordorde: 下次 (tijd) — 我 — 还 — 想 — 给 — 你 — 送. Geen 了: een plan voor de toekomst, nog niet gebeurd; vergelijk 会来了 in zin 54. Toon: 不 vóór de vierde toon van 客 wordt bú, dus bú kèqi; 给 + 你 (3e + 3e) wordt géi nǐ.
好 = goed (女 “vrouw” + 子 “kind”: een moeder met haar kind, dat was goed genoeg). Als antwoord “okay, prima” — net als 好啊 in zin 6, maar zonder 啊. 说 = zeggen (zin 3).
我们 = wij (zin 5); 现在 = nu: 现 = verschijnen (王 + 见 — iets komt tevoorschijn), 在 = aanwezig zijn (zin 13); “nu” is “op dit ogenblik aanwezig”. Ná het onderwerp; 现在我们 ... kan ook. 一起 = samen (zin 10): 一 spreek je yì uit, omdat 起 derde toon is.
吃晚饭 = avondeten: 吃 (zin 2), 晚 = laat (zin 56), 饭 = maaltijd (zin 23); 早饭, 午饭, 晚饭 is een vast rijtje. Het werkwoord staat vóór zijn voorwerp, dus niet 晚饭吃. 吧 = partikel van het voorstel: 我们 ... 吧 = “zullen we ...?”. Uit zin 13 en 37; het maakt van een opdracht een vriendelijke uitnodiging en staat achteraan. 吗 zou hier koud en echt vragend klinken; 吧 weet het antwoord al bijna. Valkuil: 吧 niet met 吗 combineren.